Lepidogalaxias salamandroides – endemiczny gatunek ryby żyjącej w zachodniej Australii, jedyny przedstawiciel rodzaju Lepidogalaxias, monotypowej rodziny Lepidogalaxiidae i rzędu Lepidogalaxiiformes.
Taksonomia Gatunek opisał Gerlof Fokko Mees (ur. 1926) w 1961 rokuMees GF. 1961. Description of a new fish of the family Galaxiidae from Western Australia. J. Roy. Soc. West. Aust. 44: 33–38.. Początkowo zaliczono go do rodziny galaksowatych (Galaxiidae), później przeniesiono do osobnej rodziny Lepidogalaxiidae, którą w 2006 Joseph Nelson włączył w randze podrodziny Lepidogalaxiinae do galaksowatych. Dalsze badania wskazują na bazalną pozycję tego gatunku w obrębie Euteleostei, dlatego rodzina Lepidogalaxiidae została wyodrębniona do rzędu Lepidogalaxiiformes, siostrzanego dla pozostałych Euteleostei.
Występowanie i ekologia Lepidogalaxias salamandroides występuje w płytkich słodkowodnych zbiornikach okresowych, o kwaśnym pH wody wynoszącym ok. 4. Żyje w strefie przydennej, nie migruje. W okresie letnim, kiedy wody te wysychają, wygrzebuje w piasku drobne jamki, w których, popadając w letarg, przeczekuje porę suchą. Żywi się głównie larwami owadów wodnych i drobnymi skorupiakami. Tarło ma miejsce późną zimą, czasem wczesną wiosną, kiedy poziom wód w zbiorniku jest najwyższy; zapłodnienie wewnętrzne z kopulacją, dzięki modyfikacji płetwy analnej samca. Samica składa ok. 100 jaj. Narybek szybko się rozwija, osiągając latem ok. 2,5 cm długości. Młode ryby pozostają w letargu w wydrążonych w mule drobnych norkach o gruszkowatym kształcie, gdzie oczekują do jesieni na powrót wody. Ok. 25–30% populacji osiąga dojrzałość płciową pod koniec pierwszego roku życia. Długość życia wynosi zazwyczaj 3 lata, choć niektóre osobniki potrafią przeżyć nawet do 5 lat (Fishbase 2015).
Charakterystyka Lepidogalaxias salamandroides ma podłużne, smukłe, cylindryczne ciało. Osiąga długość ok. 7 cm, przy czym wyraźnie widoczny jest dymorfizm płciowy – samce są mniejsze niż samice. Strona grzbietowa ciała jest zielonkawo-brązowa z czarnymi plamkami, natomiast strona brzuszna jest srebrno-biała. Płetwy bezbarwne. Długa płetwa grzbietowa z 5–7 promieniami, płetwy piersiowe z 10–12 promieniami, płetwy brzuszne z 4 wydłużonymi promieniami, płetwa odbytowa z 11–12 promieniami, płetwa ogonowa zaokrąglona z 12–14 promieniami. Lepidogalaxias salamandroides ma unieruchomione oczy w oczodołach, nie mogą się one obracać w celu śledzenia zdobyczy lub napastnika – skóra z powierzchni głowy i znad oczu tworzy jednolitą całość (brak wokół oczodołów fałdów luźnej skóry, występujących u kręgowców) (Paxton 1994). Brak zewnętrznych mięśni oka. Potrafi ruszać głową dzięki wygięciom ciała tuż za nią. Jest to możliwe dzięki obecności dużych szpar między kilkoma pierwszymi kręgami.
Znaczenie w ochronie środowiska Lepidogalaxias salamandroides w 1996 roku został wpisany do Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych, publikowanej przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów (IUCN) jako gatunek bliski zagrożenia wyginięciem; od 2019 roku klasyfikowany jest jako gatunek zagrożony. Nie stanowi żadnego zagrożenia dla człowieka (Encyclopedia of Life 2015).
Aktualne kierunki badań naukowych Osobniki z gatunku Lepidogalaxias salamandroides są badane pod kątem strategii stosowanej w celu przetrwania warunków czasowej ekspozycji na tlen w okresach wysychania zbiorników wodnych (Magellan et al. 2014). Drugim nurtem badań jest pozycja Lepidogalaxias salamandroides na drzewie filogenetycznym (EBSCO 2015).
Przypisy
Bibliografia
Australian Museum, 2015. https://australianmuseum.net.au/Salamanderfish-Lepidogalaxias-salamandroides-Mees-1961/ Berra T.M., Allen G.R., 1989. Burrowing, emergence, behavior, and functional morphology of the Australian salamanderfish, Lepidogalaxias salamandroides. Fisheries 14(5): 2–10.
EBSCO, 2015. http://eds.a.ebscohost.com/ Encyclopedia of Life, 2014. http://eol.org/pages/211145/overview Fishbase, 2015. http://www.fishbase.org Fishes of Australia, 2014. https://fishesofaustralia.net.au/home/species/3918#moreinfo Magellan K., Pinchuck S., Swartz E.R., 2014. Short and long-term strategies to facilitate aerial exposure in a galaxiid. Journal of Fish Biology 84: 748–758. Paxton J.R., Eschmeyer W.N., 1994. Encyklopedia zwierząt: Ryby. Elipsa, Warszawa, s. 118. Robins C.R., Bailey R.M., Bond C.E., Brooker J.R., Lachner E.A., Lea R.N., Scott W.B., 1991. World fishes important to North Americans: exclusive of species from the continental waters of the United States and Canada. American Fisheries Society Special Publication 21: 243. Tolweb, 2015. http://tolweb.org/Lepidogalaxias_salamandroides
Linki zewnętrzne Berra, Tim M. 1995. Lepidogalaxiidae. Lepidogalaxias salamandroides. The Salamanderfish of Western Australia. The Tree of Life Web Project, http://tolweb.org/
Kategoria:Lepidogalaxiiformes Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1961 roku Kategoria:Ryby Australii Kategoria:Fauna endemiczna Australii