Aspidorynch (Aspidorhynchus) – wymarły rodzaj ryb kostnoszkieletowych z grupy Aspidorhynchiformes. Jego nazwa oznacza „opancerzony dziób”.
Budowa i paleobiologia Aspidorynch był średniej wielkości rybą – dorastał, w zależności od gatunku, do 40–100 cm długości. Miał opływowe kształty i długie, ostre rostrum, służące do polowania i być może również do celów obronnych. Wyglądem i proporcjami przypominał żyjące współcześnie niszczuki z rodzaju Lepisosteus i prawdopodobnie również potrafił gwałtownie przyspieszać.
thumb|Aspidorynch ze złapanym ramforynchem Aspidorynch prawdopodobnie przynajmniej czasami polował przy powierzchni wody. Wskazuje na to fakt, że jeden okaz tej ryby zachował się ze skrzydłem pterozaura Rhamphorhynchus w pysku. Pterozaur prawdopodobnie polował na ryby lecąc tuż nad wodą i został złapany przez aspidoryncha. Przy rozpiętości skrzydeł ok. 2,5 m był jednak zdecydowanie za duży, by Aspidorhynchus mógł go zjeść.
Występowanie Znany w zapisie kopalnym od schyłku środkowej jury do wczesnej kredy. Jego skamieniałości odnaleziono w formacji Jagua w prowincji Pinar del Río na Kubie, w południowej Anglii, departamencie Ain we Francji, w Solnhofen w Bawarii w Niemczech oraz przypuszczalnie w Australii i na Półwyspie Antarktycznym.
Gatunki Gatunkiem typowym rodzaju jest Aspidorhynchus acutirostris, opisany w 1818 roku przez Henriego de Blainville'a pod nazwą Esox acutirostris. Jest to jedna z pierwszych poznanych ryb kopalnych – okaz tego gatunku został zilustrowany już w 1775 roku. Ze względu na dużą zmienność międzygatunkową był on opisywany również pod nazwami A. longissimus, A. mandibularis, A. ornatissimus i A. speciosus. We Francji występował on sympatrycznie ze smuklejszym A. sphekodes. Na terenach dzisiejszej Anglii występowały A. crassus, A. euodus i A. fisheri, na Kubie A. arawaki, a w Niemczech A. sanzenbacheri. A. ornatissimus może jednak być ważnym gatunkiem, a przypuszczalnie kolejne gatunki są jeszcze nieopisane. Przynależność antarktycznego gatunku A. antarcticus pozostaje niejasna – może on należeć do rodzaju Aspidorhynchus albo Vinctifer. Aspidorhynchus acutirostris (Blainville, 1818) (typowy) Aspidorhynchus antarcticus Richter & Thompson, 1989 Aspidorhynchus arawaki Brito, 1999 Aspidorhynchus crassus Woodward, 1890 Aspidorhynchus euodus Egerton, 1845 Aspidorhynchys fisheri Egerton, 1854 Aspidorhynchus ornatissimus Agassiz, 1834 Aspidorhynchus sanzenbacheri Brito & Ebert, 2009 Aspidorhynchus sphekodes Sauvage, 1893
Przypisy
Kategoria:Aspidorhynchiformes Kategoria:Ryby jury Kategoria:Ryby kredy