thumb|Kaplica cmentarna w Parysowie thumb|Parysów (przystanek kolejowy) thumb|Wiatrak koźlak w Parysowie Parysów – wieś sołecka w Polsce oraz siedziba gminy Parysów położona w województwie mazowieckim, w powiecie garwolińskim. Siedziba gminy Parysów oraz rzymskokatolickiej parafii Najświętszej Maryi Panny. W latach 1538–1869 miasto. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Według danych z 31 grudnia 2006 roku Parysów zamieszkiwało 1100 mieszkańców.

W pobliżu wsi przebiega droga wojewódzka nr 805.

Historia Pierwotnie wieś nazywała się Siećcza, nazwa ta pojawia się w zapisach z XV i XVI wieku jako Scheschcza (1444), Syeczcza (1448), Syecza (1494), Szieczicza (1523). Pierwotna nazwa najprawdopodobniej brzmiała Siedźcza, i uległa przekształceniu w Siećcza. Przy słuszności takiej hipotezy, nazwa pochodziłaby od nazwy osobowej Siadek. Dzięki staraniom Floriana Parysa, kasztelana zakroczymskiego, miejscowość w 1538 otrzymała prawa miejskie na prawie magdeburskim. Od osoby założyciela pochodzi obecna nazwa. W 1869 roku Parysów stracił prawa miejskie.

W XIX wieku miejscowość była przejściowo siedzibą gminy Pszonka.

Kalendarium 1444 – pierwsza pisemna wzmianka o osadzie pod nazwą Scheschcza. 4 października 1445 – biskup Andrzej Bniński dokonuje aktu konsekracji świątyni. 1448 – wzmianka o osadzie tym razem jako Syeczcza. 1494 – następna wzmianka, tym razem jako Syecza. 1523 – następnie jako Szieczicza. 27 lutego 1538 – na obszarze wsi Syecza, zostaje lokowane na prawie magdeburskim miasto Parysów. 1541-1599 – budowa nowego kościoła. 1605 – pożar kościoła w Parysowie 1609 – budowa nowego kościoła. 1721 – ostatni Parys z Parysowa (Adam) sprzedaje miasteczko. pierwsza połowa XVIII w. – pożar kościoła. 1750 – budowa czwartego w dziejach osady kościoła. 9 kwietnia 1831 – miała miejsce potyczka zbrojna w czasie powstania listopadowego 1868 – budowa kaplicy na cmentarzu grzebalnym. 1869 – na mocy ukazu cara Aleksandra II Parysów utracił prawa miejskie. koniec XIX w. – budowa synagogi w Parysowie. 1914 – rozebranie drewnianego kościoła i rozpoczęcie budowy murowanego. 17 września 1939 – wkroczenie wojsk niemieckich do Parysowa. październik 1939 – okupacyjne władze powołują Judenrat. listopad 1941 – 27 września 1942 – na terenie Parysowa znajdowało się getto. Stłoczono w nim około 3,5 tys. osób. 16 listopada 1942 – trzy grupy wypadowe Gwardii Ludowej z Mińska Mazowieckiego i Parysowa (34 partyzantów) na kilka godzin opanowują Parysów, palą posterunek policji i żandarmerii, rozbijają urząd gminny (spalone zostają listy osób, które mają być wywiezione na roboty do Niemiec i spisy podatkowe) i agencję pocztową. Po wojnie na pamiątkę akcji wmurowano płytę w budynek urzędu gminyRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, , str. 649. 1944 – wycofujące się wojska niemieckie podpalają Parysów. 28 lipca 1944 – do Parysowa wkraczają wojska 2 Armii Pancernej frontu białoruskiego. 1981-1984 – przebudowanie budynku opuszczonej synagogi na Gminny Ośrodek Kultury oraz Gminną Bibliotekę Publiczną.

Zabytki kościół parafialny z początku XX wieku cmentarz parafialny z przełomu XVIII/XIX wieku kaplica cmentarna z 1868 roku wiatrak koźlak z końca XIX wieku młyn przy ul. Franciszkańskiej grób gen. Michała Pełczyńskiego zm. 1833 grób Leopolda Eysmonta zm. 1852 grób rodziny Frelków z XIX w

Miejsca pamięci tablica pamiątkowa ku czci poległych 11 listopada 1918 r. pomnik poświęcony żołnierzom Armii Krajowej Placówki Parysów Obwodu Gołąb

Edukacja Publiczne Gimnazjum w Parysowie Szkoła Podstawowa w Parysowie im. Armii Krajowej Publiczne Przedszkole w Parysowie

Kultura i sport Gminna Biblioteka Publiczna w Parysowie Klub Sportowy ULKS Orzeł Parysów Boisko Orlik przy Szkole Podstawowej w Parysowie

Parysów w filmie Kochaj i rób co chcesz (1998) Wyrok na Franciszka Kłosa (2000) Pokłosie (2012) Tętno (1986) – stacja kolejowa.

Ludzie związani z Parysowem

Zobacz też Parysów Cmentarz żydowski w Parysowie Przystanek kolejowy Parysów Ryszard Frelek

Przypisy Strona gminy, sołectwa

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Linki zewnętrzne

Informacje o Żydach w Parysowie

Kategoria:Dawne miasta w województwie mazowieckim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku * Kategoria:Prywatne miasta Parysów herbu Prawdzic