Parafia św. Barbary – parafia prawosławna w Milejczycach, w dekanacie Kleszczele diecezji warszawsko-bielskiej.

Na terenie parafii funkcjonują 3 cerkwie: cerkiew św. Barbary w Milejczycach – parafialna cerkiew św. Mikołaja w Milejczycach – cmentarna cerkiew św. Apostoła Tomasza w Milejczycach – cmentarna

Historia Pierwsze pisemne wzmianki o cerkwiach prawosławnych w Milejczycach pochodzą z 1516. W miejscowości istniały wówczas: cerkiew św. Barbary (parafialna) oraz cerkiew św. Mikołaja wraz z działającym przy niej męskim monasterem. Parafia została erygowana przed 1529. W tym właśnie roku król Zygmunt I Stary wsparł finansowo cerkiew św. Barbary. Według innego źródła król sfinansował budowę cerkwi w Milejczycach w 1566; nie ma tam jednak wzmianek o istnieniu monasteru (prawdopodobnie mnisi przenieśli się w okolice dzisiejszego sanktuarium na Grabarce, a należąca do wspólnoty ziemia została podzielona między milejczyckie cerkwie).

Pod koniec XVI w. niemal wszyscy mieszkańcy miejscowości wyznawali prawosławie. Obecny na synodzie w Brześciu (1596) proboszcz milejczyckiej parafii złożył podpis przeciwko postanowieniom zawieranej unii. Mimo to prawdopodobnie już w XVII w. obydwie cerkwie stały się unickie. W 1725 parafia wchodziła w skład dekanatu kamienieckiego diecezji włodzimiersko-brzeskiej.

W 1839, w myśl synodu połockiego, parafia weszła w skład nowo utworzonej eparchii wileńskiej i litewskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Oprócz dwóch cerkwi w Milejczycach, parafia posiadała też cerkiew cmentarną w Sobiatynie (obecnie należącą do parafii w Sasinach). W 1847 parafia liczyła 1594 wiernych i 2 duchownych.

W 1859 w wyniku pożaru cerkiew parafialna uległa znacznym uszkodzeniom. W 1870 otwarto pierwszą milejczycką szkołę cerkiewną. W tym okresie w Milejczycach bardzo aktywnie działało bractwo cerkiewne, skupiające ok. 200 osób. W 1878 parafia liczyła 2094 wiernych. W 1887 rozebrano cerkiew św. Mikołaja (pochodzącą prawdopodobnie z 1820), z której drewno sprzedano do Zubacz celem zbudowania tam cerkwi cmentarnejWzniesiona na cmentarzu w Zubaczach cerkiew (pod wezwaniem Świętej Trójcy) istniała do 1969, kiedy to spłonęła od uderzenia pioruna.. Około 1890 wzniesiono cerkiew cmentarną pod wezwaniem św. Mikołaja. 20 czerwca 1899 rozpoczęto budowę cerkwi parafialnej w miejscu poprzedniej, nie nadającej się do użytku. Prace ukończono 8 września 1900; konsekracja nowej cerkwi miała miejsce 25 września tegoż roku.

W 1900 parafia należała do dekanatu Wysokie Litewskie w nowo powstałej eparchii grodzieńskiej. W skład parafii wchodziły: miasteczko Milejczyce i wsie Bystre, Chanie, Grabarka, Jałtuszczyki, Klimkowicze, Kościukowicze, Nurczyk, Nurzec, Sasiny, Sobiatyno oraz osada młyńska ChursyRADZIMA. W 1903 wsie Sasiny i Bystre włączono do nowo utworzonej parafii Przemienienia Pańskiego w Sasinach, a w 1913 do tejże parafii dołączono wieś Sobiatyno. Na początku XX w. parafia milejczycka prowadziła 3 szkoły: cerkiewno-parafialną (żeńską), parafialną i ludową. Ewakuacja parafii (w wyniku działań wojennych) nastąpiła w dniach 1–3 sierpnia 1915.

Powroty z bieżeństwa rozpoczęły się już w 1918. Władze niepodległej Polski zgodziły się na reaktywację parafii (jako etatowej); natomiast sąsiednie wspólnoty prawosławne (działające przed 1915 jako samodzielne parafie) – w Rogaczach, Sasinach, Żerczycach i Żurobicach – stały się filiami parafii milejczyckiej. W 1926 cerkiew parafialna została ogrodzona, a na początku lat 30. przeprowadzono remont świątyni. Nie zrealizowano natomiast planów przeniesienia cerkwi cmentarnej z Zubacz do Milejczyc. W okresie międzywojennym parafia – bez filii – liczyła ponad 2000 wiernych (w tym około 1000 w samych Milejczycach). Wspólnoty w Rogaczach, Sasinach i Żerczycach stopniowo (w latach 1928–1940) odzyskały samodzielność jako parafie. Wspólnota w Żurobicach pozostała filią parafii milejczyckiej; w późniejszym czasie została włączona do parafii w Żerczycach. Wieś Pokaniewo, należąca przed 1915 do parafii żerczyckiej, od 1928 wchodzi w skład parafii w Milejczycach.

W czasie II wojny światowej, mimo różnych ograniczeń nałożonych przez władze okupacyjne, parafia nie przerwała działalności. Mimo spalenia znacznej części wsi, ocalała zarówno cerkiew, jak i budynki parafialne. Pierwsze nabożeństwo po wyzwoleniu spod okupacji hitlerowskiej odprawiono 31 lipca 1944.

W latach 1949–1950 miał miejsce kolejny remont cerkwi parafialnej, podczas którego świątynia otrzymała nowe dzwony, w miejsce zabranych przez Niemców w 1943. W 1951 parafię odwiedził metropolita Warszawy i całej Polski Makary. W 1958 odnowiono wnętrze cerkwi św. Barbary. Teren po dawnej cerkwi św. Mikołaja (rozebranej w 1887) ogrodzono i postawiono na nim krzyż – corocznie w uroczystość Przeniesienia Relikwii (22 maja) odbywa się na to miejsce procesja i odprawiany jest molebień. W 1960 założono nowy cmentarz prawosławny w Milejczycach (przy rozwidleniu dróg na Klukowicze i Rogacze).

W latach 70. XX w. zbudowano nową plebanię, wykonano nowe ogrodzenie wokół cerkwi parafialnej oraz odnowiono ikonostasy i ikony w obydwu cerkwiach. W 1996 wzniesiono na nowym cmentarzu prawosławnym murowaną cerkiew pod wezwaniem św. Apostoła Tomasza.

W latach 2012–2013, przy wykorzystaniu środków z Unii Europejskiej, cerkiew parafialna została gruntownie wyremontowana (m.in. wymieniono dach, oszalowanie, wykonano nową stolarkę okienną i drzwiową). W trakcie prac odnaleziono dokument erekcyjny z 22 czerwca 1899. Renowację wnętrza przeprowadzono w latach 2013–2014.

Od lat 90. XX w. parafię wielokrotnie wizytowali prawosławni hierarchowie – metropolita Bazyli (1995), metropolita Sawa (1998, 1999, 2005, 2011), biskup Miron (1998) i biskup Jerzy.

Parafianie milejczyccy każdego roku goszczą pielgrzymki udające się z Białegostoku na Grabarkę i do Jabłecznej.

Zasięg parafii Do parafii należą wierni z miejscowości: Milejczyce, Grabarka, Pokaniewo, Nurczyk, Klimkowicze, Wałki, Kościuszkowicze, Choroszczewo, Lubiejki, Jatłuszczyki i przysiółek Osinki.

Proboszczowie 1596 – ks. Leontij 1887 – ks. Aleksander Bursa – ks. Teodor Pajewski – ks. Stefan Jakimiuk 1986(?)–2007(?) – ks. Antoni Czapko 28.04.2011 – 2021 – ks. Jan Kulik od 2021 – ks. Marek Drużba

Galeria

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Kalendarz Prawosławny 2015, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2014, , ss. 142–147. Kalendarz Prawosławny 2022, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, Warszawa 2021, , s. 202. Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX–XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012

Kategoria:Parafie pod wezwaniem św. Barbary Kategoria:Parafie prawosławne w dekanacie Kleszczele Kategoria:Parafie w Milejczycach Kategoria:Prawosławie w Milejczycach