Nintendo Entertainment System (w skrócie NES) – konsola gier wideo trzeciej generacji wyprodukowana przez japońskie przedsiębiorstwo Nintendo. Po raz pierwszy zaprezentowana 15 lipca 1983 roku na rynku japońskim jako Nintendo Family Computer, znana także jako Famicom. Nintendo Entertainment System, będąca jej przebudowaną wersją, była w kolejnych latach wprowadzana na rynku poza Japonią (w Europie Zachodniej w roku 1986 a w Polsce w roku 1994). Powstały również wersje Samurai na rynek indyjski i Hyundai Comboy na rynek południowokoreański, które ze względu na ograniczenia prawne, były dystrybuowane pod zmienionymi nazwami. Na konsolę wydano takie gry, jak Super Mario Bros., The Legend of Zelda czy też Metroid. Jako jedna z najlepiej sprzedających się konsol w tamtym okresie, istotnie przyczyniła się do rewitalizacji amerykańskiego rynku gier po zapaści w 1983 roku. Sprzedano 61,9 miliona konsol i 500 milionów gier.
Historia Produkcja thumb|250px|Japońskie logo konsoli Po fali sukcesów gier na automaty, na początku lat 80. Nintendo postanowiło zbudować konsolę opartą na kartridżach. Istotny wpływ na powstanie sprzętu miała konkurencyjna względem Atari 2600 konsola ColecoVision. Pierwotnie projekt został nazwany Gamecom a system miał zaprojektować Masayuki Uemura. Jedną z kluczowych decyzji była rezygnacja z popularnego w tym czasie joysticka na rzecz kwadratowego pada kierunkowego. Poskutkowało to tym, że Nintendo zarejestrowało patent na D-Pad i przez kolejne 20 lat większość producentów wypuszczała zaokrąglone kontrolery. Mniej efektywnymi decyzjami były brak opcji odłączenia pada co spowodowało problemy z naprawą oraz dodanie mikrofonu w celu tworzenia popularnych w tamtym czasie gier karaoke, jednak rzadko która gra obsługiwała tę możliwość. Uemura postanowił nadać muzyce cichy ton, który w domowym zaciszu miał sprawdzić się znacznie lepiej niż głośne automaty. Dużą zagwozdką okazał się chip LSI, którego nikt nie chciał wyprodukować, ze względu na wzmożony popyt na chipy komputerowe. Z pomocą przyszła spółka Ricoh. W międzyczasie, zmianie uległa nazwa na Family Computer w skrócie Famicom, co zostało zasugerowane przez żonę producenta oraz nadano jej czerwono-biały kolor, wzorowany na garderobie ówczesnego prezesa Nintendo.
Japonia thumb|250px|Porównanie konsoli NES z różnych regionów. Od góry: japoński Famicom, europejski model NES i amerykański model NES Konsola zadebiutowała 15 lipca 1983 roku, w czasie gdy na rynku było 6 konkurencyjnych maszyn. Najważniejsze to SG-1000 od Segi, debiutująca dokładnie w tym samym czasie oraz Cassette Vision, najpopularniejsza konsola w kraju produkcji Epoch. Pierwsze egzemplarze Famicoma miały liczne błędy w oprogramowaniu, co przyczyniło się do zatrzymania dostaw przed świętami, skutecznie obniżając sprzedaż. Masayuki Uemura uznał ilość sprzedanych egzemplarzy za dość średnią i zaczął szukać możliwości wydania sprzętu w Stanach Zjednoczonych. Jednak po naprawie błędów, urządzenie zaczęło osiągać rewelacyjne wyniki sprzedając prawie 3 miliony sztuk do 1985 roku. Pierwsze tytuły były w większości prostymi grami i konwersjami z automatów jak Donkey Kong, Donkey Kong Jr. i Popeye. Pierwotnie gry miały być produkowane tylko przez Nintendo ale w 1984 roku wynegocjowano umowę z Namco i Hudson Soft na wydawanie gier z 30% marżą, co stało się później podstawą wydawania gier na przeróżne platformy. Wraz z sukcesem gier projektowanym w latach 1985-1986 przez Shigeru Miyamoto, czyli Super Mario Bros., The Legend of Zelda, Metroid czy Kid Icarus, coraz więcej producentów rozważało wydawanie gier na Famicoma. Nintendo nałożyło wiele ograniczeń jak limit wydawanych tytułów, zakaz wydawania gier na inne platform czy marża za produkcję kartridża, jednak możliwość ogromnych zysków nie powstrzymała wydawców.
Takie decyzje spowodowały iż do 1987 roku w Japonii było już 12 milionów konsol. Pojawiły się przystawki jak Nintendo Family Computer Disk System wydany na przełomie lat 1985/1986, pozwalający na wydawanie gier na tańszych i bardziej pojemnych dyskietkach posiadających m.in opcję zapisu oraz możliwość kopiowania zawartości w sklepach za niewielką opłatą. Wraz z Sharp Twin Famicom (połączeniem Famicoma i Disk System) sprzedano ponad 6 milionów urządzeń. Mniej popularnym okazał się Family Computer Network System, modem wydany w 1988 roku służący za serwis informacyjny na temat m.in bieżących wiadomości, pogody, giełdy czy kodów do gier, którego posiadało tylko 130 000 osób. W 1993 roku dokonano modyfikacji w budowie i wydano tę konsolę ponownie. Głównym celem zmian w modelu oznaczonym jako HVC-101 było zastosowanie kompozytowego wyjścia sygnału AV, które od początku lat dziewięćdziesiątych zaczęło być stosowane w japońskich odbiornikach telewizyjnych. Zmieniono również wygląd konsoli i kontrolerów, a także umożliwiono ich odłączanie, które w pierwotnej wersji były zamocowane na stałe. Od zastosowanego wyjścia sygnału nowy model jest nazywany AV Famicom. System wycofano we wrześniu 2003 roku, sprzedając 19 milionów egzemplarzy.
Ameryka Północna thumb|250px|Nowszy model konsoli dostępny w Japonii i Ameryce W momencie premiery Famicoma, rynek konsol w USA przechodził zapaść. Wielu sprzedawców miało magazyny pełne niesprzedanych konsol i gier, ponieważ klienci byli zdegustowani jakością i ilością oferty, więc rynkiem zaczęły rządzić komputery. Nintendo of America musiało ich przekonać do zakupu systemu, który odniesie sukces. Rozpoczęto testy rynku wprowadzając Nintendo VS. System, czyli połączenie automatu do gier z Famicomem, który przyjęto pozytywnie. W pierwotnym założeniu sprzęt miał zostać wydany pod nazwą Nintendo Advanced Video System (AVS) z dołączono do zestawu klawiaturą. Choć AVS zaprezentowano na targach CES w styczniu 1985 roku, to pomysł został odrzucony w ramach tańszej alternatywy. Oprócz nowej nazwy - Nintendo Entertainment System, zmianie uległa obudowa konsoli i system wkładania kartridżów (zwiększono liczbę pinów kartridża z 60 do 72), mające przypominać zdobywające popularność odtwarzacze i kasety VHS. Dodatkowe piny wykorzystywane były do dodanego w tej konsoli zabezpieczenia uniemożliwiającego uruchomienie nielicencjonowanych gier oraz gier z innego regionu. Zrezygnowano z nazwy konsola na rzecz Control Deck oraz gier na Game Paks. 18 października 1985 roku rozpoczęto testową sprzedaż na terenie Nowego Jorku, udostępniając 50 000 urządzeń, połowę z tego co wyprodukowano. Od początku 1986 roku, NES wkroczył do kolejnych miast Stanów aż we wrześniu 1986 roku doszło do ogólnokrajowej premiery. W momencie wydania udostępniono 17 gier na które składało się Duck Hunt, Gyromite, 10-Yard Fight, Baseball, Clu Clu Land, Donkey Kong Jr. Math, Excitebike, Golf, Hogan’s Alley, Ice Climber, Kung Fu, Mach Rider, Pinball, Stack-Up, Tennis, Wild Gunman, Wrecking Crew a sama konsola była sprzedawana z pistoletem świetlnym NES Zapper. Symbolem innowacyjności stał się R.O.B, robotyczna zabawka kompatybilna z kilkoma tytułami.
Konsola okazała się być sukcesem w USA, gdzie do 1990 roku, 30% gospodarstw posiadało tę konsolę (prawie 10 milionów sztuk), co przekładało się na sprzedaż 10:1 względem konkurencji (Sega Master System i Atari 7800). Powstanie pieczęci Nintendo, mającej poświadczać o jakości gier wydawanych na sprzęt, po latach niekontrolowania rynku poprzedniej generacji, pozwoliło odbudować wiarę klientów oraz odsprzedawców w rynek konsol. W 1992 roku, w celu zachęcenia klientów do kupna następcy czyli Super Nintendo, NESa sprzedawano o 10 dolarów drożej, co przy porównaniu możliwości obydwu systemów, wychodziło znacznie lepiej dla SNESa. W 1993 roku w Ameryce Północnej pojawiła się odnowiona wersja konsoli o mniejszej, podobnej do Famicoma AV obudowie. Konsola oznaczona była jako NES-101. W konsoli zrezygnowano z układu uniemożliwiającego uruchamianie nielicencjonowanych i sprowadzanych gier. Pozbawiona była także złącza AV ale jednocześnie oferowana w niższej cenie. Konsola miała być całkowicie zgodna z poprzednią wersją, jednakże nie działał na niej moduł Game Genie skonstruowany przez firmę Codemasters i sprzedawany przez Galoob Toys, który umożliwiał stosowanie w grach kodów i rozpoczynanie gry w dowolnym momencie. System wycofano w 1995 roku.
Europa Zachodnia
Do 1990 roku Nintendo nie posiadało oddziału zajmującego się Europą, zamiast tego dystrybucję powierzono licencjonowanym dystrybutorom. Konsola została wydana w 1986 roku przez Bergsala AB, tylko w Skandynawii, rok później trafiła do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Włoszech za sprawą spółki zabawkarskiej Mattel. Wraz z konsolą na rynek trafiło 10 tytułów - Popeye, Baseball, Excitebike, Mario Bros., Gyromite, Ice Climber, Pinball, Tennis, Stack-Up i Donkey Kong Jr. Math. W kolejnych latach konsolę wydano również we Francji za pośrednictwem ASD, Hiszpanii przez Spaco, Portugalii przez Concentra, Niemczech Zachodnich przez Bienengräber, Krajach Beneluksu przez Bandai, Grecji i Cyprze przez Itochu, Szwajcarii, Austrii i Europie Środkowo-Wschodniej przez Stadlbauer. Konsola wyglądała tak samo jak model amerykański, również styl marketingu został wzięty z tego kraju, co okazało się złym rozwiązaniem. Sega Master System reklamowana w bardziej młodzieżowy sposób okazała się być dużym hitem sprzedając 7 milion egzemplarzy, a NES ze swoją kampanią skierowaną do rodzin tylko 6 milionów. Pomimo to udało się uzyskać lepsze rezultaty w krajach Skandynawskich i Niemczech a w Wielkiej Brytanii sprzedaż z Master System była od 1990 roku na identycznym poziomie. W niektórych krajach, sporym problemem okazało się być piractwo.Ostatnią grą na NES-a był The Lion King wydany w maju 1995 roku.
Polska thumb|250px|Popularny w Polsce, klon Pegasus. Na zdjęciu model MT-777DX z pirackimi grami i pistoletem świetlnym
W Polsce, Nintendo Entertainment System zdobyło dużą popularność za sprawą nielicencjonowanego klona o nazwie Pegasus, wydanego w 1991 roku przez Bobmark International, który w kolejnych latach stał się synonimem wszystkich klonów 8-bitowego Nintendo. Sam sprzęt był wzorowany na japońskim wydaniu konsoli a gwałtowny wzrost popularności Pegasusa nastąpił na przełomie lat 1992 i 1993. Jedną z przyczyn tego zjawiska był substytucyjny charakter tanich gier telewizyjnych wobec komputerów. Innym ważnym powodem była masowa promocja i dostępność w porównaniu z innymi konsolami. 8-bitowego Pegasusa wydano w trzech wersjach - MT-777DX, Super Pegasus i IQ-502 oraz udostępniono klony innych urządzeń pod tą marką - Pegasus Game Boy (klon Game Boya) i Power Pegasus (klon Sega Mega Drive). Choć w 1994 roku w wyniku ustawy o prawach autorskich, Bobmark zakończył sprzedaż nielegalnych kartridży na rzecz tych na licencji od m.in Codemasters to na rynku nadal można było z łatwością kupić nielegalne wersje gier oraz pojawiło się wiele nowych klonów sprzedawanych pod zmienionymi nazwami jak Terminator 2 czy Fenix Family Game. Ostatnie informacje na temat sprzedaży Pegasusa pochodzą z 1999 roku, gdy właściciela spółki dystrybuującej zmienili branżę działania, jednak kolejne klony jak PolyStation czy Gold Leopard King dalej pojawiały się rynku w kolejnych latach.Pegasus jak i jego klony cieszyły się popularnością w podobnym stopniu jak konsola NES w USA czy Europie Zachodniej. Samych "oryginalnych" Pegasusów sprzedano ponad 1 milion a liczba ta nie w uwzględnia jego podróbek.