Dylemat (z gr. διλήμματος dilemmatos 'podwójny lemat') – w logice tradycyjnej niezawodne schematy wnioskowań, w których przesłankami są dwa zdania warunkowe i alternatywa (nierozłączna), z których każdemu już na gruncie klasycznego rachunku zdań odpowiada właściwe prawo logiczne. Wyróżniono cztery typy takich schematów wnioskowań – dylematy: konstrukcyjny prosty; konstrukcyjny złożony; destrukcyjny prosty; destrukcyjny złożony.
Dylematy konstrukcyjne Prosty Jest to schemat postaci:
{|style="border-spacing:0px" |Jeśli a, to c |- |Jeśli b, to c |- |a lub b
|c
W klasycznym rachunku zdań odpowiada mu prawo:
zwane prawem dylematu konstrukcyjnego prostego. W szczególności: jedno z tych zdań może być zaprzeczeniem drugiego. Wtedy prawo wyłączonego środka prowadzi do jednej z odmian dylematu konstrukcyjnego:
Złożony Jest to schemat postaci:
{|style="border-spacing:0px" |Jeśli a, to b |- |Jeśli c, to d |- |a lub c
|b lub d
W klasycznym rachunku zdań odpowiada mu prawo:
zwane prawem dylematu konstrukcyjnego złożonego.
Dylematy destrukcyjne Prosty Jest to schemat postaci:
{|style="border-spacing:0px" |Jeśli a, to b |- |Jeśli a, to c |- |nie-b lub nie-c
|nie-a
W klasycznym rachunku zdań odpowiada mu prawo:
zwane prawem dylematu destrukcyjnego prostego.
Złożony Jest to schemat postaci:
{|style="border-spacing:0px" |Jeśli a, to b |- |Jeśli c, to d |- |nie-b lub nie-d
|nie-a lub nie-c
W klasycznym rachunku zdań odpowiada mu prawo:
zwane prawem dylematu destrukcyjnego złożonego.
Zobacz też trylemat
Przypisy
Bibliografia
Literatura dodatkowa Witold Marciszewski (red.), Mała encyklopedia logiki, Wrocław 1970. Zygmunt Ziembiński, Logika praktyczna, Warszawa 1990, s. 149.
Kategoria:Prawa rachunku zdań