Ulica Frascati – ulica w dzielnicy Śródmieście w Warszawie.
Historia Ulica powstała około 1779 roku, kiedy to Kazimierz Poniatowski założył przy al. Na Skarpie ogrodu Na Górze, nazwany potem FrascatiWarszawskie podmiejskie rezydencje Kazimierza Poniatowskiego przy ulicy Książęcej, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, t. 54, z. 2, s. 32. Nowa ulica miała być drogą dojazdową do drewnianego budynku mieszkalnego będącego częścią zabudowy ogrodu. Po północnej stronie ul. Książęcej, również dla Poniatowskiego, powstał inny ogród – „Na Książęcem” (współcześnie park na Książęcem).
Autorem projektu założenia ogrodu Na Górze był Szymon Bogumił Zug; on także zaprojektował budynki w ogrodzie: Oberżę (ok. 1779) oraz budynek kuchni wraz z jadalnią (na fundamentach pierwszego oraz z wykorzystaniem głęboko przebudowanego drugiego obiektu powstał później Biały Pałacyk na Frascati), pałac Letni (1779–1781), część budynku stanowi dziś fragment Willi Pniewskiego), oraz nie istniejące dziś budynki: Remizy (Maneżu), Ananasarni i innych gospodarczychWątroba P. 2016. Szymon Bogumił Zug (1733–1807). Katalog rysunków (do ogrodu Księcia Kazimierza Poniatowskiego „Na Książęcem”) w Elizeum dla przyjaciół i pięknych Pań, Warszawa, s. 1-31Jagiełło J. 2017. Ilustrowany przewodnik po Warszawie z grafikami Andriollego. Wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku (Nakład i Druk: Redakcyi „Wędrowca” Nowy Świat 47, Warszawa), Wydawnictwo Ciekawe Miejsca. net, Warszawa, s. 1-295. Ogród zmienił właściciela już w 1800 roku. Jego nowy właściciel, Dominik Hieronim Radziwiłł, wydzierżawił ogród francuskiemu restauratorowi Szymonowi Chovotowi, który urządził tu ogród rozrywki zwany Frascati.
Od 1815 roku aleja Frascati weszła w skład rezydencji Nikołaja Nowosilcowa; powstały tam wtedy zachowane przy ul. Wiejskiej kordegardy. W latach 1873–1887 dla kolejnego właściciela posiadłości, Władysława Branickiego (syna Aleksandra Branickiego) pod nr. 22 powstał pałac zaprojektowany przez Leandra Marconiego, przypisany też numeracji al. Na Skarpie. Budynek został zniszczony podczas II wojny światowej i nie został odbudowanyKwiatkowscy M. M., Historia Warszawy XVI-XX wieku, str. 97. Przy pałacu powstał ogród zimowy; w latach 1871−1898 zaprojektował go na nowo Józef Striche, sadząc w nim około 200 odmian drzew. W budynku pałacu Letniego od 1887 roku mieściło się prywatne Muzeum Zoologiczne założone przez Ksawerego BranickiegoDaszkiewicz P., Iwan D., Kowalski H., Mierzwa-Szymkowiak D. Wanat M., Z dziejów Gabinetu Zoologicznego: materiały z wyprawy do Algierii (1866-1867), Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, 2017Zbiory przyrodnicze hr. Branickich, „Kurier Codzienny”, 1896, nr 64, s. 2. W ich posiadaniu Frascati pozostawało około 60 lat.
Nazwa ulicy została nadana uchwałą Rady Miejskiej Warszawy z dnia 27 września 1926.
Po 1925 roku pałacowy ogród został rozparcelowany; na jego terenie wzniesiono w 1934 roku według projektu Zdzisława Mączeńskiego gmach Izby Przemysłowo-Handlowej (pod adresem ul. Wiejska 10) oraz kilka willi, zaprojektowanych przez Jerzego Gelbarda i Romana Sigalina, Bohdana Lacherta i Józefa Szanajcę; Józef Handzelewicz zaprojektował pod nr. 12 własną willę. Pod nr. 4 katowicki architekt Karol Schayer wzniósł willę Chmielewskich − wybitne dzieło architektury inspirowane pięcioma zasadami Le Corbusiera.
W latach trzydziestych XX wieku wytyczono nowe przecznice Frascati: ulice Francesca Nulla i Marii Konopnickiej; szybko też zabudowano je luksusowymi, nowoczesnymi kamienicami. W 1934 alei ogrodowej nadano oficjalnie nazwę aleja Frascati. Ulicę uregulowano i wybrukowano, zaś pałac Branickich stał się siedzibą Poselstwa Rumunii; w późniejszym okresie − Ambasady Francji. Przy północnej części ulicy utworzono trójboczny zieleniec, na którym w lutym 1939 odsłonięto pomnik Francesca Nulla dłuta Gianniego Remuzzi, dar Bergamo, rodzinnego miasta bohatera. Pozostały fragment Frascati ozdobiły zadrzewione klomby. Ustawiono też nowoczesne, betonowe latarnie.
W czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 roku skwer przy ulicy zamieniono w cmentarz, na którym chowano ofiary niemieckich bombardowań.
Zabudowa ulicy spłonęła w 1944. Po wojnie odbudowano ją z wprowadzeniem licznych zmian. Szczególnie przekształcono Apartment House (dawna willa Chmielewskich), niszcząc tym samym najciekawszy architektonicznie obiekt przy ulicy. Wypalone ruiny pałacu Branickich rozebrano około 1946. Jedynym śladem rezydencji, który przetrwał do dziś jest słupek ogrodzenia ze śladami po uderzeniach kul stojący przy ogrodzeniu Białego Pałacyku (siedziby Muzeum Ziemi PAN).
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Ulica Frascati na portalu warszawa1939.pl
Frascati Kategoria:Śródmieście Południowe