Stanisław Kubicki (ur. 7 listopada 1889 w Ziegenhain, zm. najprawdopodobniej w czerwcu 1942 w Warszawie lub Berlinie) – polski malarz, grafik, poeta i publicysta, przedstawiciel nurtu ekspresjonizmu w sztukach plastycznych i literaturze.
Życiorys Był drugim dzieckiem inżyniera Witalisa oraz Marii z d. Stark. W 1908 uczęszczał na wydział architektury w Berliner Bauakademie, na Wydział Filologiczny Friedrich-Wilhelm-Universität, oraz na botanikę i zoologię. Nie ukończył jednak żadnego fakultetu. Należał do Towarzystwa Tomasza Zana i do Grupy Narodowej. Utrzymywał ożywione kontakty ze środowiskiem skupionym wokół czasopisma „” i „Der Sturm”, w których publikował swoje pierwsze prace plastyczne. W tym okresie ożenił się z , która przyjęła nazwisko męża oraz imię Małgorzata. Rozpoczęte kolejne studia w 1911 w Akademie der Künste przerwała I wojna światowa. Został wcielony do niemieckiej armii i wysłany do Wielkopolski.
W 1918 wyjechał do Berlina, gdzie w 1922 założył grupę „Progressive”, wystawiającą swoje prace w Düsseldorfie, Akwizgranie, Amsterdamie, Chicago i Moskwie. Do 1933 współpracował z czasopismem „a-z”. W tamtym okresie swojej twórczości odchodził już od ekspresjonizmu w stronę kubizmu i konstruktywizmu. W tym samym roku współzakładał anarchistyczną grupę artystyczną „Die Kommune”. Jak zauważyła Lidia Głuchowska – badaczka twórczości artysty – poglądy polityczne Kubickiego dalekie były od komunistyczno-partyjnych deklaracji, a stanowiły bardziej próbę pogodzenia artystycznych idei z anarcho-syndykalizmem środowiska, z którym artysta się stykał.
W Poznaniu, lecząc odniesione rany, poznał Jerzego Hulewicza, zakładającego właśnie (w 1917) czasopismo „Zdrój”. Na jego łamach Kubicki zamieszczał swoje drzeworyty, wiersze, tłumaczenia tekstów i wypowiedzi programowe. Wraz z redaktorem naczelnym poznańskiego czasopisma oraz z Władysławem Skotarkiem, Stefanem Szmają, Janem Jerzym Wronieckim, Augustem Zamoyskim i swoją żoną Małgorzatą Kubicką założył ekspresjonizującą grupę „Bunt”. Brał udział we wszystkich wystawach tej grupy: w Berlinie (czerwiec 1918), Düsseldorfie, Poznaniu, Krakowie (wespół z formistami) i we Lwowie (lata 1919–1920).
Utrzymywał kontakty z dadaistami berlińskimi, w Polsce znany jest głównie jako grafik i spiritus rector poznańskiej ekspresjonistycznej grupy Bunt, jednak był również wybitnym kolorystą. Jego dzieła malarskie, poetyckie i programowe, a także rozprawy z zakresu filozofii przyrody wyróżniają się w sposób szczególny na tle dokonań artystycznych pierwszej fazy klasycznej awangardy w Europie Środkowej.
Wraz z żoną Margarete, graficzką, malarką i poetką, od 1916 utrzymywał kontakty z wydawcą awangardowego berlińskiego czasopisma „Die Aktion” i galerii o tej samej nazwie. Około 1917 zainicjowali oni kontakty wystawiennicze i wydawnicze polskich i niemieckich ekspresjonistów. Kubicki jako jeden z siedmiu twórców z Polski i jedyny przedstawiciel grupy Bunt 1919/1920 wystawiał swe prace w najsłynniejszej galerii awangardy „Der Sturm” i publikując jednocześnie swe grafiki w czasopiśmie Herwartha Waldena.
Związany był zwłaszcza z „dadazofem” Raoulem Hausmannem i „arcydadaistą” , czego efektem był tzw. epizod kubo-dadaistyczny w jego twórczości. Zuryski dadaizm, zwłaszcza propozycje programowe i formalne Tristana Tzary interpretował w duchu ideologii „nowego człowieka” . Wraz Hausmannem na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych realizował eksperymenty naturoznawczo-fotograficzne.
thumb|Stolperstein przed wcześniejszym miejscem zamieszkania Stanisława Kubickiego na berlińskiej Onkel-Bräsig-Straße 46 W latach 1919–1922 pisał wiersze i teksty programowe w duchu awangardowego internacjonalizmu, jednocześnie w języku polskim i niemieckim. Jego ostatnim dziełem malarskim był niedokończony obraz Mojżesz przed krzewem gorejącym.
W latach 1935–1938 w posiadłości Mycielskich w Kobylempolu pod Poznaniem stworzył jedyne swe dzieło architektoniczne (a zarazem jedyną pracę na zlecenie), pomnik ku czci Józefa PiłsudskiegoLidia Głuchowska: Stanislaw Kubicki. Kunst und Theorie. W: „WIR Berlin” 2001, s. 46–47..
W związku z szykanami w Niemczech przeprowadził się w 1933 z Berlina do Poznania. Przed wybuchem II wojny światowej starał się o wyjazd do ogarniętej wojną domową Hiszpanii. Porzucił malarstwo na rzecz poezji i literatury. W czasie okupacji niemieckiej wstąpił do organizacji „Wolność” i pomagał Armii Krajowej. Jeździł jako kurier z informacjami z Polski do ambasady Mandżurii w Berlinie, skąd były one następnie przekazywane do rządu polskiego w LondynieLidia Głuchowska: Zwischen Kunst und Politik. Porträt des deutsch-polnischen Malers und Dichters Stanislaw Kubicki / Między sztuką a polityką. Portret polsko-niemieckiego malarza i poety Stanisława Kubickiego. W: „Dialog Berlin” 2003, 62-63, s. 118–125 i Lidia Głuchowska:„Verschwörer und Revolutionäre”. Zum Kriegsschicksal des Künstlers und Widerstandkuriers Stanisław Kubicki. W: „Inter Finitimos” 2008, 6, s. 100–117.. Latem 1941 roku został aresztowany w Warszawie. Nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, czy przy przypadkowej kontroli, czy też wskutek czyjegoś donosu. Dokładna data śmierci nie jest znana. Jego ostatni list z Pawiaka pochodzi z 14 stycznia 1942. Jego polska rodzina została poinformowana o jego śmierci w czerwcu 1942 r. Miejsce pochówku nie jest znane.
W 1959 w Berlinie ukazały się poświęcone mu albumy pt. Pflanzenzeichnungen i Tierzeichnungen, zawierające prace graficzne, malarskie oraz utwory poetyckie.
Wybrane obrazy
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Jerzy Malinowski: Stanisław Kubicki, w: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.), tom IV (pod redakcją Jolanty Maurin Białostockiej i Janusza Derwojeda), Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1986, s. 323–327. Lidia Głuchowska: Stanislaw Kubicki. Kunst und Theorie. Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2001, wydanie drugie poprawione, 2003. Lidia Głuchowska, Peter Mantis: Stanislaw Kubicki. Ein Poet übersetzt sich selbst. Gedichte zwischen 1918–1921 / Poeta tłumaczy sam siebie. Wiersze z lat 1918–1921. Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2003 (po polsku i niemiecku). Lidia Głuchowska: Roger Loewig – Stanislaw Kubicki. Inseln der Menschlichkeit – Wyspy człowieczeństwa, wstęp Helmut Börsch-Supan i Jan Hoesch, Wyd. Towarzystwa WIR Berlin 2003 (po polsku i niemiecku), wydanie Stowarzyszenia im. Rogera Loewiga. Katalog wystawy: 2003 w Krzyżowej Fundacja Porozumienia Europejskiego, 2004 Muzeum Architektury we Wrocławiu i w Muzeum Nikolaikirche (kościół św. Mikołaja) – Muzeum Miasta Berlina. Lidia Głuchowska: Avantgarde und Liebe. Margarete und Stanislaw Kubicki 1910–1945. Wyd. Gebr. Mann Verlag Berlin 2007, (Dysertacja Humboldt Universität Berlin 2004).
Linki zewnętrzne
Stanisław Kubicki: Poezje (1939) w bibliotece Polona
Kategoria:Artyści związani z Poznaniem Kategoria:Członkowie Syndykalistycznej Organizacji „Wolność” Kategoria:Członkowie Towarzystwa Tomasza Zana Kategoria:Pisarze ekspresjoniści Kategoria:Polacy pochodzenia niemieckiego Kategoria:Polscy anarchiści Kategoria:Polscy malarze ekspresjoniści Kategoria:Polscy plastycy Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Cesarstwo Niemieckie) Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1942