thumb|260px|Znajomość języka niemieckiego wśród obywateli Unii Europejskiej (plus Turcja, Szwajcaria i Liechtenstein).
Język niemiecki jako język urzędowy i język mniejszości jest używany w krajach Europy Zachodniej i Środkowej (). By określić zasięg języka niemieckiego, używa się określeń kraje niemieckojęzyczne, terytoria niemieckojęzyczne lub, zamiennie, Europa niemieckojęzyczna (nieliczne terytoria zamorskie, w których mówi się po niemiecku, są zazwyczaj pomijane). Razem z Europą anglojęzyczną, krajami nordyckimi oraz regionami niderlandzkojęzycznymi, Europa niemieckojęzyczna tworzy Europę germańską.
Niemiecki jest pierwszym językiem ok. 90-95 milionów ludzi w Europie (co stanowi 13,3% wszystkich Europejczyków), będąc drugim najczęściej używanym językiem ojczystym w Europie po rosyjskim, a przed francuskim (66,5 miliona mówiących) i angielskim (64,2 miliona mówiących).
Kraje niemieckojęzyczne to: Niemcy (95%, 78,3 mln), Austria (89%, 7,4 mln), Szwajcaria (64%, 4,6 mln) i Liechtenstein (0,03 mln). Za państwo niemieckojęzyczne uważa się państwo, w którym niemiecki jest nie tylko językiem urzędowym (), ale także narodowym () oraz – dla większości rdzennych mieszkańców – ojczystym (). W Szwajcarii istnieją cztery języki narodowe, posiadające jednocześnie status języków urzędowych: niemiecki, francuski, włoski i retoromański. W Niemczech i Austrii za języki narodowe uznane są oprócz niemieckiego także języki mniejszości narodowych. Ponieważ w Liechtensteinie nie ma mniejszości narodowych, niemiecki – w rozumieniu Konwencji ramowej o mniejszościach narodowych () Rady Europy – jest jego jedynym językiem urzędowym i narodowym. Luksemburg, przez niektórych mylony czasem z Liechtensteinem, nie jest państwem niemieckojęzycznym, choć niemiecki (obok francuskiego i luksemburskiego) jest jednym z jego języków urzędowych.
DACHL Skrótowiec głoskowy DACHL, używany przede wszystkim w germanistyce, kulturoznawstwie i w nauczaniu języka niemieckiego jako obcego () na całym świecie, oznacza wszystkie cztery państwa niemieckojęzyczne. Są to:
Niemcy – D () Austria – A () Szwajcaria – CH () Liechtenstein – L ()
Dawniej stosowany skrótowiec DACH jest dziś uważany za błędny i nie może być stosowany jako wyznacznik wszystkich państw niemieckojęzycznych, gdyż, wykluczając najmniejsze z nich, nie odpowiada on prawdzie geograficzno-kulturowej i językowej. Kraje niemieckojęzyczne nazywane są synonimicznie „krajami DACHL” (niem. ). Stanowią trzon znacznie szerzej rozumianego niemieckiego obszaru językowego (niem. lub ), obejmującego także inne państwa i regiony, jak choćby Luksemburg, Tyrol Południowy czy Wspólnota niemieckojęzyczna Belgii. Współczesne nauczanie języka niemieckiego jako obcego () oparte jest – zgodnie z wytycznymi Międzynarodowego Stowarzyszenia Nauczycieli Języka Niemieckiego () – na koncepcji DACHL, zakładającej globalne spojrzenie na język niemiecki, a nie jedynie z perspektywy Niemiec, względnie trzech największych krajów niemieckojęzycznych (Niemcy, Austria i Szwajcaria). Słuszność uwzględniania wszystkich czterech krajów DACHL w nauczaniu języka niemieckiego w Polsce potwierdzili wybitni germaniści, którzy uczestniczyli w XIV Ogólnopolskim Zjeździe Polskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Języka Niemieckiego (PSNJN) w dniach 22–25 sierpnia 2010 roku w Gliwicach. Tematem kongresu była „Koncepcja DACHL w nauczaniu krajoznawstwa na lekcji języka niemieckiego” ().
Status urzędowy thumb|300px|Dialekty języka niemieckiego Niemiecki jako jedyny język urzędowy używany jest w: border|20px Austrii border|20px Niemczech border|20px Liechtensteinie Niemiecki jest dominującym językiem, dzielącym status oficjalny z innymi językami w: border|20px Luksemburgu (obok francuskiego i luksemburskiego) border|20px Szwajcarii (border|20px Alemania; obok francuskiego, włoskiego i romańskiego) Niemiecki jest językiem mniejszości z oficjalnym statusem w: border|20px Belgii (border|20px Eupen-Malmedy; obok francuskiego i niderlandzkiego) border|20px Namibii (border|20px Windhuk) Niemiecki ma status urzędowy tylko w części kraju/regionu: border|20px Danii (border|20px Szlezwik Północny) border|20px Włoszech (border|20px Tyrol Południowy) border|20px Słowacji (border|20px Krahule/Blaufuss) border|20px Polsce (border|20px Górny Śląsk i Śląsk Opolski) Język niemiecki występujący jako język mniejszości: border|20px Czechy (border|20px Sudetenland) border|20px Węgry (border|20px Ödenburg) border|20px Rumunia (border|20px Siedmiogród)
Niemieckojęzyczne mniejszości bez statusu oficjalnego thumb|300px|Zasięg języka niemieckiego, ok. 1950
Duża liczba niemieckojęzycznych mniejszości bez oficjalnego statusu: border|20px Francja (border|20px Alzacja-Lotaryngia) border|20px Estonia i border|20px Łotwa (border|20px Inflanty) border|20px Rosja (border|20px Syberia) border|20px Serbia (border|20px Wojwodina) Pozostałe skupiska mniejszości niemieckojęzycznych bez oficjalnego statusu: border|20px Litwa (border|20px Memelland) border|20px Chorwacja (border|20px Esseg) border|20px Kazachstan (border|20px Stepy) border|20px Słowacja (border|20px Zakarpacie) border|20px Słowenia (border|20px Koczewie) border|20px Ukraina (border|20px Krym)
Niemiecki jako język obcy Niemiecki był niegdyś lingua franca Europy Środkowej, Wschodniej i Północnej, a pozostałością tego jest obecnie to, że jest jednym z najpopularniejszych języków obcych w Europie. 32% obywateli krajów starej Unii twierdzi, że potrafi porozumiewać się w języku niemieckim (zarówno jako ojczystym, jak i drugim/obcym). Pomaga temu powszechny dostęp do niemieckiej telewizji.
Niemiecki jest trzecim najczęściej nauczanym językiem obcym na świecie (włącznie ze Stanami ZjednoczonymiPo hiszpańskim i francuskim.). Jest także drugim najpowszechniej znanym językiem obcym w UEPo angielskim.. Jest jednym z języków urzędowych Unii Europejskiej i jednym z trzech języków roboczych Komisji Europejskiej (obok francuskiego i angielskiego).
Kultura
Wśród osób niemieckojęzycznych znajdują się kompozytorzy (m.in. Bach, Mozart, Beethoven, Wagner, Mahler i Schönberg), poeci i pisarze (m.in. Walter von der Vogelweide, Goethe, Bracia Grimm, Schiller, Heine, Brecht i Tomasz Mann) i filozofowie (m.in. Albertus Magnus, Kant, Hegel, Schopenhauer, Nietzsche, Heidegger, Wittgenstein i Adorno).
Kultura niemieckojęzyczna jest zróżnicowana, co jest wynikiem różnej historii narodów niemieckojęzycznych. Świat niemieckojęzyczny składał się z niepodległych księstw (np. Liechtenstein), wielkich konfederacji (Święte Cesarstwo Rzymskie, Prusy lub Związek Reński), politycznych organizmów (np. Bohemia) lub politycznych państw (np. Niemcy, Austria).
Zobacz też austriacka odmiana języka niemieckiego
Przypisy
Linki zewnętrzne Międzynarodowe Stowarzyszenie Nauczycieli Języka Niemieckiego Centrum Języka Niemieckiego DACHL
Kategoria:Język niemiecki