thumb|Nagrobek Ireny Pannenkowej na Cmentarzu Powązkowskim Irena Aniela Pannenkowa, urodzona jako Judyta Jawic (ur. 13 sierpnia 1879 w Warszawie, zm. 10 października 1969 w Górze Kalwarii) – polska działaczka niepodległościowa, dziennikarka, doktor filozofii, przewodnicząca Narodowej Organizacji Kobiet we Lwowie.
Życiorys Młodość i edukacja Ukończyła szkołę elementarną i gimnazjum żeńskie w Warszawie. Złożyła egzamin maturalny we Lwowie. W 1905 ukończyła studia na wydziale filozofii Uniwersytetu Franciszkańskiego. Pracę seminaryjną, którą napisała pod kierunkiem prof. Kazimierza Twardowskiego Sądy przeczące i twierdzące uznano za pracę doktorską.
Działalność niepodległościowa W trakcie studiów związana z redakcją socjalistycznego „Promienia”. Działaczka niepodległościowego Związku Odrodzenia Narodu Polskiego, do którego należeli Władysław Sikorski, Stanisław Downarowicz oraz jej przyszły mąż Tadeusz Gwalbert Pannenko. Od 1907 w Związku Walki Czynnej. Współzałożycielka i nauczycielka (w latach 1907–1910) szkoły wzor. „Ognisko” w Starej Wsi, następnie nauczycielka gimnazjum we Lwowie (1910–1914). W latach I wojny światowej współpracowała z Departamentem Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego, na którego czele stał Władysław Sikorski. Do stycznia 1915 współpracowała z I Brygadą Legionów Polskich.
II RP W latach 1918–1919 zaangażowana w obronę przynależności Galicji Wschodniej do Polski. W listopadzie 1918 r. została wiceprzewodnicząca Komitetu Obrony Narodowej we Lwowie. W lutym 1919 interweniowała u Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego na rzecz odsieczy dla Małopolski Wschodniej.
Po I wojnie związana z nurtem narodowo demokratycznym. Była współzałożycielką i pierwszą przewodniczącą Narodowej Organizacji Kobiecej we Lwowie. Od lat 20. dziennikarka nurtu chrześcijańsko-narodowego związana z „Rzeczpospolitą” Stanisława Strońskiego – autorka artykułów dotyczących stosunków Polski z sąsiadami, Górnego Śląska, Śląska Cieszyńskiego, Gdańska i kresów wschodnich oraz Irlandii. W 1922 za namową Stanisława Strońskiego, wydała (pod pseudonimem Jan Lipecki) najgłośniejszą swą pracę Legenda Piłsudskiego. W 1924 przeszła do redakcji „Warszawianki”. Publikowała także w „Tygodniku Ilustrowanym”, „Bluszczu”, „Kurierze Warszawskim”. Zdecydowana przeciwniczka piłsudczyzny i wszelkiej dyktatury, czego dawała wyraz w swych publikacjach.
W latach trzydziestych odsunęła się od Stronnictwa Narodowego. Od tej pory sympatyzowała z Chrześcijańską Demokracją. Od 1929 r. związana z redakcją „Placówki” – tygodnika Narodowej Partii Robotniczej. Pisywała także w piśmie „Demokrata” – organ Związku Młodzieży Pracującej „Jedność”. 10 października 1937 weszła do Rady Naczelnej Stronnictwa Pracy.
W marcu 1938 roku, po aneksji Austrii przez Niemcy i normalizacji stosunków dyplomatycznych pomiędzy Polską a Litwą, na łamach tygodnika „Zwrot” w artykule Sprawa Austrii i Europy pisała m.in.: „po uregulowaniu stosunków z Litwą, otwiera się dla nas możliwość nawiązania głębszego i trwalszego kontaktu z Ententą Bałtycką na północy, jak również z Ententą Bałkańską na południu, oraz nieodzownego porozumienia się wreszcie z Czechosłowacją, do którego jest czas najwyższy i może już ostatnia sposobność. Porozumienie się ścisłe państw i narodów, bytujących na wschód i południowy wschód od Niemiec, pomiędzy Bałtykiem a morzem Czarnym i Adriatykiem, Balticum-Pontus-Adria, że użyjemy tu formuły Konińskiego, — oto co jedynie, biorąc rzecz na dalszą metę, może, jak patetycznie a słusznie ostrzega nas Churchill, »uratować Europę i świat od nieszczęść, gorszych niż sny o piekle«”.
II wojna światowa W czasie II wojny światowej wraz z Franciszkiem Kwiecińskim wydawała „Głos Warszawy” – organ Stronnictwa Pracy. 15 listopada 1941 aresztowana przez hitlerowców więziona kolejno na Pawiaku, w Ravensbrück, na Majdanku. Wyzwolenia doczekała w Oświęcimiu – 28 stycznia 1945.
Po II wojnie światowej Po wojnie w reaktywowanym Stronnictwie Pracy, redagowała główny organ tej partii – tygodnik „Odnowa”. Współpracowała z Karolem Popielem. Publikacje zamieszczała także w „Tygodniku Warszawskim”. Po rozbiciu Stronnictwa Pracy przez władze komunistyczne wycofała się z życia politycznego. Po 1956 r. sporadycznie publikowała na łamach „Twórczości” i „Przeglądu Kulturalnego”. Od 1957 w Związku Literatów Polskich.
Zmarła 10 października 1969 w zakonnym przytułku w Górze Kalwarii, pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 146 c-4-19).
Życie prywatne Urodziła się w rodzinie żydowskiej jako Judyta Jawic. Była córką Abrama (Adama) Jawica i Szyfry (Zofii) z Hurwitzów. Została ochrzczona w religii rzymskokatolickiej 7 maja 1898 w Katedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie, przyjmując imiona Irena Aniela. 11 sierpnia 1907 w Kościele Świętej Trójcy w Kołbieli wyszła za mąż za Tadeusza Gwalberta Pannenko (1879-1939), nauczyciela. Mieli razem córkę Bożenę Anielę (1909-1909), architekt, która była żoną architekta Bolesława Malisza.
Publikacje Łukasiński, Lwów 1914, Co robić ma chłop polski czasu tej wojny?, Piotrków 1915, Irlandzkie memento, Lwów 1916, Walka Galicji z centralizmem wiedeńskim. Dzieje rezolucji sejmu galicyjskiego z 24 września 1868, Lwów 1918, Punkty Wilsona a Galicja Wschodnia, Warszawa 1919, tłum. francuskie Paryż 1919, Legenda Piłsudskiego, Warszawa 1922 i 1923 r. pod pseudonimem Jan Lipecki, Od Cezara do Wilhelma. Studium o cezaryzmie, Warszawa 1929, Co to jest wychowanie państwowe, Warszawa 1932, Więzy, Warszawa 1935, Ravensbrück. Wiersze obozowe, oprac. W. Kiedrzyńska, I. Pannenkowa, E. Sulińska, Warszawa 1961.
Tłumaczenia B. Saxby, Kształcenie postępowania. Studium psychologiczne, Lwów 1928, E. Barker, Charakter narodowy i kształtujące go czynniki, Warszawa 1933, B. Fay, Roosevelt i jego Ameryka, Warszawa 1935, J. Shearing, Anioł morderstwa Maria Karolina de Corday d’Armont, Jan Paweł Marat, Jan Adam Lux. Studium o trojgu uczniach J.J. Rousseau, Warszawa 1937.
Przypisy
Literatura M. Patelski, P. Kowalski, Kontrowersyjna publikacja i jej autorka, [w:] I. Panennkowa, Legenda Piłsudskiego, Toruń 2008.
Linki zewnętrzne Irena Pannenkowa. Pierwsza doktorka, seria „Miłośniczki Mądrości”, Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych – Uniwersytet Jagielloński (CKBI UJ), kanał „Copernicus” na YouTube, 2 stycznia 2025 [dostęp 2025-05-18].
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie konspiracyjnego Stronnictwa Pracy Kategoria:Członkinie Narodowej Organizacji Kobiet Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani ze Lwowem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Politycy Stronnictwa Pracy (1945–1950) Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1879 Kategoria:Więźniarki Serbii (okupacja niemiecka) Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Lublin Kategoria:Więźniowie KL Ravensbrück Kategoria:Zmarli w 1969