Mariusz Kowalski (ur. 1968 w Warszawie)Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk, Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000, Wyd. Wingert Arkadiusz, 2010, Kraków – polski geograf, specjalista z zakresu geografii politycznej, geografii ludności i geografii historycznej (m.in. zagadnienia narodowościowe, geografia wyborcza, historyczne podziały terytorialne). Syn Bohdana Józefa Kowalskiego oraz Irmy z Borowskich. Wnuk Antoniego BorowskiegoProfil Antoniego Borowskiego na portalu Geni.com http://www.geni.com/people/Antoni-Borowski/4220237365780066711.
Życiorys Absolwent XXII Liceum Ogólnokształcącego im. José Marti w Warszawie (1987)informacja na stronie Studium Europy Wschodniej UW, http://studium.uw.edu.pl/kadra/wykladowcy/dr-hab-mariusz-kowalski/Profil klasy C 1983-1987 XXII LO w Warszawie na portalu Nasza Klasa, http://nk.pl/szkola/44613/klasa/129/uczniowie. Ukończył studia na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego (1993). Studiował również historię (1994/1995). W 2001 uzyskał stopień doktora nauk o ziemi w zakresie geografii na podstawie napisanej pod kierunkiem Piotra Eberhardta dysertacji Geografia wyborcza Polski. Zróżnicowanie przestrzenne zachowań wyborczych Polaków w okresie 1989–1998. W 2014 otrzymał stopień doktora habilitowanego nauk o ziemi w zakresie geografii na podstawie dzieła Księstwa Rzeczpospolitej: państwo magnackie jako region polityczny.
W okresie politycznego przełomu końca lat 80. XX w. członek Niezależnego Zrzeszenia Studentów i uczestnik antykomunistycznych akcji protestacyjnych.
W latach 1993–1995 pracownik samorządowy Urzędu m.st. Warszawy. Od 1995 pracownik naukowy Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN (od 1995), od 2001 wykładowca w Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.
Członek Rady do Spraw Polaków na Wschodzie (kadencja 2016–2021)informacja na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych, http://www.msz.gov.pl/pl/polityka_zagraniczna/polonia/karta_polaka/rada_do_spraw/. Członek Polsko-Litewskiej Dwustronnej Komisji Ekspertów do badania problemów nauczania historii i geografii (od 2003)Algis Povilas Kasperavičius, Dvišalės Lietuvos ir Lenkijos istorijos mokymo problemų tyrimo komisijos veikla ir jos prasmė // Lietuvos istorijos studijos /Vilniaus universitetas. Vilnius : Vilniaus universiteto leidykla. 2011, t. 28, p. 172-178. Członek Polskiego Towarzystwa GeograficznegoBiuletyn Informacyjny nr 45 Zarząd Główny PTG, kwiecień 2003, https://ptgeo.org.pl/wp-content/uploads/2016/12/biuletyn_2003.pdf. W latach 2003–2005 doradca Unii Polityki Realnej ds. geografii wyborczej.
Swoje umiejętności badawcze i organizacyjne kształtował pod kierunkiem i we współpracy z takimi osobowościami, jak m.in. polonista Andrzej ChruszczyńskiXXII LO im. Jose Marti (Warszawa), klasa humanistyczna (I-IV c), wychowawca i polonista prof. Andrzej Chruszczyński, https://nk.pl/szkola/44613/klasa/129/klasa-c-1983-1987, socjolog Bohdan JałowieckiMariusz Kowalski, 1993, Mniejszości narodowe i konflikty etniczne w Europie środkowo-wschodniej, praca magisterska, WGiSR UW, promotor prof. Bohdan Jałowiecki., architekt-urbanista Krystyn OlszewskiKrystyn Olszewski, Mariusz Kowalski, 1993, Wstępny program prac Studium możliwości rozwoju Obszaru Metropolitalnego Warszawy, przyjęty uchwałą nr 418 Rady m.st. Warszawy., geograf Piotr EberhardtMariusz Kowalski, 2001, Geografia wyborcza Polski, praca doktorska, IGiPZ PAN, promotor prof. Piotr Eberhardt., geograf Marcin RościszewskiMaciej Jakubowki (red.), 2003, Polska i Europa - kształtowanie przestrzeni wolności [Pamięci Profesora dr. hab. Marcina Rościszewskiego (1929-2002)], IGiPZ PAN, Warszawa., historyk-urbanista Andrzej StasiakMaciej Jakubowski (red.), The Polish-Lithuanian Border Region. Reserch Problems and Scientific Co-operation, Geopolitical Studies, 2, Warsaw, IGiPZ PAN., historyk Jan MalickiMariusz Kowalski, Jan Malicki, Raport z badań przeprowadzonych w Kijowie w grudniu 2004 roku: Edycja specjalna z okazji wizyty Prezydenta Wiktora Juszczenki na Uniwersytecie Warszawskim, Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2005; Mariusz Kowalski, Jan Malicki, Błękit pomarańczy, czyli raport o podzielonym narodzie, s. 51–83 [w:] Ukraina na zakręcie : Drogi i bezdroża pomarańczowej rewolucji, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2005, biolog Jerzy SolonKowalski M., Solon J., 2011, Lubelskie. Case Studies, Annex 4/6, ESPON ATTREG - The Attractiveness of European regions and cities for residents and visitors - Final Report. Russo A. et al, ESPON & University Rovira i Virgili, Tarragona; Kowalski M., Solon J., 2008, Ethnical diversity and regional development of eastern borderland regions in Poland, Lithuania and Latvia, Europa XXI, 18, PAN IGiPZ, Warszawa, s. 79-98. czy geograf Grzegorz WęcławowiczSobczyński M., 2008, Historia geografii politycznej, [w:] Jackowski A., Liszewski S., Richling A. (red.), Historia geografii polskiej, PWN, Warszawa, s. 219–236.
Dokonania badawcze Badacz zagadnień narodowościowych, szczególnie w odniesieniu do Europy Środkowej i Wschodniej (m.in. pogranicze polsko-litewsko-białoruskie)M. Kowalski, Wileńszczyzna jako problem geopolityczny w XX wieku, w: Eberhardt P. (red.) Problematyka geopolityczna Ziem Polskich, Prace Geograficzne 218, IGiPZ PAN, Warszawa 2008, s. 267-296, https://rcin.org.pl/Content/130/WA51_228_r2008-t218_Prac-Geogr.pdfM. Kowalski, Ludność polska w wieloetnicznych regionach Litwy, Łotwy i Białorusi. – Studia z Geografii Politycznej i Historycznej 2013, 2 – s. 205-237.
Badacz geografii wyborczej (m.in. rozprawa doktorska), w ramach której zaproponował koncepcję cywilizacyjno-kulturowego rozłamu w ramach polskiego społeczeństwa, jako głównego czynnika warunkującego konflikt polityczny w Polsce po 1989. Przy wyjaśnianiu problemu wykorzystał koncepcje Feliksa Konecznego i Samuela P. HuntingtonaKowalski Mariusz: Geografia wyborcza Polski. Przestrzenne zróżnicowanie zachowań wyborczych Polaków w latach 1989-1998. Warsaw: PAN IGiPZ, 2000 https://rcin.org.pl/Content/30322/WA51_44619_r2000-vol7_Geopolitical-Studies.pdfSobczyński M. – Historia polskiej geografii politycznej [w:] Jackowski A., Liszewski S., Richling A. (red.), Historia geografii polskiej, Komitet Nauk Geograficznych PAN, PWN, Warszawa 2008, s. 219-239Wojciech Turek, Ciągłość i zmiana zachowań wyborczych w Polsce w latach 1945–2010, https://polska1918-89.pl/pdf/ciaglosc-i-zmiana-zachowan-wyborczych-w-polsce-w-latach-1945-2010,2233.pdf.
Badacz fenomenu państw magnackich, jako istotnego elementu kształtującego geografię polityczną (system polityczno-administracyjny) Rzeczypospolitej Szlacheckiej (1569–1795). W książce Księstwa Rzeczpospolitej. Państwo magnackie jako region polityczny (wyd. 2013) postawił tezę, że przedrozbiorowe państwo polsko-litewskie było "państwem państw" (w nawiązaniu do definicji Georga Jellinka), w ramach którego funkcjonowały samodzielne władztwa o charakterze publiczno-prawnym (państwowym): księstwa lenne (np. Kurlandia) i księstwa alodialne, inne państwa magnackie, państewka szlacheckie, terytoria kościelne (np. księstwo warmińskie) i miejskie (np. władztwo miasta Gdańska). W dziele tym wprowadził również określenie: "Mohyliady" (poprzez analogię do Dymitriad), dla nazwania części tzw. awantur mołdawskich, które organizowano (głównie za sprawą magnatów polskich) w celu osadzenia lub utrzymania na tronie mołdawskim przedstawicieli rodu MohyłówM. Kowalski – Księstwa Rzeczpospolitej. Państwo magnackie jako region polityczny, Prace Geograficzne, IGiPZ PAN, 238, Warszawa 2013.Piotr Lewandowski, "Księstwa Rzeczpospolitej. Państwo magnackie jako region polityczny", Mariusz Kowalski, Warszawa 2013 : [recenzja] Piotrkowskie Zeszyty Historyczne 15, 317–319.Julia Tazbirowa, M. Kowalski – Księstwa Rzeczpospolitej. Państwo magnackie jako region polityczny [recenzja], Przegląd Geograficzny T. 87 z. 2 (2015).Marek Sobczyński, Mariusz Kowalski – Księstwa Rzeczpospolitej. Państwa magnackie jako region polityczny [recenzja], Studia z Geografii Politycznej i Historycznej tom 2 (2013), s.316–319..
Autor szerszych refleksji z pogranicza geozofii i historiozofii, poszukujący prawidłowości rządzących rozwojem Polski i Europy Wschodniej, w celu określenia ich miejsca w rozwoju cywilizacji i ustalenia cech szczególnych wyróżniających je na tle innych obszarów kuli ziemskiejM. Kowalski, Miejsce Polski w systemie geopolitycznym nowożytnej Europy. [w]: Studia nad geopolityką XX wieku. Red. Piotr Eberhardt. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN, 2013 – s. 235–263.Europejski układ centrum-pereferia z perspektywy badań genetycznych. – Obóz 2016, 55 – s. 19-32.. Twórca koncepcji trwającego 30–40 lat cyklu pokoleniowego w życiu społecznym Polski i innych krajów, inspirowanej poglądami takich badaczy jak William Strauss, Neil Howe, Arthur M. Schlesinger Jr., Norman Davies, Michael Alexander, Kazimierz Wyka, Andrzej Chruszczyński. W jego ujęciu cykl 30–40 letni byłby właściwym cyklem pokoleniowym (w odróżnieniu od o połowę krótszego cyklu zaproponowanego przez Straussa i Howe), działającym uniwersalnie i od pewnego czasu również w sposób zsynchronizowany na poziomie międzynarodowym, a jednocześnie posiadającym decydujące znaczenia jako mechanizm napędowy zmiany społecznejM. Kowalski, Cykle pokoleniowe w czasie i przestrzeni – Przegląd Geograficzny 2016, 88 4 – s. 489–510.Cykle pokoleniowych buntów – co będzie w 2015 r.?.
Autor i współautor licznych publikacji naukowych z zakresu geografii politycznej, geografii historycznej i geografii ludności. Autor haseł i artykułów w encyklopediach PWN, artykułów popularnonaukowych i publicystycznych
Laureat nagrody Genealogical Society of South Africa z najlepszy artykuł południowoafrykańskiego kwartalnika „Familia” w roku 2006 (Polish Boer Families). Nagrodzona publikacja podjęła problem znaczenia emigracji Polaków (m.in. Jana Latskiego) do Kolonii Przylądkowej we wczesnej fazie osadnictwa europejskiego (1652–1815) i ich udziału w kształtowaniu się społeczeństwa burskiego (afrykanerskiego).
Genealogia genetyczna Mariusz Kowalski publikował również popularno-naukowe (publicystyczne) artykuły z dziedziny genealogii genetycznej, m.in. w tygodniku „Najwyższy CZAS!”Wybrane artykuły Mariusza Kowalskiego opublikowane na łamach Najwyższego Czasu!: Przodkowie Ariów byli Azjatami, 2013, nr 31/32; Polacy potomkami Ariów, 2016, nr 37/38; „Arainowie” i „Arbinowie”, czyli genetyczne klany człowieka, 2016, nr 43/44; Prusy były… słowiańskie, 2017, nr 16/17; Rosjanie – największy naród fiński, 2017, nr 18/19; Piastowie mazowieccy w świetle badań genetycznych, 2017, nr 20; Haplogrupowa rewolucja, 2017, nr 22; „Pierwszy Polak”, czyli Karelczyk, 2017, nr 23; Magnus Haroldson a sprawa polska, 2017, nr 28/29; Międzymorze przyszłością Europy, 2017, nr 30/31. oraz w książce Ariowie, Słowianie, Polacy. Pradawne dziedzictwo Międzymorza. Ta część jego twórczości uznana została przez niektórych komentatorów, jako zbliżona do nurtu „turbosłowianskiego”. Sugerowano nawet rasistowski charakter tez Kowalskiego.