thumb|Landesschütze 1911 thumb|Wyciąg z Kriegstagebuch Franza Pomykahlera – plutonowego w Kaiserschützen-Regiment Innichen Nr. III, 1917 thumb|Mundur służbowy oficera strzelców krajowych z Tyrolu bądź Dalmacji thumb|Landeschützen, 1906 thumb|Plutonowy Karl Moroder Lenert (1879–1914) z 13 kompanii III Pułku Strzelców Krajowych Landesschützen (strzelcy krajowi; od 1917 niem. Kaiserschützen – strzelcy cesarscy) – trzy pułki piechoty górskiej okresu Monarchii Austro-Węgierskiej.
Formacja strzelców krajowych (niem. Landesschützen) należała do austro-węgierskiej cesarsko-królewskiej Landwehry (niem. Kaiserlich Königliche Landwehr, k.k. Landwehr), a nie do regularnych wojsk lądowych (niem. Heer) cesarskich i królewskich sił zbrojnych (niem. Kaiserlich und Königliche Streitkräfte; k.u.k. Streitkräfte). Z tego względu nazwa tej formacji była poprzedzana skrótem k.k. (niem. kaiserlich-königlich; pol. cesarsko-królewscy); a nie k.u.k. (niem. kaiserlich und königliche; pol. cesarscy i królewscy) jak pozostałe jednostki austro-węgierskie po 1867.
Z założenia formację tę mieli zasilać wyłącznie Tyrolczycy.
Historia Do czasu wprowadzenia obowiązku zasadniczej służby wojskowej strzelcy krajowi mieli charakter milicji ludowej (obywatelskiej). W 1871 w ramach tyrolskiej Landwehry zostało sformowanych dziesięć batalionów, którym z historycznych względów nadano nazwę Landesschützen. Każdy batalion w czasie pokoju miał się składać z czterech kompanii polowych i jednej kompanii uzupełnieniowej. W każdej kompanii służyło dziesięciu artylerzystów.
W 1893 dziesięć istniejących batalionów przeformowano w trzy pułki strzelców krajowych: Regiment I, Regiment II, Regiment III.
W przeciwieństwie do regularnych jednostek austro-węgierskich sił zbrojnych te trzy pułki miały numerację rzymską.
W 1903 III Regiment Strzelców Krajowych rozwiązano.
Pierwotne nazwy batalionów Pierwotne nazwy batalionów strzelców krajowych brzmiały następująco: Nr. I Unterinntaler Landesschützenbataillon – Schwaz Nr. II Innsbrucker und Wipptaler Landesschützenbataillon – Innsbruck Nr. III Oberinntaler Landesschützenbataillon – Imst Nr. IV Oberetschtaler Landesschützenbataillon – Merano (niem. Meran) Nr. V Etsch- und Fleimstaler Landesschützenbataillon – Bolzano (niem. Bozen) Nr. VI Pustertaler Landesschützenbataillon – Brunico (niem. Bruneck) Nr. VII Noce-Avisiotaler Landesschützenbataillon – Mezzolombardo (niem. Welschmetz) Nr. VIII Trydent-Valsugana Landessschützenbataillon – Trydent (niem. Trient) Nr. IX Rovereto-Sarca Landesschützenbataillon – Riva Nr. X Vorarlberger Landesschützenbataillon – Bregencja (niem. Bregenz)
W 1917 cesarz Karol I Habsburg przy okazji wizytacji oddziałów w Calliano przemianował strzelców krajowych (niem. Landesschützen) na strzelców cesarskich (niem. Kaiserschützen). Nie podał jednak nigdy uzasadnienia tej decyzji.
Garnizony strzelców krajowych w sierpniu 1914 I Pułk Strzelców Krajowych Trydent (niem. I. Landesschützen Regiment Trient) Przydział: 88. Landwehr Infanteriebrigade – 44. Landwehr Infanterie Truppendivision – XIV Korpus Armijny Kontekst etniczny: 58% niemieckojęzyczni – 38% włoskojęzyczni – 4% inni Sformowany: 1893 Miejsce stacjonowania: Sztab i I Batalion Trydent (niem. Trient)/ II Batalion Strigno/ III Batalion Rovereto Komendant: płk Adolf Słoninka von Hołodów
II Pułk Strzelców Krajowych Bolzano (niem. II. Landesschützen Regiment Bozen) Przydział: 88. Landwehr Infanteriebrigade – 44. Landwehr Infanterie Truppendivision – XIV Korpus Armijny Kontekst etniczny: 55% niemieckojęzyczni – 41% włoskojęzyczni – 4% inni Sformowany: 1893 Miejsce stacjonowania: Sztab i II Batalion Bolzano (niem. Bozen)/ I Batalion Merano (Meran)/ III Batalion Riva del Garda Komendant: płk Josef Stiller
III Pułk Strzelców Krajowych Innichen (niem. III Landesschützen Regiment Innichen) Przydział: 88. Landwehr Infanteriebrigade – 44. Landwehr Infanterie Truppendivision – XIV Korpus Armijny Kontekst etniczny: 59% niemieckojęzyczni – 38% włoskojęzyczni – 3% inni Sformowany: 1893, rozwiązany 1901, sformowany na nowo 1909 Miejsce stacjonowania: sztab pułku i IV Batalion w Innichen, I batalion w Fiera di Primiero, II batalion w Predazzo i III batalion w Cortina d’Ampezzo Komendant: płk Karl Georgi / płk Hugo Schönherr / płk Josef Hadaszczok
Reitende Tiroler Landesschützen-Division W 1871 sformowano dwie kompanie pod nazwą „Kader der Landesschützen zu Pferd in Tirol und Vorarlberg”, które w 1874 przemianowano na szwadrony. W 1894 zmieniono nazwę formacji na Berittene Tiroler Landesschützen, zaś w 1912 znowu na Reitende Tiroler Landesschützen-Division. Dywizjon ten składał się z trzech szwadronów. Jego komendantem był ppłk Moritz Srnka, natomiast miejscem postoju Trydent.
Działania zbrojne 1914–1918 W czasie I wojny światowej strzelcy krajowi (cesarscy) walczyli w następujących regionach Europy: Galicja: Lwów, Gródek Lwowski, Przemyśl, Pilica, Limanowa-Łapanów, Gorlice-Tarnów, Karpaty Serbia Tyrol/ Karyntia/ Krajina
Znacząca część strzelców krajowych (cesarskich) trafiła jednak do włoskiej niewoli.
Literatura Heinz von Lichem, Spielhahnstoß und Edelweiß, Leopold Stocker Verlag, Graz, 1977 Karl Glückmann, Das Heerwesen der österreich-ungarischen Monarchie, Wiedeń, 1911 Georg Bartl, Tiroler Landesschützen/ Kaiserschützen – Ein Rückblick, Innsbruck, 1930
Linki zewnętrzne Österreich-Ungarns bewaffnete Macht 1900–1914 [dostęp 17.10.2008]
Kategoria:Cesarsko-królewska Obrona Krajowa Kategoria:Działania zbrojne w górach