Uhnów (za II RP Wierzbica; od 1951 Machnów) – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1941–1944 i 1945–1951 w Generalnym Gubernatorstwie oraz w woj. lubelskim. Siedzibą gminy był Uhnów, będący równocześnie siedzibą gminy Tarnoszyn (do wybuchu wojny Uhnów stanowił odrębną gminę miejską; podczas wojny i po wojnie w składzie gminy Uhnów, w 1945 nie zaliczony do miastZmiany administracyjne miast i osiedli 1918–1963, Warszawa, 1964, s. 206.; obecnie jest to miasto na Ukrainie).
Historia 1941–1944 Wiejska gmina zbiorowa Uhnów powstała 8 listopada 1941 pod okupacją niemiecką w powiecie rawskim (Landkreis Rawa Ruska), w dystrykcie Galicja Generalnego Gubernatorstwa, na zagarniętym od ZSRR obszarze zniesionego rejonu uhnowskiegoХроніка за 17 січня 1940 року на сайті Інститут історії України НАН України.. Ten z kolei należał przed II wojną światową do Polski i obejmował:
główną część obszaru przedwojennej gminy Wierzbica, czyli gromady Machnów, Michałówka, Nowosiółki Kardynalskie, Nowosiółki Przednie, Poddębce i Wierzbica (lecz bez gromady Kornie, którą włączono do gminy Rawa Ruska i bez gromady Józefówka, którą zniesiono); gromadę Karów z przedwojennej gminy Bruckenthal; pozbawiony praw miejskich Uhnów (bez Zastawia, włączonego do Uhnowa w 1934 roku., które w wyniku poprowadzenia granicy między strefą okupacyjną III Rzeszy a ZSRR już w 1939 znalazło się w Generalnym Gubernatorstwie, gdzie zostało włączone do gminy Tarnoszyn w powiecie hrubieszowskim).
W 1943 roku gmina Uhnów liczyła 8012 mieszkańców i składała się z ośmiu gromad (Dorfgemeinden): Karów (1763 mieszkańców), Machnów (1021), Michałówka (278), Nowosiółki Kardynalskie (516), Nowosiółki Przednie (187), Poddębce (975), Uhnów (1443) i Wierzbica (1829)Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG..
1944–1945 Latem 1944, po zajęciu wschodnich terenów Generalnego Gubernatorstwa przez Armię Czerwoną, gmina weszła w skład ZSRR. Gminę Uhnów zniesiono 23 lipca 1944 w związku z reaktywowaniem rejonu uhnowskiego w ZSRR (rejony radzieckie nie były podzielone na gminy zbiorowe, lecz na małe sielsowiety)1944 рік в історії (history.org.ua).
1945–1951 Na skutek umowy granicznej pomiędzy Polską a ZSRR z 16 sierpnia 1945, w wyniku wytyczenia granicy między ZSRR a Polską, 7 rad wiejskich rejon uhnowskiego z 10,991 mieszkańcami włączono do Polski (Uhnów, Kornie, Machnów, Nowosiółki Kardynalskie, Nowosiółki Przednie, Poddębce i Wierzbica), gdzie zostały włączony do reaktywowanego powiatu tomaszowskiego w odtworzonym województwie lubelskim. Rady przekształcono w gromady, które weszły w skład reaktywowanej – a utworzonej przez Niemców – gminy Uhnów w przedwojennej gminy WierzbicaInformator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej – 1948 r., mimo że na mocy dekretu PKWN z 21 sierpnia 1944 (Art. 12) miał być uchylony podział administracyjny wprowadzony przez okupanta.. Wbrew założeniom dekretu, nie przywrócono też praw miejskich UhnowowiPiotr Eberhardt (2018). Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej. Dzieje Najnowsze, Rocznik L – 2018, 2.. Ponadto władze polskie przyłączyły do gminy Uhnów z gminy Tarnoszyn w powiecie hrubieszowskim gromadę Zastawie. I tak powojenna gmina Uhnów składała się znów z ośmiu gromad, choć w innym składzie: Kornie, Machnów, Nowosiółki Kardynalskie, Nowosiółki Przednie, Poddębce, Uhnów, Wierzbica i Zastawie.
Warto podkreślić, że pozostały, większy obszar rejonu uhnowskiego pozostał co prawda w ZSRR, lecz pozbawiony swojej siedziby – i bez żadnej innej miejscowości mogącej przejąć funkcje siedziby – został on rozwiązany i włączony do rejonu rawskiego. Spośród gromad należących w latach 1941–1944 do gminy Uhnów dotyczyło to Karowa oraz Michałówki z Józefówką (oraz południowych, niezamieszkanych części Machnowa, Wierzbicy, Poddębiec i Uhnowa)ДАЛО. Ф. Р-221, оп. 2, спр. 1823, арк. 79..
Gmina Uhnów została ostatecznie zniesiona 26 listopada 1951 roku w związku z przeniesieniem siedziby z Uhnowa do Machnowa i zmianą nazwy jednostki na gmina Machnów.. Przyczyną tego manewru było odstąpienie Związkowi Radzieckiemu 10 listopada 1951 około połowy terytorium gminy Uhnów (z Poddębcami, Zastawiem oraz jej siedzibą – UhnowemВідомості Верховної Ради УРСР, 1951, № 5, с. 6–7) w ramach umowy o zamianie granic z 1951 roku..
W Polsce pozostało pięć gromad (Kornie, Machnów, Nowosiółki Kardynalskie, Nowosiółki Przednie i Wierzbica); jednak gromadę Wierzbica – położoną w strefie przygranicznej – zniesiono przez połączenie z Machnowem, natomiast gromady Nowosiółki Kardynalskie i Nowosiółki Przednie przekształcono w nową gromadę Myślatyn. I tak nowa gmina Machnów składała się już tylko z 3 gromad (Korne, Machnów i Myślatyn) – najmniej spośród wszystkich gmin powiatu tomaszowskiegoWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.. W takim stanie gmina Machnów przetrwała do jesieni 1954Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie. 1953, nr 3., kiedy wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin została ostatecznie zniesiona.. Jej obszar wszedł w skład trzech nowych gromad: Dyniska (Myślatyn), Hrebenne (Kornie) i Machnów (Machnów)Uchwała Nr 16 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu tomaszowskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 15, Poz. 64)..
Przynależność administracyjna miejscowości gminy Uhnów w różnych latach +Przynależność administracyjna gromad/sołectw gminy UhnowGromada/sołectwo1934–391940–411941–441944–451945–511952–541954–591960–621962–641964–681969–721973–20202020–KarówBruckenthalZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, JaworowskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, Czerw.KornieWierzbicaZSRR, UhnowskiRawa R., GGZSRR, UhnowskiUhnów, PLMachnów, PLHrebenne, PLLubycza K., PLLubycza K., PLLubycza K., PLLubycza K., PLLubycza K., PLLubycza K., PLJózefówkaWierzbicaZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, JaworowskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, Czerw.MachnówWierzbicaZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiUhnów, PLMachnów, PLMachnów, PLMachnów, PLMachnów, PLMachnów, PLLubycza K., PLLubycza K., PLLubycza K., PLMichałówkaWierzbicaZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, RawskiZSRR, JaworowskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, ŻółkiewskiZSRR, Czerw.Nowosiółki KardynalskieWierzbicaZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiUhnów, PLMachnów, PLDyniska, PLUlhówek, PLUlhówek, PLUlhówek, PLUlhówek, PLLubycza K., PLLubycza K., PLNowosiółki PrzednieWierzbicaZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiUhnów, PLMachnów, PLDyniska, PLUlhówek, PLUlhówek, PLUlhówek, PLUlhówek, PLLubycza K., PLLubycza K., PLPoddębceWierzbicaZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiUhnów, PLZSRR, ZabuskiZSRR, ZabuskiZSRR, ZabuskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, Czerw.UhnówUhnów (m)ZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiUhnów, PLZSRR, ZabuskiZSRR, ZabuskiZSRR, ZabuskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, Czerw.WierzbicaWierzbicaZSRR, UhnowskiUhnów, GGZSRR, UhnowskiUhnów, PLMachnów, PLMachnów, PLMachnów, PLMachnów, PLMachnów, PLLubycza K., PLLubycza K., PLZSRR, Czerw.ZastawieUhnów (m)Tarnoszyn, GGTarnoszyn, GGTarnoszyn, GGUhnów, PLZSRR, ZabuskiZSRR, ZabuskiZSRR, ZabuskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, SokalskiZSRR, Czerw.
Zobacz też gmina Bełz gmina Chłopiatyn gmina Chorobrów gmina Hulcze gmina Krystynopol gmina Lubycza Królewska gmina Machnów gmina Siedliska gmina Ulhówek gmina Tarnoszyn gmina Waręż gmina Wierzbica Piaseczno (rejon sokalski) rejon uhnowski
Przypisy
Kategoria:Dawne gminy w Generalnym Gubernatorstwie Kategoria:Dawne gminy w województwie lubelskim