XX wiek

XX wiek w metodologii historii Według periodyzacji stosowanej w pracach historycznych XX wiek niekoniecznie rozpoczął się w 1901 roku. Ze względu na przemiany w różnych dziedzinach życia za datę graniczną uznaje się częściej 1914 lub 1918 rok. Data końcowa dotąd nie została ustalona, ale w coraz liczniejszych opracowaniach uznaje się za nią 1989 lub 1991 rok. Z tego powodu XX wiek jest niekiedy nazywany „najkrótszym stuleciem”Kamil Janicki, Bolączki periodyzacji, „Histmag.org”, 2.08.2008..

Wydarzenia historyczne thumb|RMS „Titanic” (1912) thumb|Supermarine Spitfire (1938–1954) 1 stycznia 1901 – Nigeria stała się brytyjskim protektoratem 6 września 1901 – Zamach na Williama McKinleya 8 maja 1902 – erupcja wulkanu Pelée (liczba ofiar: ~30 tys.) 16 czerwca 1903 – Henry Ford założył przedsiębiorstwo Ford Motor Company 8 lutego 1904 – wybuchła Wojna rosyjsko-japońska 22 stycznia 1905 – rozpoczęła się rewolucja 1905 roku 18 kwietnia 1906 – trzęsienie ziemi w San Francisco (1906) 18 października 1907 – ustanowiono 13 międzynarodowych konwencji haskich 30 czerwca 1908 – Katastrofa tunguska (Syberia) kwiecień 1909 – Masakra w Adanie (pogrom ludności ormiańskiej, liczba ofiar: ~25 tys.) 22 stycznia 1910 – wybudowano najwyższy (210 m) drapacz chmur Metropolitan Life Insurance Company Tower 14 grudnia 1911 – ekspedycja Roalda Amundsena dotarła na biegun południowy 15 kwietnia 1912 – zatonięcie Titanica 8 października 1912 – rozpoczęła się I wojna bałkańska (1912-1913) marzec 1913 – Romanowowie celebrują 300-lecie panowania dynastii (Rosja) 28 czerwca 1914 – w Sarajewie doszło do zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. 28 lipca 1914 – wybuchła I wojna światowa. 24 kwietnia 1915 – początek ludobójstwa Ormian (liczba ofiar: ~1,5 mln) akt 5 listopada (1916) luty 1917 – rewolucja lutowa w Rosji. 6 kwietnia 1917 – Stany Zjednoczone przystąpiły do I wojny światowej. maj-październik 1917 – Objawienia fatimskie listopad 1917 – rewolucja październikowa w Rosji. styczeń 1918 – rozpoczęła się 2-letnia pandemia grypy hiszpanki 3 marca 1918 – w Brześciu został podpisany traktat pokojowy między Cesarstwem Niemieckim i ich sojusznikami a Rosją Sowiecką. 17 lipca 1918 – egzekucja carskiej rodziny Mikołaja II Romanowa w Jekaterynburgu. 11 listopada 1918 został podpisany rozejm pomiędzy Niemcami a ententą. Polska odzyskała niepodległość. 28 czerwca 1919 – został podpisany traktat wersalski. Irlandzka wojna o niepodległość (1919–1921) 13–15 sierpnia 1920 – Bitwa Warszawska. 21 marca 1921 – Nowa Polityka Ekonomiczna w Rosji Radzieckiej 16 kwietnia 1922 – w Rapallo został podpisany traktat niemiecko-sowiecki. październik 1922 – marsz na Rzym (Benito Mussolini objął władzę we Włoszech). Irlandzka wojna domowa (1922–1923) 8/9 listopada 1923 – wybuchł pucz monachijski Plan Dawesa w Niemczech (1924) 5–16 października 1925 – konferencja w Locarno. Powstanie Cristero (1926–1929) 24 października 1929 – na giełdzie nowojorskiej doszło do gwałtownego spadku cen akcji. Wielki głód na Ukrainie (1932–1933) 30 stycznia 1933 – Adolf Hitler został kanclerzem Niemiec. „Nowy Ład” Franklina D. Roosevelta (1933) Noc długich noży w Niemczech (1934) Długi Marsz w Chinach (1934–1935) wielki terror w ZSRR (1934–1939) 7 marca 1936 – wojska III Rzeszy wkroczyły do Nadrenii, będącej terytorium, na którym na mocy traktatu wersalskiego nie mogły się znajdować. lipiec 1936 – wybuchła hiszpańska wojna domowa. 12 marca 1938 – III Rzesza wkroczyła do Austrii. 29–30 września 1938 – odbyła się konferencja monachijska. noc kryształowa w Niemczech (1938) Zajęcie Zaolzia (1938) 15 marca 1939 – III Rzesza zajęła resztę Czech oraz utworzyła wasalną Słowację. 23 sierpnia 1939 – w Moskwie został podpisany pakt Ribbentrop-Mołotow. 1 września 1939 – wojska III Rzeszy wkroczyły do Polski, początek II wojny światowej. 3 września 1939 – Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę III Rzeszy. 17 września 1939 – atak ZSRR na Polskę. 28 września 1939 – III Rzesza i ZSRR podpisały traktat o przyjaźni i granicach. 30 listopada 1939 – ZSRR zaatakowało Finlandię. 5 marca 1940 – władze ZSRR podjęły decyzję o zamordowaniu polskich jeńców wojennych w Katyniu, Starobielsku i Ostaszkowie. 9 kwietnia 1940 – III Rzesza zaatakowała Danię i Norwegię. 10 maja 1940 – III Rzesza zaatakowała Francję. czerwiec-lipiec 1940 – ZSRR podporządkowało sobie Litwę, Łotwę i Estonię. lipiec-październik 1940 – bitwa o Anglię. kwiecień 1941 – rozpoczęła się agresja III Rzeszy na Jugosławię i Grecję. 22 czerwca 1941 – III Rzesza zaatakowała ZSRR. 14 sierpnia 1941 – została podpisana Karta Atlantycka. 7 grudnia 1941 – Japonia zaatakowała bazę morską w Pearl Harbor na Hawajach. Początek wojny japońsko-amerykańskiej. 20 stycznia 1942 – na konferencji w Wannsee zapadła decyzja o zagładzie ludności żydowskiej w Europie. 4–7 czerwca 1942 – Bitwa pod Midway, strategiczne zwycięstwo USA na Pacyfiku. Bitwa stalingradzka (1942–1943) 8 września 1943 – Włochy ogłosiły kapitulację, początek okupacji niemieckiej we Włoszech. Rzeź wołyńska (1943–1945) 28 listopada-1 grudnia 1943 – odbyła się Konferencja teherańska. 4 czerwca 1944 – wyzwolenie Rzymu z okupacji niemieckiej. 6 czerwca 1944 – początek lądowania wojsk alianckich w Normandii. 1 sierpnia 1944 – wybuchło powstanie warszawskie. 4–11 lutego 1945 – odbyła się konferencja jałtańska. 25 kwietnia 1945 – powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych. 2 maja 1945 – Armia Czerwona wkroczyła do Berlina. 8 maja 1945 – zakończyła się II wojna światowa w Europie. 17 lipca-2 sierpnia 1945 – odbyła się konferencja poczdamska. atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki (1945) 2 września 1945 – Japonia ogłosiła kapitulację, koniec II wojny światowej w Azji. 5 marca 1946 – w Fulton były premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill mówił o „żelaznej kurtynie” dzielącej Europę. 5 czerwca 1947 – amerykański sekretarz stanu George Marshall przedstawił tzw. plan Marshalla – program pomocy gospodarczej dla Europy. 14 maja 1948 – Izrael proklamował niepodległość. Blokada Berlina (1948–1949) 8 stycznia 1949 – w Moskwie powołano Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. 15 maja 1949 – powołano Radę Europy. 24 sierpnia 1949 – powstało NATO. 21 września 1949 – powstała Republika Federalna Niemiec. 1 października 1949 – Mao Zedong proklamował powstanie Chińskiej Republiki Ludowej. 7 października 1949 – powstała Niemiecka Republika Demokratyczna. 1950 – wybuchła wojna koreańska. 18 kwietnia 1951 – podpisano traktat paryski. Na jego mocy powstała Europejska Wspólnota Węgla i Stali. 5 marca 1953 – zmarł Józef Stalin. 1953 – zakończyła się wojna koreańska. zdobycie Mount Everestu (1953) 5 maja 1955 – Republika Federalna Niemiec została przyjęta do NATO. 14 maja 1955 – powołano Układ Warszawski. 24/25 lutego 1956 – Nikita Chruszczow wygłosił referat O kulcie jednostki i jego następstwach, stanowiący krytykę Józefa Stalina. 28 czerwca 1956 – Poznański Czerwiec. 23 października–10 listopada 1956 – powstanie węgierskie, krwawo stłumione przez Związek Radziecki. 25 marca 1957 – podpisanie przez Francję, Republikę Federalną Niemiec, Włochy, Belgię, Holandię i Luksemburg traktatów rzymskich. utworzenie Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (1958) rewolucja kubańska (1959) 12 kwietnia 1961 – Jurij Gagarin jako pierwszy człowiek w historii poleciał w kosmos. sierpień 1961 – budowa Muru Berlińskiego. Sobór watykański II (1962) 15–28 października 1962 – kryzys kubański związany z planami rozmieszczenia przez ZSRR na terenie Kuby pocisków balistycznych średniego zasięgu, bezpośrednio zagrażających USA. Śmierć Johna Kennedy’ego w wyniku zamachu (1963) 1965 – wybuchła wojna wietnamska 5–10 czerwca 1967 – Wojna sześciodniowaThe 6 Day War: The Dark Story of an Arab-Israeli Clash | Timeless Myths. 5 stycznia–20 sierpnia 1968 – Praska Wiosna – okres liberalizacji politycznej w Czechosłowacji 8 marca 1968 – Marzec 1968. 16 marca 1968 – Masakra w Mỹ Lai 20/21 sierpnia 1968 – interwencja Układu Warszawskiego w Czechosłowacji. Marzec'68 (1968) Pierwszy lot załogowy na orbicie wokółksiężycowej (21 grudnia 1968) 28 czerwca 1969 – wybuchły zamieszki w Stonewall Festiwal w Woodstock (1969) lądowanie człowieka na Księżycu (1969) 14–22 grudnia 1970 – protesty robotników na Wybrzeżu. 27 maja 1972 – podpisanie układu rozbrojeniowego SALT 1 między USA a ZSRR. 6–26 października 1973 – wojna Jom Kipur między Izraelem a Egiptem i Syrią. 1 sierpnia 1975 – został podpisany Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. 1975 – koniec wojny wietnamskiej. 24 czerwca 1976 – Czerwiec 1976. styczeń 1977 – powstanie Karty 77 w Czechosłowacji. 18 września 1978 – porozumienie pokojowe z Camp David pomiędzy Izraelem a Egiptem 16 października 1978 – Karol Wojtyła został wybrany na papieża. Przyjął imię Jan Paweł II. Irańska rewolucja islamska (1978) 24 grudnia 1979 – początek radzieckiej interwencji w Afganistanie. 14 sierpnia 1980 – początek strajków w Stoczni Gdańskiej. Sierpień '80 (1980) powstanie NSZZ „Solidarność” (1980) 20 stycznia 1981 – Ronald Reagan został prezydentem Stanów Zjednoczonych. 13 maja 1981 – Zamach na Jana Pawła II. 13 grudnia 1981 – w Polsce wprowadzono stan wojenny. początek epidemii AIDS (1981) 10 listopada 1982 – zmarł Leonid Breżniew. Jego następcą został Jurij Andropow. 11 marca 1985 – Michaił Gorbaczow został sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. 11–12 października 1985 – odbyło się spotkanie Ronalda Reagana i Michaiła Gorbaczowa w Reykjavíku, rozpoczął się okres odprężenia w stosunkach Wschód-Zachód. katastrofa reaktora atomowego w Czarnobylu (1986) 6 lutego-5 kwietnia 1989 – obrady Okrągłego Stołu. 15 kwietnia-4 czerwca 1989 – protesty na placu Niebiańskiego Spokoju 4 czerwca 1989 – w Polsce odbyła się pierwsza tura częściowo wolnych wyborów parlamentarnych. 9 listopada 1989 – upadek Muru Berlińskiego. 17 listopada 1989 – początek aksamitnej rewolucji w Czechosłowacji. 20 grudnia 1989-31 stycznia 1990 – Inwazja Stanów Zjednoczonych na Panamę zjednoczenie Niemiec (1990) 1 lipca 1991 – rozwiązano Układ Warszawski. 19–21 sierpnia 1991 – Pucz moskiewski 25 grudnia 1991 – rozwiązanie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. upadek ZSRR (1991) I wojna w Zatoce Perskiej (1991) początek wojny na Bałkanach (1991) Zamieszki w Los Angeles (1992) Oblężenie Sarajewa (1992–1996) Oblężenie Waco (1993) na bazie EWG powstaje Unia Europejska (1993) Zamach na World Trade Center (1993) Ludobójstwo w Rwandzie (1994) I wojna czeczeńska (1994–1996) Masakra w Srebrenicy (1995) Zamach w Oklahoma City (1995) Zamach na Icchaka Rabina (1995) Narodzenie Owcy Dolly (1996) I wojna domowa w Kongu (1996–1997) Interwencja NATO w Jugosławii (1999) Przystąpienie Polski do NATO (1999)

Ważne wydarzenia w nauce i technice 1903 – pierwszy lot samolotem braci Wright 1905 – szczególna teoria względności 1907 – wynalezienie bakelitu, pierwszego tworzywa sztucznego 1908 – wynalezienie śmigłowca 1913 – Ford T zapoczątkowuje erę rozwoju motoryzacji masowej 1915 – ogólna teoria względności 1922 – zastosowanie insuliny w leczeniu cukrzycy 1923 – wynalezienie szczepionki przeciw gruźlicy 1925 – telewizja ok. 1926 – mechanika kwantowa 1928 – odkrycie penicyliny pierwszego antybiotyku, początek skutecznej walki z większością bakteryjnych chorób zakaźnych – Alexander Fleming 1929 – odkrycie procesu rozszerzania się Wszechświata 1932 – odkrycie pierwszej antycząstki 1937 – silnik odrzutowy 1939 – samolot odrzutowy 1942 – reaktor jądrowy 1944 – komputer (ASCC lub MARK I) 1945 – bomba atomowa 1947 – postulat istnienia Wielkiego Wybuchu 1947 – pierwszy działający Tranzystor 1948 – kserograf; Powszechna Deklaracja Praw Człowieka 1951 – teoria algorytmów 1952 – bomba wodorowa; 1953 – odkrycie struktury DNA 1956 – magnetowid 1956 – dysk twardy 1957 – pierwszy sztuczny satelita Ziemi