Powiat rawski (lub powiat rawsko-ruski) – powiat z siedzibą w Rawie Ruskiej w II RP.

Historia Polski powiat rawski zaczął funkcjonować w 1919 roku w miejsce galicyjskiego powiatu rawskiego.

W okresie II Rzeczypospolitej znajdował się w województwie lwowskim. 1 sierpnia 1934, w miejsce 71 gmin jednostkowych dokonano nowego podziału powiatu na 11 gmin zbiorowych, obok trzech miast.

Gminy zbiorowe gmina Bełżec gmina Bruckenthal gmina Hujcze gmina Kamionka Wołoska gmina Lubycza Królewska gmina Magierów gmina Potylicz gmina Siedliska gmina Tarnoszyn gmina Wierzbica gmina Wróblaczyn

Miasta Niemirów Lwowski Rawa Ruska Uhnów

II wojna światowa Powiat rawski został zniesiony w 1939 roku w związku z wybuchem II wojny światowej. Po agresji ZSRR na Polskę granica niemiecko-sowiecka przedzieliła obszar powiatu wzdłuż rzeki Sołokii:

Północne rubieże powiatu (dwa oddzielone fragmenty) włączono do Landkreis Tomaschow-Lubelski w administrowanym przez Niemców Generalnym Gubernatorstwie, w utworzonym tam dystrykcie lubelskim. 29 kwietnia 1940 Landkreis Tomaschow-Lubelski zniesiono, a jego obszar podzielono między Landkreis Hrubieszów i Landkreis ZamośćFrykowski, J. A. (2013). Z dziejów powiatu tomaszowskiego i jego roli w strukturze ochrony granic państwa. Roczniki Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych KUL, 8(1), 81-95.. Obszary powiatu rawskiego weszły zatem w składGemeindekarte des Generalgouvernements für die besten polnischen Gebiete (1940).: Landkreis Zamość – gmina Bełżec; Landkreis Hrubieszów – gmina Tarnoszyn wraz z północną część miasta Uhnów z ZastawiemWłączono je do gminy Tarnoszyn;

Zasadnicza część powiatu rawskiego została włączona do ZSRR. Tam, obszar powiatu wszedł w skład czterech, utworzonych 17 stycznia 1940, rejonów (gminy zniesiono, dzieląc je na sielsowiety)Хроніка за 17 січня 1940 року на сайті Інститут історії України НАН України.: rejonu magierowskiego – gminy Kamionka Wołoska i Magierów; rejonu niemirowskiego – miasto Niemirów, gmina Wróblaczyn oraz południowy fragment gminy Potylicz (gromady Ulicko Seredkiewicz i Ulicko Zarębane); rejonu rawskiego – miasto Rawa Ruska, gminy gminę Lubycza Królewska i gminę Siedliska oraz większa część gminy Potylicz (bez gromad Ulicko Seredkiewicz i Ulicko Zarębane); rejonu uhnowskiego – miasto Uhnów (część zasadnicza bez północnych rubieży z Zastawiem) oraz gminy Bruckenthal, Hujcze i Wierzbica.

Wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej 22 czerwca 1941: obszary dawnego powiatu rawskiego, które w 1939 włączono do ZSRR, zostały wcielone do Generalnego Gubernatorstwa i utworzonego tam dystryktu Galicja. Z obszaru tego Niemcy zrekonstytuowali Landkreis Rawa Ruska (powiat rawski); jednak nie połączono go z północnymi rubieżami przedwojennego powiatu rawskiego, które już w 1939 roku weszły w skład GG, lecz pozostały one w dystrykcie lubelskim (w powiatach Zamość i Hrubieszów)Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG.

Latem 1944, po zajęciu terenów Landkreis Rawa Ruska przez Armię Czerwoną: obszar wcielono ponownie do ZSRR, a jego podział na rejony (23 lipca 1944) zamanifestował się identycznie co w latach 1940–411944 рік в історії (history.org.ua)NBUV; gminy Bełżec i Tarnoszyn (z Zastawiem) na obszarze dystryktu lubelskiego podległy mocy dekretu PKWN z 21 sierpnia 1944 (Art. 12), który uchylił podział administracyjny wprowadzony przez okupanta. Ponieważ zasadnicza część przedwojennego powiatu rawskiego znajdowała się pod administracją ZSRR, w skład przywróconego powiatu tomaszowskiego w odtworzonym województwie lubelskim weszła także gmina Bełżec (ze zniesionego Landkreis Zamość), natomiast administrowana już od 1939 roku przez Landkreis Hrubieszów gmina Tarnoszyn pozostała pod administracją Hrubieszowa po przywróceniu powiatu hrubieszowskiego.

W październiku 1944, w wyniku wytyczenia granicy między ZSRR a Polską, doszło do następujących zmian: Rejon uhnowski: 7 rad rejonu uhnowskiego z 10,991 mieszkańcami włączono do Polski (Uhnów, Kornie, Machnów, Nowosiółki Kardynalskie, Nowosiółki Przednie, Poddębce i Wierzbica), gdzie zostały włączone do reaktywowanego powiatu tomaszowskiego w odtworzonym województwie lubelskim. Sielsowiety przekształcono w gromady, które weszły w skład przywróconej – a utworzonej po raz pierwszy przez Niemców – gminy UhnówInformator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej – 1948 r.. Pozostały, większy obszar rejonu uhnowskiego pozostał co prawda w ZSRR, lecz pozbawiony swojej siedziby – i bez żadnej innej miejscowości mogącej przejąć funkcje siedziby – został on rozwiązany i włączony do rejonu rawskiego: rady wiejskie Chlewczany, Choronów, Domaszów (z częścią Sałaszów), Hujcze (z częścią Sałaszów), Karów, Michałówka (z Józefówką), Ostobuż, Seńkowice, Tehlów, Woronów, Wólka Mazowiecka i Zaborze oraz spalony BruckenthalДАЛО. Ф. Р-221, оп. 2, спр. 1823, арк. 79.. Rejon rawski: 7 rad należących przed wojną do gminy Lubycza Królewska (Huta Lubycka, Lubycza Kameralna, Lubycza Kniazie, Lubycza Królewska, Mosty Małe, Teniatyska i Żurawce) oraz 2 gromady należące przed wojną do gminy Siedliska (Hrebenne i Siedliska) włączono do Polski i reaktywowanego tam powiatu tomaszowskiego w odtworzonym województwie lubelskim; obszar ten przekształocno w gminę Lubycza Królewska; 2 rady należące przed wojną do gminy Siedliska (Prusie i Werchrata) oraz radę Dziewięcierz należącą przed wojną do gminy Potylicz włączono do Polski, początkowo jak powyżej. Obszar ten stanowił specyficzny podłużny i bardzo wąski klin (w którego skład wchodził także RadrużPrzed wojną w gminie Wróblaczyn, 1941–44 w gminie Niemirów, a 1940–41 i 1944 w rejonie niemirowskim) na samym południu województwa lubelskiego wrzynający się w głąb resztkowego województwa lwowskiego. Dopiero po utworzeniu województwa rzeszowskiego 18 sierpnia 1945, cypel ten został zlikwidowany, a miejscowości włączono do gminy Horyniec w powiecie lubaczowskim tamżeInformator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej – 1948 r.. Południowo-wschodnia część rejonu rawskiego pozostała w ZSRR: Dziewięcierz Mały, Huta Obedyńska, Huta Zielona, Olszanka i Potylicz (przed wojną w gminie Potylicz), Hołe Rawskie (przed wojną w gminie Hujcze), oraz Rata i Rzyczki (przed wojną w gminie Siedliska). Rejon niemirowski: Jedna rada wiejska rejonu niemirowskiego – Radruż z 2410 mieszkańcami – została włączona do Polski. Obszar ten (wraz z Prusiem, Werchratą i DziewięcierzemPrzed wojną w gminie Siedliska (Prusie i Werchrata) i gminie Potylicz (Dziewięcierz), 1940–41 i 1944 w rejonie rawskim.) włączono przejściowo do reaktywowanego powiatu tomaszowskiego w odtworzonym województwie lubelskim; gdzie wszedł w skład gminy Lubycza Królewska. Stanowił on specyficzny podłużny i bardzo wąski klin na samym południu województwa lubelskiego, wrzynający się w głąb resztkowego województwa lwowskiego. Dopiero po utworzeniu województwa rzeszowskiego 18 sierpnia 1945, cypel ten został zlikwidowany, a miejscowości włączono do gminy Horyniec w powiecie lubaczowskim tamżeInformator adresowy miast i gmin wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej – 1948 r.. Główny obszar rejonu niemirowskiego pozostał w ZSRR, do którego włączono równocześnie gromadę Hruszów ze zniesionego rejonu horynieckiego (którego główny obszar został włączony do Polski)Ukrainian SSR: Administrative-territorial division: on September 1, 1946. Kind. the first / Answer ed. M. F. Popivskyi. Information and statistical department at the Secretariat of the Presidium of the Supreme Council of the Ukrainian SSR. - K.: Ukrainian edition of political literature, 1947. - 1064 p.. Rejon magierowski pozostał w całości w ZSRR.

Ostatnie regulacje po wojnie Gmina Tarnoszyn (1945): Z powodu bliższego położenia gminy względem Tomaszowa Lubelskiego aniżeli Hrubieszowa, władze polskie przeniosły 9 sierpnia 1945 gminę Tarnoszyn z powiatu hrubieszowskiego do powiatu tomaszowskiego (woj. lubelskie). W skład gminy wszedł także wąski pas na północ od Sołokii gromad Domaszków, Ostobuż, Woronów i Tehlów, należących przed wojną do gminy Bruckenthal.

Umowa o zmianie granic (1951): W ramach umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951.. obszerne połacie położonej w Polsce Sokalszczyzny oraz część przedwojennego powiatu rawskiego odstąpiono ZRRR, tworząc z nich nowy rejon zabuski, który podzielono 10 listopada 1951 na 24 rad: trzy miejskie i 21 wiejskichУказ Президії ВР УРСР від 10.11.1951 «Про утворення Забузького району в складі Львівської області» (Відомості Верховної Ради УРСР, 1951, № 5, с. 6–7). W odniesieniu do terytorium przedwojennego powiatu rawskiego zmiana dotyczyła odłączonych od powiatu tomaszowskiego w województwie lubelskim: wschodniej jednej trzeciej gminy Uhnów (gromady Poddębce, Uhnów i Zastawie); południowej ćwierci gminy Tarnoszyn (gromady Korczów i Staje).

1957: W ZSRR zniesiono rejon niemirowski, włączając go do rejonu rawskiegoState Archive of the Lviv region.. 1959: W ZSRR zniesiono rejon magierowski, włączając go do rejonu rawskiego. 1962: W ZSRR zniesiono rejon zabuski włączając go do rejonu sokalskiegoRocznik 1962. 1962: W ZSRR zniesiono rejon rawski, a jego obszar włączono do rejonu jaworowskiego; nieco później, w 1964 roku, prawie cały obszar byłego rejon rawskiego przeniesiono z rejonu jaworowskiego do rejonu nesterowskiegoRocznik 1962.

Starostowie Włodzimierz Krzyszkowski (–1927) Tadeusz Malinowski (1927–) Leonard Chrzanowski (1928–1930) Adam Skarżyński (1930–1932) Stanisław Hawrot (1932–)

Zastępcy Stanisław Bałusz (1932–)

Zobacz też podział administracyjny II RP województwo lwowskie

Przypisy

R rawski (ruski) Kategoria:Rawa Ruska