Vulcan Foundry – brytyjska fabryka lokomotyw i zbrojownia zlokalizowana w zachodniej Anglii, w miejscowości Newton-le-Willows, położonej mniej więcej w połowie odległości między Manchesterem a Liverpoolem. Jest to jeden z najstarszych producentów lokomotyw i taboru kolejowego na świecie.
Powstanie Zakłady maszynowo-metalowe i odlewnia Vulcan Foundry powstały w 1830 roku z inicjatywy twórcy nowoczesnej kolei Roberta Stephensona oraz znanego konstruktora Charlesa Tayleura. Robert Stephenson, właściciel ówcześnie istniejących w Newcastle-upon-Tyne zakładów produkujących lokomotywy ponosił wysokie koszty bardzo skomplikowanego transportu wyprodukowanych parowozów z Newcastle do oddalonego o kilkaset kilometrów Liverpoolu. Sposobem radykalnego obniżenia kosztów transportowych było wybudowanie w pobliżu liverpoolskiej linii kolejowej nowych zakładów metalowych produkujących lokomotywy. Ze względu na niewystarczające własne zasoby kapitałowe zawiązał spółkę z Charlsem Tayleurem, działającym w Liverpoolu inżynierem a zarazem właścicielem odlewni Bank Quay foundry in Warrington. Ze względu na większościowe udziały Tayleura zakłady nazwano Charles Tayleur and Company.
Zakłady Vulcan Foundry w XIX wieku Pierwszy parowóz nazwany na cześć właściciela zakładów Tayleur wyprodukowano w Vulcan Foundry dla Hargreaves of Bolton, założyciela linii kolejowej North Union Railway, stanowiącej obecnie fragment West Coast Main Line.
W 1835 roku zakłady rozpoczęły produkcję eksportową do Francji, Austrii i Rosji.
W 1847 roku Charles Tayleur and Company przekształcono w zakłady Vulcan Foundry. W 1864 roku stały się one spółką z ograniczoną odpowiedzialnością (Ltd.).
W 1847 roku Vulcan Foundry przejęły odlewnie Bank Quay. Połączone zakłady dostarczyły wówczas elementy konstrukcyjne wielkich mostów budowanych wtedy w zachodniej Anglii. Dostarczono też w tym okresie do stoczni płyty konstrukcyjne jednego z pierwszych metalowych statków pełnomorskich, nazwanego również Tayleur. Statek ten wkrótce po zwodowaniu zatonął na skutek niekompetencji kapitana i załogi.
W połowie lat 50. XIX wieku zakłady zatrudniały wielu wybitnych inżynierów i projektantów lokomotyw. W 1852 roku rozpoczęto produkcję eksportową do krajów pozaeuropejskich. Skonstruowano wówczas parowóz o układzie kół 1'B (dwie osie napędowe poprzedzone osią toczną) przeznaczony dla kolei indyjskich. Pierwsza w Indiach kolej publiczna z Bombaju do Thana prowadzona była tymi parowozami. W 1871 w zakładach zbudowano pierwszą lokomotywę dla kolei japońskich. W tym mniej więcej okresie rozszerzono działalność eksportową wysyłając parowozy do Stanów Zjednoczonych.
Wkrótce zakłady Vulcan Foundry stały się jednym z głównych dostawców parowozów dla kolei brytyjskich. Zakłady wyrobiły sobie markę dzięki bardzo dobrym rozwiązaniom konstrukcyjnym oraz wysokiej jakości materiałów stosowanych do produkcji.
Zakłady Vulcan Foundry w I połowie XX wieku Ze względu na doświadczenie fabryki w zakresie dużych i skomplikowanych maszyn powierzono jej produkcję ciężkiego sprzętu wojskowego. W rezultacie fabryka sprzętu komunikacyjnego przekształciła się w dużej mierze w poważną zbrojownię. W czasie I wojny światowej produkowano tu m.in. działa bojowe, broń strzelecką i ciężarówki wojskowe. W okresie międzywojennym powrócono w dużej mierze do produkcji cywilnej. Produkowano wówczas między innymi parowozy zarówno na rynek wewnętrzny jak i na eksport wysyłając je m.in. do Afryki, Chin i Argentyny.
W czasie II wojny światowej zakłady prowadziły intensywną produkcję zbrojeniową. Wytwarzano tu między innymi czołgi Matilda, torpedy, elementy dział okrętowych, a także inny sprzęt wojskowy. Nie zaniechano jednak w tym czasie produkcji cywilnej. Vulcan Foundry produkowało bazujące na projekcie Hunslet Engine Company lokomotywy przetokowe Austerity 0-6-0ST o układzie osi 0-6-0 (pl. C).
Po zakończeniu wojny powrócono w dużej mierze do produkcji cywilnej. Wytwarzano między innymi parowozy, zarówno na indywidualne zamówienia krajowe i zagraniczne jak również na zlecenie organizacji UNRRA. W ramach takiego zlecenia wyprodukowano m.in. 120 parowozów towarowych serii 9F Liberation (polskie oznaczenie Tr202) dla kolei kontynentalnych. 65 z nich otrzymały koleje jugosłowiańskie, 15 – koleje czechosłowackie, a 10 – koleje luksemburskie. Do Polski w 1946 roku trafiło 30 parowozów. Niektóre z nich eksploatowane były intensywnie do końca lat 70.
thumb|Polski parowóz oznaczany Tr202 produkcji angielskich zakładów Vulcan Foundry w skansenie lokomotyw w Jaworzynie Śląskiej
Lokomotywy spalinowe i elektryczne W związku z odchodzeniem w kolejnictwie od trakcji parowej w latach 50. zakłady zaczęły przestawiać się na produkcję lokomotyw spalinowych, a później elektrycznych. Ich wytwarzanie nie było dla zakładów nowością, gdyż od 1931 roku rozpoczęto w niewielkiej skali produkcję lokomotyw z silnikami Diesla m.in. dla kolei londyńskich. Produkcja ta wzrosła znacznie po 1936 roku. Pod koniec lat 30. produkowano lokomotywy spalinowe dla kolei nowozelandzkich, a od 1948 roku spalinowo-elektryczne dla kolei nowozelandzkich i malajskich.
Wyprodukowano też w 1961 roku prototypy lokomotyw napędzanych turbiną gazową (seria ) dla kolei brytyjskich.
Produkcję lokomotyw elektrycznych ułatwiło włączenie zakładów do koncernu English Electric Company. Do roku 2002 zakłady produkowały lokomotywy spalinowe, elektryczne i spalinowo-elektryczne. W tym też roku zakłady zostały ostatecznie zamknięte. Należące do nich budynki zburzono w roku 2007.
thumb|Polski elektrowóz oznaczany EU06 produkcji angielskich zakładów Vulcan Foundry
Związki zakładów Vulcan Foundry z kolejami polskimi
Przypisy
Bibliografia Lowe, J.W.: British Steam Locomotive Builders, Guild Publishing, (1989).
Kategoria:Brytyjskie przedsiębiorstwa produkcji taboru kolejowego