(Bekas) dubelt, bekas dubelt (Gallinago media) – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Występuje w Eurazji, zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. Bliski zagrożenia wyginięciem.
Zasięg występowania Dubelt zamieszkuje Europę Północną, Środkową i Wschodnią oraz zachodnią Syberię – od Półwyspu Skandynawskiego i Polski po Jenisej. Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. Przeloty w marcu–maju i lipcu–listopadzie.
W Polsce gniazduje bardzo nielicznie, głównie na Podlasiu (najliczniej w Dolinie Biebrzy) i Lubelszczyźnie, skrajnie nielicznie w północnej części Mazowsza, Wielkopolsce oraz na Pomorzu Zachodnim.
Morfologia mały|lewo|Dubelty na rycinie z książki Johanna Friedricha Naumanna (widoczna duża ilość bieli w ogonie i rzędy białych perełek na wierzchu skrzydła) Cechy gatunku Brak wyraźnego dymorfizmu, zarówno płciowego, jak i wiekowego. Wierzch głowy ciemnobrązowy z szerokimi, jasnobrązowymi smugami na środku głowy i nad oczami. Wierzch ciała brązowy z czarnobrązowymi plamami. Spód ciała jasny z ciemnym prążkowaniem. Ogon rdzawy z białymi krawędziami. Dziób długi, prosty, brązowy z czarnym końcem. Nie wyróżnia się podgatunków. Wymiary średnie długość ciała ok. 27–29 cmrozpiętość skrzydeł ok. 42–46 cmmasa ciała 140–260 g
Ekologia i zachowanie Biotop Duże obszary podmokłych łąk i bagien. Okres godowy Samce tokują stadnie, nocą na wybranych torfowiskach. Ptaki są bardzo przywiązane do miejsca toków. Niektóre tokowiska są systematycznie odwiedzane przez 20 a nawet 60 lat. Tokowiska dubeltów stanowią system. Poszczególne oddalone są od siebie o kilka kilometrów. Samce przebywają na tokowisku średnio 4 dni. Istnieje wymiana samców między tokowiskami. W związku z tym dubelty potrzebują ogromnego podmokłego terenu, a o te coraz trudniej. Dubelt jest więc ptakiem rzadkim. Jest to gatunek nocny, ciężki do obserwacji i badań. W czasie toków samce przyjmują postawę „kulturystyczną”, wypinając do przodu pierś i naprężając nogi. Wydają przy tym specyficzne dźwięki podobne do terkotu. W ostatniej fazie tokowania ptak wyrzuca do góry skrzydła, następnie przysiada i rozpościera ogon. Każdy z samców tokuje na oddzielnej kępie, jak na cokole. Zdarzają się też potyczki samców na granicach rewirów. Samce nigdy się nie dotykają, okazując swoje niezadowolenie unoszeniem i opuszczaniem głowy, strasząc się nawzajem. Samice obserwują tokowisko i wybierają najatrakcyjniejszego samca. Gniazdo Na ziemi, w suchym, wyniesionym miejscu. thumb|lewo|180px|Jajo z kolekcji muzealnej Jaja W ciągu roku wyprowadza jeden lub 2 lęgi, składając w maju–lipcu 4 jaja. Wysiadywanie Jaja wysiadywane są przez okres 22–24 dni przez samicę. Pisklęta opuszczają gniazdo po wykluciu, lecz pozostają pod opieką obojga rodziców przez 4–5 tygodni, do momentu uzyskania zdolności do lotu. Pożywienie Głównie bezkręgowce (zwłaszcza dżdżownice, ale też ślimaki, owady lądowe i ich larwy), także nasiona.
Status zagrożenia i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje dubelta za gatunek bliski zagrożenia (NT – Near Threatened). Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2021 roku, mieści się w przedziale 310–570 tysięcy osobników, czyli około 200–380 tysięcy osobników dorosłych. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.
W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. Liczebność populacji dubelta na terenie kraju w latach 2013–2018 szacowano na 250–450 tokujących samców. Pomiędzy 2007 a 2018 rokiem odnotowano silny spadek liczebności, sięgający około 54%. Na Czerwonej liście ptaków Polski uznany za gatunek zagrożony (EN) (dotyczy populacji lęgowej).
Największe zagrożenia dla gatunku to niszczenie i degradacja siedlisk lęgowych, głównie wskutek intensyfikacji rolnictwa, osuszania terenów podmokłych i zatapiania dolin rzecznych podczas tworzenia sztucznych zbiorników. Utrata siedlisk lęgowych może też być spowodowana zmianami klimatycznymi, zbyt intensywnym użytkowaniem łąk bądź porzucaniem użytkowania rolniczego na niektórych terenach i ich zarastaniem. We wschodniej Europie, w Armenii i na zimowiskach jest to ptak łowny.
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Bekasowate Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Taksony opisane przez Johna Lathama Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1787 roku Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Fauna Angoli Kategoria:Fauna Beninu Kategoria:Fauna Białorusi Kategoria:Fauna Botswany Kategoria:Fauna Bułgarii Kategoria:Fauna Burkiny Faso Kategoria:Fauna Burundi Kategoria:Fauna Czadu Kategoria:Fauna Demokratycznej Republiki Konga Kategoria:Fauna Estonii Kategoria:Fauna Finlandii Kategoria:Fauna Gabonu Kategoria:Fauna Ghany Kategoria:Fauna Gwinei Kategoria:Fauna Gwinei Bissau Kategoria:Fauna Kamerunu Kategoria:Fauna Kazachstanu Kategoria:Fauna Konga Kategoria:Fauna Liberii Kategoria:Fauna Litwy Kategoria:Fauna Łotwy Kategoria:Fauna Malawi Kategoria:Fauna Mali Kategoria:Fauna Mauretanii Kategoria:Fauna Mozambiku Kategoria:Fauna Namibii Kategoria:Fauna Nigerii Kategoria:Fauna Macedonii Północnej Kategoria:Fauna Południowej Afryki Kategoria:Fauna Rosji Kategoria:Fauna Rwandy Kategoria:Fauna Senegalu Kategoria:Fauna Sierra Leone Kategoria:Fauna Sudanu Kategoria:Fauna Tanzanii Kategoria:Fauna Togo Kategoria:Fauna Ugandy Kategoria:Fauna Wybrzeża Kości Słoniowej Kategoria:Fauna Zambii Kategoria:Fauna Zimbabwe