mały|Tabliczka z Eyguières (Francja) Tabliczka złorzecząca (łac. tabella defixionis) – metalowa, najczęściej ołowiana tabliczka z wyrytym na niej zaklęciem (defixio) lub złorzeczącą prośbą skierowaną do bóstwaZaklęcia odkryte w Egipcie, pochodzące z epoki grecko-rzymskiej, wyjątkowo zapisywano na skrawkach papirusu (Jerzy Manteuffel: Ze świata papirusów. Wrocław; Książnica-Atlas, 1950, s. 143). Rzadziej teksty magiczne zapisywano na krążkach ceramicznych (Vademecum historyka starożytnej Grecji i Rzymu. T. 1. Warszawa: PWN, 1982, s. 155)..
Umieszczana na niej formuła miała na celu uciszenie ducha osoby tragicznie zmarłej lub uśmierconej, ale także spowodowanie śmierci nienawistnej osoby (np. rywala w miłości) bądź przeciwnie – zyskanie przychylności konkretnej (najczęściej ukochanej). Podmiot zaklęcia często bywał dokładnie określony (włącznie z imieniem matki) dla uniknięcia pomyłek co do wskazywanej osoby. Symboliczne znaczenie miał także używany materiał, gdyż bardzo ciężki i ciemny ołów miał magicznie potęgować skuteczność tej mrocznej praktykiW wierzeniach Rzymian łączony z Saturnem, uważany za metal nieprzyjazny – zimny, wilgotny, chorobotwórczy (Leksykon symboli Herdera. Warszawa: Wydawnictwo TCHU, 2009, s. 203).. Tabliczki z defiksjami odnajdywano w źródłach, studniach, a nawet na dnie morskim, by lepiej dotarły do niespokojnych duchów osób utopionych. Lokowano je też jednak w pochówkach ludzi zmarłych młodo lub śmiercią gwałtowną, aby za ich pośrednictwem skuteczniej przekazać złorzeczenie bóstwom podziemnymRzymskie epitafia, zaklęcia i wróżby (wybór i opr. Lidia Storoni Mazzolani). Warszawa: Czytelnik, 1990, s. 171..
Starożytna tradycja pisemnego rzucania przekleństw (zaklęć) na upatrzoną osobę sięga V wieku p.n.e. i prawdopodobnie należy w ogóle do najstarszych metod stosowania magii szkodliwej. Praktykowana była przez członków wszystkich warstw społeczeństwa greckiego i rzymskiego. Gotowe wzory na wszelkie przypadki i okoliczności znajdowano w zbiorach formuł z papirusów i kodeksów magicznych powstających w I-V wieku n.e., a mających swą kontynuację w średniowiecznych księgach czarnej magiiDer Kleine Pauly. Lexikon der Antike. T. 1 (Aachen-Dichalkon). München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 1424, 1-20..
Przykładem może być następujące złorzeczenie skierowane do duchów zmarłych (manów) przeciwko rywalowiRzymskie epitafia, zaklęcia i wróżby, dz. cyt., s. 123.:
mały|Tabliczka z greckim zapisem przekleństwa rzuconego na Kardelosa (IV wiek n.e.) U rzymskich autorów odniesienia do tego zwyczaju obecne są u Owidiusza (Fasti II, 571-582) i u Seneki (De beneficiis VI 35,4). Praktyki te, określane jako impia nocturna, stosowano aż do czasów chrześcijańskich, gdy zagrożone zostały surowymi karami (357 r.), takimi jak ukrzyżowanie lub oddanie na pożarcie dzikim zwierzętom (Codex Theodosianus IX 16,5). Próby wykorzenienia zabiegów magicznych wywołały za rządów cesarzy chrześcijańskich w IV wieku falę procesów o czary, o czym na tle konkretnego przypadku oskarżenia wspomina Ammianus Marcellinus (Res gestae XXVI 3,3).
Tabliczki znajdowane w Anglii (zwłaszcza na południowym zachodzie), pochodzą najczęściej z okresu celtyckiego lub rzymskiego. Tabliczki złorzeczące z obszaru Francji, np. znalezione w Chamalières i L’Hospitalet-du-Larzac, stanowią ważne źródło wiedzy o starożytnym języku galijskimMonique Dumontet, Anne-Marie Romeuf: Ex-voto gallo-romains de la source des Roches à Chamalières. Clermont-Ferrand: Musée Bargoin, 1980..
Przypisy
Kategoria:Okultyzm Kategoria:Religia starożytnej Grecji Kategoria:Religia starożytnego Rzymu Kategoria:Magia