Bronisław Półturzycki, właśc. Bronisław Połtorżycki, , ur. w Nieświeżu, zm. 14 kwietnia 1969 w Moskwie) – radziecko-polski dowódca wojskowy narodowości polsko-tatarskiej, generał porucznik Armii Radzieckiejgenerał major - Uchwała Rady Komisarzy Ludowych nr 995 z 15 września 1943, generał porucznik - Uchwała Rady nr 1545 z 11 lipca 1946 i generał dywizji Wojska Polskiego, poseł na Sejm PRL I kadencji z okręgu wyborczego Bydgoszcz (mimo posiadania obywatelstwa ZSRR).
Weteran obu wojen światowych oraz rosyjskiej wojny domowej.
Życiorys Pochodził z rodziny polskich Tatarów, był synem Józefa, urzędnika, i Zofii z domu Smulskiej. Ukończył gimnazjum w Słucku. W 1914 ukończył Szkołę Oficerską w Czuhujiwie. Od 1916 walczył na frontach I wojny światowej na stanowiskach dowódcy kompanii i dowódcy batalionu w 12. Fińskim Pułku Strzelców Imperium Rosyjskiego na froncie niemieckim; był ranny w walkach. Podczas rewolucji październikowej został dowódcą kompanii i członkiem pułkowego komitetu partyjnego.
W maju 1918 ochotniczo wstąpił do Armii Czerwonej. Od 21 sierpnia 1918 w Armii Czerwonej na stanowiskach administracyjnych: komendant rejonowy Krymskiej Komendantury Wojennej od sierpnia do listopada 1918, komisarz wojskowy komendantury wojennej miasta Mozyrz – od listopada 1918 do czerwca 1920 uczestnik wojny domowej w Rosji. Od czerwca do września 1920 szef sztabu 17. Dywizji Piechoty, od września 1920 do czerwca 1921 – dowódca 48. Odeskiego Pułku Piechoty w Mińsku. Przez 4 miesiące przebywał w areszcie. Od października 1921 do maja 1922 – dowódca 33. Jeleckiego Pułku Piechoty, od maja 1922 do lutego 1923 – zastępca dowódcy 11 pułku piechoty, od marca 1923 do stycznia 1924 – komendant dywizyjnej szkoły młodszych dowódców, Od stycznia 1924 do grudnia 1932 – dowódca 6., następnie 33 pułku piechoty. W 1929 ukończył Wyższą Szkołę Oficerską w Moskwie. Następnie od grudnia 1932 do lipca 1937 szef sztabu – kolejno: 18. Dywizji Piechoty, 52 Dywizji Piechoty oraz 17. Dywizji Piechoty. Od lipca do grudnia 1937 pozostawał w rezerwie. W grudniu 1937 aresztowany w ramach wielkiej czystki. Po uwolnieniu w marcu 1940 z nieznanych zarzutów dalej w służbie, wykładowca taktyki na kursach „Wystrieł” w Sołniecznogorsku.
Od 19 sierpnia 1943 do 22 stycznia 1944 dowódca 166 Dywizji Piechoty na froncie radziecko-niemieckim, m.in. na Froncie Woroneskim. Jesienią 1943 został ciężko ranny pod Achtyrką. Generał major od 16 sierpnia 1943. Dwukrotnie wstępował do partii komunistycznej – RKP(b) – w 1918 (wykluczony w 1921 w związku z aresztowaniem) oraz WKP(b) w 1940 po oczyszczeniu z zarzutów.
W styczniu 1944 skierowany w stopniu generała brygady do 1. Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR na stanowisko zastępcy dowódcy korpusu do spraw liniowych – od stycznia do 4 marca 1944. Później – od 4 marca do 6 lipca 1944 – zastępca dowódcy 1 Armii WP w ZSRR, szef Departamentu Mobilizacji i Uzupełnień WP – od 6 lipca do 26 września 1944, komendant Centrum Wyszkolenia Oficerów w Riazaniu – od 26 września 1944 do 23 kwietnia 1945, szef Departamentu Piechoty i Kawalerii WP w I Wiceministerstwie Obrony Narodowej – od 23 kwietnia do 18 lipca 1945. Od 18 lipca 1945 do 19 kwietnia 1946 szef Departamentu Mobilizacji i Uzupełnień w MON. Generał dywizji od 14 grudnia 1945. Od 19 kwietnia 1946 do 19 listopada 1947 – szef Oddziału Organizacyjno-Mobilizacyjnego Sztabu Generalnego WP.
Od 19 listopada 1947 do 21 stycznia 1953 dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego, potem zastępca przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego (planowanie spraw obronnych) – od 21 stycznia 1953 do 21 grudnia 1956. Jednocześnie od 1954 członek Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej PZPR.
W grudniu 1956 powrócił do ZSRR, gdzie został przeniesiony w stan spoczynku. Osiadł w Moskwie, gdzie zmarł. Pochowany 20 kwietnia 1969 na cmentarzu Nowodziewiczym. W pogrzebie wzięła udział delegacja LWP z dowódcą Pomorskiego Okręgu Wojskowego gen. dyw. Józefem Kamińskim na czelePogrzeb gen. dyw. Bronisława Półturzyckiego, "Żołnierz Wolności", nr 94, 21 kwietnia 1969, s. 2..
Życie prywatne Z małżeństwa z Tatarką Zinaidą Bikućko miał syna Józefa (ur. 1923), który także służył w LWP, m.in. w 1956 był majorem w jednostce artylerii w Grudziądzu, oraz dwie córki.
Przez podwładnych zapamiętany jako niewyobrażalny pedant, zajmujący się nawet najdrobniejszymi szczegółami (osobiście podpisywał np. zamówienia na żarówki w podległym mu okręgu wojskowym). Posługiwał się piękną, choć archaiczną wschodnią polszczyzną.
Ordery i odznaczenia Order Lenina (ZSRR) Order Czerwonego Sztandaru (ZSRR) Order Suworowa II klasy (ZSRR) Order Czerwonej Gwiazdy (ZSRR) Order Sztandaru Pracy I klasy (1954) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1956) Order Krzyża Grunwaldu II klasy (1945) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1945) Order Krzyża Grunwaldu III klasy (11 maja 1945)Uchwałą Prezydium Krajowej Rady Narodowej z 11 maja 1945 za bohaterskie czyny i dzielne zachowanie się w walce z niemieckim najeźdźcą. Por. Złoty Krzyż Zasługi (1946) Srebrny Medal Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny (1954) Brązowy Medal Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny (1952) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1954) Medal „Za udział w walkach o Berlin” (1966) Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1968)
Przypisy
Bibliografia Wojskowy Przegląd Historyczny, nr 2/1969, s. 480–481. Mała Encyklopedia Wojskowa, t. 2 wyd. MON, Warszawa 1970. A. Mazur, Order Krzyża Grunwaldu Warszawa 1988, s. 103–104. E.J. Nalepa, Oficerowie Armii Radzieckiej w Wojsku Polskim 1943–1968, Warszawa 1995, s. 186. M. Szczurowski, Dowódcy Wojska Polskiego na Froncie Wschodnim 1943–1945, Wyd. Pruszków 1996, s. 103–104. Henryk P. Kosk, Generalicja polska, t. 2 wyd. Oficyna Wydawnicza „Ajaks” Pruszków 2001. W. Fies'kow, K. Kałasznikow, W. Golikow, Krasnaja Armija w pobiedach i porazhenijach, wyd. Tomsk 2003, s. 159. Encyklopedia II wojny światowej, s. 508. Polski Słownik Biograficzny, t. XXVIII, s. 324–325.
Kategoria:Absolwenci Czugujewskiej Szkoły Wojskowej Kategoria:Absolwenci Gimnazjum w Słucku Kategoria:Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego Kategoria:Generałowie dywizji ludowego Wojska Polskiego Kategoria:Generałowie porucznicy Sił Zbrojnych ZSRR Kategoria:Ludzie urodzeni w Nieświeżu Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za udział w walkach o Berlin” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za wyzwolenie Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polacy pochodzenia tatarskiego Kategoria:Polacy w rewolucji październikowej Kategoria:Posłowie z okręgu Bydgoszcz (PRL) Kategoria:Radzieccy dowódcy dywizji w II wojnie światowej Kategoria:Radzieccy oficerowie w ludowym Wojsku Polskim Kategoria:Radzieccy wojskowi narodowości tatarskiej Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1969 Kategoria:Żołnierze ludowego Wojska Polskiego w II wojnie światowej