Andrzej Zbylitowski (ur. ok. 1565 w Zagórzycach, zm. ok. 1608 w Zbylitowskiej Górze) – polski poeta, panegirysta i tłumacz, stolnik nadworny króla Zygmunta III Wazy.
Życiorys Urodzony około roku 1565, prawdopodobnie w Zagórzycach koło Wiślicy, jako syn Stanisława i Jadwigi Rożnówny. Brat stryjeczny satyryka Piotra Zbylitowskiego. Brak wiadomości o jego edukacji w kraju. Pomimo kłopotów majątkowych i licznej rodziny został wysłany przez ojca na kosztowne studia za granicą Polski. Po powrocie do kraju (1585) został dworzaninem trukczaszym Stefana Batorego, a następnie Zygmunta III. Od lat swej młodości, wiele zawdzięczał przychylności podskarbiego Młodziejowskiego i należał stronników Jana Zamoyskiego. Jesienią roku towarzyszył Zygmuntowi III w drodze do Szwecji. Pomimo wielu starań o protekcję, zawiedziony opuścił dwór królewski około roku 1598 i osiadł prawdopodobnie w Zbylitowskiej Górze nad Dunajcem. Jego pierwszą małżonką była Anna Trzecieńska, a po jej zgonie (1599) poślubił Katarzynę Borzewicką. Zmarł prawdopodobnie około roku 1608.
Twórczość Autor poematów i sielanek (Żywot szlachcica we wsi (1597), Wieśniak (1600)) oraz utworów okolicznościowych, np. Droga do Szwecyjej Namożniejszego w północnych krainach Pana, Zygmunta III, polskiego i szwedzkiego Króla, odprawiona w roku 1594, Epithalamium na wesele... Zygmuntowi III... i arcyksiężnie J. M. rakuskiej Annie.
Ważniejsze dzieła Epithalamium na wesele J. Dulskiego i Anny Herburtownej, Kraków 1585, drukarnia Łazarzowa (egz. nieznane) Witanie króla nowego Zygmunta III, Kraków 1587, drukarnia Łazarzowa De victoria reportata anno D. 1588... epinicion. De eadem victoria... ad Ioannem de Zamoscie etc. gratulatio, Kraków 1588, drukarnia Łazarzowa In obitum Stephani Regis epigrammata, Kraków 1588 Pisanie satyrów puszcz litewskich do Anny krolewny szwedzkiej o łowach w Białobieżach, Kraków 1589, drukarnia Łazarzowa (egz. nieznane) Epithalamium na wesele... Zygmuntowi III... i arcyksiężnie J. M. rakuskiej Annie, Kraków 1592, drukarnia Łazarzowa; wyd. krytyczne: J. Łoś, Kraków 1893, BPP nr 27; fragmenty przedr. J. Sokołowska "Poeci renesansu. Antologia", Warszawa 1959, Biblioteka Poezji i Prozy Lamenty na żałosny pogrzeb Elżbiety Ligęzianki z Bobrku, wojewodziny krakowskiej, Kraków 1593, drukarnia Łazarzowa; wyd. krytyczne: K. Młynarz, Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, t. 8 (1963); unikat: Biblioteka Kórnicka Na krzciny najaśnijeszemu Władislawowi III krolewicowi polskiemu i szweckiemu, Kraków 1595, drukarnia J. Siebeneicher; przedr. R. Pollak Szymon Szymonowicz i jego czasy, Zamość 1929 i odb.; unikat znajdował się w Bibliotece Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Płocku Droga do Szwecyjej Namożniejszego w północnych krainach Pana, Zygmunta III, polskiego i szwedzkiego Króla, odprawiona w roku 1594 (księgi: I, II, III, IV), Kraków 1597, drukarnia J. Siebeneicher; przedr. K. W. Wójcicki Biblioteka starożytna pisarzy polskich, t. 2, Warszawa 1843; także wyd. 2 Warszawa 1854; wyd. K. J. Turowski w: "Andrzej i P. Zbylitowscy. Niektóre poezje", Kraków 1860, Biblioteka Polska, seria IV, zeszyt 14-15 Żywot szlachcica we wsi, Kraków 1597; przedr.: J. K. Żupański, Poznań 1853; fragm. Przegląd Poznański 1854, t. 18, s. 154-158; K. J. Turowski w: "Andrzej i P. Zbylitowscy. Niektóre poezje", Kraków 1860, Biblioteka Polska, seria IV, zeszyt 14-15; fragm. S. Kot "Urok wsi i życia ziemiańskiego w poezji staropolskiej", Księga pamiątkowa na 75-lecie "Gazety Rolniczej", Warszawa 1938 i odb. Warszawa 1937 Historia św. Genowefy, Kraków 1599 (egz. nieznany) Wieśniak..., Kraków 1600; fragmenty przedr. K. J. Turowski w: "Andrzej i P. Zbylitowscy. Niektóre poezje", Kraków 1860, Biblioteka Polska, seria IV, zeszyt 14-15; całość przedr. T. Wierzbowski, Warszawa 1893, Biblioteka Zapomnianych Poetów i Prozaików Polskich, zeszyt 3; fragmenty przedr. J. Sokołowska "Poeci renesansu. Antologia", Warszawa 1959, Biblioteka Poezji i Prozy In natalem Illustrissimi D. Basilii Alberti, filii Janusii ducis Ostrogiae, Kraków 1600; unikat znajdował się w Rusku Laudes na pisma Joachima Bielskiego, fragmenty ogł. W. A. Maciejowski Piśmiennictwo polskie, t. 3 Dod., Warszawa 1852, s. 288; całość (z niedokładnego odpisu Biblioteki Raczyńskich) ogł. R. Abicht "Życiorys A. Zbylitowskiego", Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 10 (1904) i odb. Kraków 1899.
Przekłady Owidiusz Actaeon, Kraków 1588 (fragm. Metamorfoz); fragmenty przedr. M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 7, Kraków 1845, s. 128-129; całość wyd. krytyczne: K. Młynarz, Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, t. 8 (1963); unikat (defekt): Biblioteka Kórnicka, sygn. Cim. Qu. 2719.
Wydania zbiorowe Niektóre poezje A. i Piotra Zbylitowskich, wyd. K. J. Turowski, Kraków 1860, Biblioteka Polska, seria IV, zeszyt 14-15; (tu: Droga do Szwecyjej Namożniejszego w północnych krainach Pana, Zygmunta III, polskiego i szwedzkiego Króla, odprawiona w roku 1594, Żywot szlachcica we wsi i Wieśniak...).
Materiały Protestacja sądowa z roku 1646 oraz wiadomości o innych dokumentach zob. R. Abicht "Życiorys A. Zbylitowskiego", Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 10 (1904) i odb. Kraków 1899; podobiznę autografu podają: T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900; J. Krzyżanowski, Historia literatury polskiej, Warszawa 1939, s. 178; także wyd. 2 Warszawa 1953, s. 222.
Bibliografia Czesław Hernas, Literatura baroku, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987, , s. 51-52, 80 Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 444-446
Linki zewnętrzne Dzieła Andrzeja Zbylitowskiego w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie stanu rycerskiego I Rzeczypospolitej Kategoria:Dworzanie Stefana Batorego Kategoria:Dworzanie Zygmunta III Wazy Kategoria:Ludzie związani z gminą wiejską Tarnów Kategoria:Polscy poeci nowołacińscy XVI wieku Kategoria:Polscy poeci XVII wieku Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Andrzej Zbylitowski Kategoria:Zmarli w XVII wieku