Czubacz hełmiasty (Pauxi pauxi) – gatunek dużego ptaka z rodziny czubaczy (Cracidae). Zasiedla północną część Ameryki Południowej. Narażony na wyginięcie.
Systematyka Wyróżniono dwa podgatunki Pauxi pauxi: P. pauxi pauxi (Linnaeus, 1766) – czubacz hełmiasty – północno-wschodnia Kolumbia do północno-środkowej i zachodniej Wenezueli. P. pauxi gilliardi Wetmore & W.H. Phelps, 1943 – czubacz ubogi – góry Serranía de Perijá.
Morfologia Długość ciała 85–92 cm; masa ciała: samce 3,5–3,75 kg, jedna zbadana samica ważyła 2,65 kg. Obie płci są czarne z białym brzuchem i końcówką ogona. Niektóre samice są rude i prążkowane, jednak ta odmiana barwna jest rzadko spotykana. Jaskrawoczerwony dziób ozdobiony jest sporą naroślą w kształcie gruszki w kolorze intensywnie niebieskim. Jest w środku pusta, więc nie obciąża głowy ptaka. Funkcją tej ozdoby jest oznaczenie terytorium.
Ekologia i zachowanie Zamieszkuje subtropikalne lasy mgliste w stromych, górzystych regionach na wysokościach od 500 do 2260 m n.p.m. (przeważnie 1000–1500 m n.p.m.); preferuje wilgotne wąwozy z gęstym podszytem. Unika skrajów lasu.
W okresie toków samiec zajmuje miejsce na gałęzi i wydaje dudniący głos, wzmacniany przez specjalnie wydłużoną i pogrubioną tchawicę. Słychać go z odległości ponad kilometra. Ptaki te zakładają gniazda zrobione ze splecionych ze sobą gałęzi i liści na drzewach. W zniesieniu dwa jaja, ich inkubacja trwa około 34 dni. Pisklęta już po kilku godzinach potrafią dobrze latać.
Pożywienia poszukują z reguły na ziemi, choć starają się także dosięgać owoców i nasion, zawieszonych w koronach drzew. Często zjadają soczyste liście, kwiaty, pisklęta zjadają również owady, a nawet niewielkie gady.
Spłoszone siadają na gałęziach, tam także spędzają noc. Głównym wrogiem tych ptaków są duże ptaki drapieżne i oceloty, obecnie największym zagrożeniem dla tego gatunku jest człowiek.
Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2023 roku uznaje czubacza hełmiastego za gatunek narażony (VU, Vulnerable); wcześniej, od 2008 roku klasyfikowano go jako gatunek zagrożony (EN, Endangered), od 2000 jako narażony, a od 1994 jako zagrożony. Liczebność populacji szacuje się na 3500–12 500 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy. Główne zagrożenia dla gatunku to polowania oraz niszczenie, fragmentacja i modyfikacja jego siedlisk, głównie poprzez wylesianie. Czaszki wraz z naroślami wywieszane są przez Indian na honorowym miejscu przed wejściem do domostwa, a ich liczba jest symbolem statusu jej mieszkańca.
Przypisy Systematyka i nazwa polska za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Czubacze Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Wenezueli Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1766 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza