Wilanów – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1867–1951 w woj. warszawskim. Siedzibą gminy był Wilanów (obecnie część Warszawy).

Historia Gmina Wilanów powstała 13 stycznia 1867 roku w związku z reformą gminną w Królestwie Polskim. Należała do powiatu warszawskiego w guberni warszawskiejPostanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, s. 279).Postanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, s. 359)..

W 1909 roku do gminy Wilanów z gminy Mokotów włączono wsie Czerniaków, Szopy Polskie, Szopy Niemieckie i Siekierki, które jako obszary typowo wiejskie odbiegały znacznie od coraz bardziej zurbanizowanego MokotowaWieś w mieście (1). Zapraszam do Szop Polskich (Warszawa, Mokotów)..

1 kwietnia 1916, na mocy rozporządzenia generał-gubernatora Hansa Hartwiga von Beselera, z gminy Wilanów miały być wyłączone i włączone do Warszawy miejscowości Czerniaków i SiekierkiRozporządzenie dot. rozszerzenia warszawskiego okręgu miejskiego i wykonania planu dla zabudowania miasta Warszawy (Dziennik Rozporządzeń dla Jenerał-Gubernatorstwa Warszawskiego 1916 nr 29 poz 79).. Rok później sprecyzowano dokładny przebieg granic Warszawy, w związku z czym obszar włączony do Warszawy opisano dokładniej, przy czym uległ on pewnym zmianom lokalnym. Ostatecznie do Warszawy włączonoRozporządzenie dot. ustanowienia granic miejskich Warszawy Dziennik Rozporządzeń dla Jenerał-Gubernatorstwa Warszawskiego 1917 nr 63 poz 259.Dziennik Zarządu Miasta Stołecznego Warszawy. 1917 nr 129 (27 X).: folwark Siekierki, wieś Siekierki 1 i 2 oraz wieś Siekierki Małe, folwark i wieś Czerniaków, folwark i wieś Szopy Polskie (vel Nowy Sad), wieś i kolonie Szopy Niemieckie, a także niezabudowane tereny, na których później wybudowano osiedla Stegny i Sadyba oraz północną część AugustówkiPlan miata stołecznego Warszawa (1917).

W okresie międzywojennym gmina Wilanów należała do powiatu warszawskiego w woj. warszawskim.

20 października 1933 gminę Wilanów podzielono na 18 gromad (skład gromad w nawiasie)Warszawski Dziennik Wojewódzki: dla obszaru Województwa Warszawskiego. 1933, nr 14, poz. 136.: Augustówka – Augustówka (w.), Dąbrówka – Dąbrówka (w.) i Dąbrówka (ceg.), Gorzkiewki – Gorzkiewki (w.) i Paluch (f.), Kabaty – Kabaty (w.) i Natolin (f.), Kępa Latoszkowa – Kępa Latoszkowa (w.) i Latoszki (w.), Kępa Zawodowska – Kępa Zawodowska (w.), Lisy – Lisy (w.), Moczydło – Moczydło (w.) i Moczydło (f.), Powsin – Powsin (w.), Powsin (f.) i Zamość (w.), Powsinek – Powsinek (w.) i Wilanów Poduchowny, Pyry – Pyry (w.), Pyry (leśn.), Kabaty (leśn.) i Olechów (leśn.), Służew – Służew (w.), Służew (f.), Służew Poduchowny (w.) i Potoki (w.), Służewiec – Służewiec (w.), Służewiec Nowy – Służewiec (parc.), Wilanów – Wilanów (w.) Wilanów (f.) i Marysinek (park), Wolica – Wolica (w.), Wolica (f.) i Ursynów (f.), Zawady – Zawady (w.), Bartyki (w.), Zawady (f.), Kępa Nadwilanowska (w.) i Kępa Nadwiślańska (w.), Zbarz – Zbarz (w.).

2 września 1938 do gminy Wilanów z gminy Falenty włączono część gruntów gromad Grabów i Imielin.Nowa granica gmin Falenty i Wilanów biegła odtąd od punktu położonego w odległości 680 inna zachód od szosy Puławskiej przy zbiegu gruntów wsi Wyczółki i kolonii Grabów oraz terenów Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni w Polsce wzdłuż drogi w kierunku południowo-wschodnim, aż do wsi Imielin w odległości 350 m na wschód od szosy Puławskiej, skąd skręca drogą polną w kierunku północno-wschodnim do punktu, odległego o 560 m, położonego na miedzy, stanowiącej przedłużenie granic gruntów wsi Imielin i wsi Służewiec; z tego punktu granica skręca w kierunku wschodnim i biegnie tą miedzą do granicy gruntów wsi Służewiec i wsi Imielin..

27 września 1938 z gminy Wilanów wyłączono obszar o ogólnej powierzchni około 1230 ha, zawarty pomiędzy dotychczasową granicą powiatu południowo-warszawskiego w m. st. Warszawie (opis granicy w przypisieNowa granica powiatu, południowo-warszawskiego biegnie poczynając od punktu przecięcia dotychczasowej granicy tego powiatu z ul. Sobieskiego zachodnią stroną tej ulicy w kierunku południowo-wschodnim do skrzyżowania z tzw. Szosą Królewską. Następnie granica biegnie drogą tzw. „groblą” w kierunku zachodnim, później skręcając w kierunku południowo-zachodnim, oddzielając grunty wsi i majątku Wilanów od gruntów wsi Służew do zbiegu granic wsi Służew, fortu Nr VIII i majątku Wilanów. Od tego punktu granica biegnie drogą prowadzącą do folwarku Ursynów, do zbiegu granicy gruntów folwarku Ursynów i fortu Nr VIII. Dalej biegnie granicą gruntów folwarku Ursynów i fortu Nr VIII w kierunku zachodnim do zbiegu granic fortu Nr VIII, wsi i majątku Służew. Od tego miejsca granica biegnie między wsią i majątkiem Służew aż do zbiegu granic majątku i wsi Służew oraz wsi Imielin w kierunku zachodnim, stąd w kierunku południowym dróżką między wsiami Imielin i Służew do końca gruntów wsi Służew, skąd biegnie miedzą w kierunku zachodnim około 260 m aż do dróżki polnej, a następnie tą dróżką w kierunku południowo-zachodnim do drogi prowadzącej ze wsi Wyczółki do wsi Imielin i dalej tą drogą w kierunku północno-zachodnim przecinając Szosę Puławską do miejsca, gdzie schodzą się granice wsi Grabów i wsi Wyczółki, następnie tą drogą i w tym samym kierunku do szosy stanowiącej własność Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni w Polsce. Od tego punktu granica biegnie południową stroną wspomnianej szosy do jej zakrętu w kierunku wsi Wyczółki. Dalej granica biegnie miedzą odgraniczającą tereny Towarzystwa Zachęty do Hodowli Koni w Polsce od wsi Wyczółki aż do zbiegu granic gruntów wymienionego Towarzystwa, wsi i folwarku Wyczółki. Od tego miejsca granica biegnie ciągle zmieniając kierunek granicą folwarku i wsi Wyczółki, następnie rowem przechodzącym przez grunta wsi Gorzkiewki w kierunku zachodnim do terenów zajętych pod kolej Warszawa-Radom, stąd w kierunku północno-zachodnim najpierw wzdłuż torów wschodniej granicy terenów kolejowych linii radomskiej do terenów b. fortu Nr VII, później wzdłuż linii równoległej do wytyczonej na gruncie osi projektowanej linii kolejowej w odległości 20 m na wschód od niej, przecinając teren b. fortu Nr VII, folwarku Służew, wsi Zbarz, majątku Okęcie i kolonii Rakowiec do dotychczasowej granicy powiatu południowo-warszawskiego w okolicy przecięcia się jej z al. Żwirki i Wigury.) i włączono go do powiatu południowo-warszawskiego w Warszawie.. W praktyce oznaczało to włączenie do Warszawy Służewa, Służewca i Ksawerowa.

1 kwietnia 1939 z gminy Wilanów wyłączono gromady Gorzkiewki i Zbarż, które weszły w skład nowo utworzonej gminy Okęcie.Główna część gminy Okęcie powstała jednak z gromad wyłączonych z gminy Skorosze..

Podczas II wojny światowej w Generalnym Gubernatorstwie, w dystrykcie warszawskim. Okupant włączył 1 marca 1943 Służewiec Nowy do gminy Okęcie, po czym gmina Wilanów składała się w 1943 roku z 13 gromad i liczyła 13,792 mieszkańców: Augustówka (482 mieszkańców), Dąbrówka (932), Kabaty (597), Kępa Latoszkowa (152), Kępa Zawadowska (198), Lisy (106), Moczydło (167), Powsin (1249), Powsinek (2274), Pyry (1064), Wilanów (5059), Wolica (701) i Zawady (811)Gemeinde- und Dorfverzeichnis für das Generalgouvernement (1943)..

Po wojnie gmina zachowała przynależność administracyjną.

15 maja 1951 gmina Wilanów została zniesiona, a jej obszar włączony do WarszawyRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 maja 1951 r. w sprawie zmiany granic miasta stołecznego Warszawy, .: Augustówka, Dąbrówka, Kabaty, Kępa Latoszkowa, Kępa Zawadowska, Lisy, Moczydło, Powsin, Powsinek, Pyry, Wilanów, Wolica, Zawady.

Zmiany terytorialne + Przynależość gminna miejscowości gminy Wilanów na przestrzeni latŹródła w sekcji opisowej powyżej..Miejscowość1867-01-131909-04-011916-04-011938-09-271939-04-011943-03-011951-05-15AugustówkaWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)BartykiWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)CzerniakówMokotówWilanówWarszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)DąbrówkaWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)GorzkiewkiWilanówWilanówWilanówWilanówOkęcieOkęcieWarszawa (m)KabatyWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)Kępa LatoszkowaWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)Kępa NadwilanowskaWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)Kępa NadwiślańskaWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)Kępa ZawodowskaWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)LatoszkiWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)LisyWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)MoczydłoWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)NatolinWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)PaluchWilanówWilanówWilanówWilanówOkęcieOkęcieWarszawa (m)PotokiWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)PowsinWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)PowsinekWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)PyryWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)SiekerkiMokotówWilanówWarszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)SłużewWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)SłużewiecWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Służewiec NowyWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówOkęcieWarszawa (m)SzopyMokotówWilanówWarszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)Warszawa (m)UrsynówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)WilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)WolicaWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)ZamośćWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)ZawadyWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWilanówWarszawa (m)ZbarżWilanówWilanówWilanówWilanówOkęcieOkęcieWarszawa (m)

Przypisy

Kategoria:Dawne gminy w województwie warszawskim