Cerkiew Świętego AndrzejaPolski egzonim przyjęty na 121. posiedzeniu KSNG. () – barokowa osiemnastowieczna cerkiew w Kijowie, przy ulicy Andrijiwśkyj uzwiz.
Historia Świątynia została zbudowana z inicjatywy carycy Elżbiety w latach 1744–1753 według projektu Bartolomeo Rastrellego na miejscu wcześniejszej cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego. Według legendy wzgórze to mijał w czasie swojej podróży w 40 r. św. Andrzej i wskazał je jako miejsce, gdzie za sprawą bożą powstanie miasto i wspaniała świątyniaO. Aleksejczuk, Kijów i okolice, Pascal, Bielsko-Biała, 2006, s. 93 . Pracami budowlanymi kierował Iwan Miczurin, rokokową dekorację wnętrza wykonali według pomysłów Rastrellego O. Antropow, H. Lewicki, I. Wyszniakow i P. Borispolec. Do budowy obiektu zużyto łącznie dwadzieścia trzy i pół tysiąca cegieł. Kamień węgielny caryca położyła osobiścieO. Aleksiejczuk, Kijów i okolice, Pascal, Bielsko-Biała, 2006, s. 93 .
W 1892 uderzenie pioruna zniszczyło część cerkiewnego wyposażenia, odrestaurowanego po 1963 na podstawie oryginalnych projektów Rastrellego. Wcześniej, od 1958, obiekt zamieniono na muzeum, które to funkcje pełnił przez 50 kolejnych lat. W latach 1978–1979 miała miejsca częściowa restauracja cerkwi. Ponowny remont został przeprowadzony w latach 1992–2000.
W 2008 cerkiew, decyzją prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, została przekazana niekanonicznemu Ukraińskiemu Autokefalicznemu Kościołowi PrawosławnemuУкраинской автокефальной православной церкви отдают Андреевскую церковь.
Po uznaniu 11 października 2018 r. kanoniczności UAKP przez Patriarchat Konstantynopolitański, cerkiew św. Andrzeja stała się – na wniosek prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki – świątynią przedstawicielstwa tegoż Patriarchatu, co zaaprobowała 18 października 2018 r. Rada Najwyższa Ukrainy.
W latach 2015–2020 świątynia została gruntownie odrestaurowana.
Architektura mały|lewo|200px|Ikonostas Cerkiew ma 46 metrów wysokości, 30 długości i 23 szerokości. Jest wzniesiona na planie krzyża, z jedną kopułą główną i czterema wieżyczkami zwieńczonymi mniejszymi kopułami. Wejście do cerkwi prowadzi przez czternastometrowe schody. Ze wszystkich stron obiekt zdobią rzędy korynckich pilastrów oraz złocone płaskorzeźby z motywami roślinnymi. Okna cerkwi są okrągłe lub półokrągłe (na poziomie głównej kopuły). Cerkiewny ikonostas wykonali w latach 1754–1761 Antropow i Wyszniakow, którzy namalowali również ikony zesłania Ducha Świętego, kazania na górze i Ostatniej Wieczerzy, a na ścianach transeptów malowidła Wybór wiary przez księcia Włodzimierza i Nauczanie Scytów przez apostoła Andrzeja.
W kulturze
Polski poeta romantyczny Seweryn Goszczyński napisał wiersz Cerkiew św. Andrzeja. Utwór został zainspirowany wizytą poety w świątyni w roku 1825.
Przypisy
Kategoria:Architektura barokowa na Ukrainie Kategoria:Cerkwie Patriarchatu Konstantynopolitańskiego Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła Andrzeja Kategoria:Zabytki architektury Ukrainy o znaczeniu narodowym