Parafia pw. św. Floriana w Jednorożcu – rzymskokatolicka parafia należąca do dekanatu Chorzele, diecezji łomżyńskiej, metropolii białostockiej.
Obszar parafii Zmiany administracyjne Od średniowiecza północne Mazowsze podlegało arcybiskupstwu gnieźnieńskiemu, następnie biskupstwu w Poznaniu. W 1079 wyodrębniła się diecezja płocka. Do momentu utworzenia parafii w Jednorożcu miejscowości współcześnie do niej należące znajdowało się w granicach następujących parafii:
Ulatowo-Pogorzel, Ulatowo-Słabogóra – początkowo parafia Krzynowłoga Wielka, od 1551 nowo powstała parafia Chorzele Jednorożec – parafia Przasnysz, od 1694 parafia Chorzele Stegna – parafia Krasnosielc, od 1889 parafia Chorzele Budy Rządowe, Nakieł – parafia Krasnosielc, od początku XX wieku parafia Chorzele Budziska – parafia Chorzele Drążdżewo Nowe – parafia Krasnosielc, od 1911 parafia Drążdżewo. mały|Parafia Jednorożec w latach 1916–1938|lewoPierwotnie w kaplicy w Jednorożcu modlili się mieszkańcy Jednorożca, Budzisk i Ulatowa-Pogorzeli. W 1889 powstała filia parafii Chorzele z siedzibą w Jednorożcu, która objęła wspomniane trzy wsie. W końcu XIX wieku do kościoła zaczęli przychodzić wierni z Bud Rządowych i Nakła. W 1903 mieszkańcy Nakła złożyli podanie o przyłączenie do jednorożeckiej filii. Dołączyli do nich mieszkańcy Ulatowa-Słabogóry, Kobylaków-Wólki i Bud Rządowych. Dwie ostatnie miejscowości włączono do filii w 1905. Ulatowo-Słabogóra została oficjalnie włączona do jednorożeckiej filii w 1907. Wymienione miejscowości wraz ze wsią Ulatowo-Czerniaki znalazły się w granicach parafii Jednorożec. Powołano ją w 1916 jako część dekanatu przasnyskiego. W 1928 do parafii włączono wydzieloną z parafii Drążdżewo wieś Stegna Drążdżewskie. To określenie części dzisiejszej wsi Drążdżewo Nowe (dziś nazywa się ją Nabywcami). Z dniem 1 września 1938 Ulatowo-Czerniaki i Kobylaki-Wólkę włączono do nowo powstałej parafii pw. św. Andrzeja Boboli w Skierkowiźnie.
Bullą Totus Tuus Poloniae populus papieża Jana Pawła II z dniem 25 marca 1992 parafia Jednorożec została wyłączona z dekanatu przasnyskiego w diecezji płockiej i włączona do dekanatu chorzelskiego w diecezji łomżyńskiej. Parafia jest jedyną pod wezwaniem św. Floriana w diecezji łomżyńskiej.
Zasięg terytorialny Od północy, wschodu i południa parafia sąsiaduje z jednostkami w diecezji łomżyńskiej (Chorzele, Połoń, Olszewka, Parciaki w dekanacie chorzelskim; Drążdżewo w dekanacie krasnosieleckim), natomiast od południa i zachodu z parafiami w diecezji płockiej (Święte Miejsce w dekanacie przasnyskim; Skierkowizna i Krzynowłoga Wielka w dekanacie dzierzgowskim).
W granicach parafii znajdują się miejscowości (w nawiasie odległość w km):
Ludność + Na podstawie opracowania teren filii parafii Chorzele w Jednorożcu teren parafii Jednorożecrokliczba ludności katolickiejliczba Żydówliczba prawosławnychliczba ewangelikówrokliczba ludności katolickiejliczba Żydów 1881 17951917206519201955 1889 2026 3419211983271925206015 1901 179119322700231934246040 1903 1771193725112519381793 1906 20001947213219582415 1907 26991968266319782930 1909 24361989317620003000 1911 2550 243 5 22007301520082983 1913 24662014292120183630
Historia Do I wojny światowej
Z powodu znacznego oddalenia od kościoła parafialnego (18 km) mieszkańcy Jednorożca w 1862 rozpoczęli budowę drewnianej kaplicy. W 1879 kaplicę powiększono do rozmiarów kościoła. Od 1889 kaplica zaczęła funkcjonować jako kościół filialny parafii chorzelskiej. Zaczęto wówczas prowadzić osobne księgi metrykalne.
W 1868 w Jednorożcu zatrzymał się wizytujący diecezję biskup Wincenty Teofil Popiel. W 1886 przez Jednorożec przejeżdżał biskup Henryk Piotr Kossowski. W 1892 wieś wizytował biskup Michał Nowodworski. W 1906 do Jednorożca zawitał biskup Apolinary Wnukowski. Wizytację w 1912 przeprowadził biskup Antoni Julian Nowowiejski.
W 1906 filii nadano status sui iuris. W Jednorożcu obchodzono odpusty: 5 sierpnia we wspomnienie Matki Bożej Śnieżnej i we wspomnienie św. Pawła Pustelnika 15 stycznia. Kościół nosił wezwanie Narodzenia NMP.
W 1906 w Jednorożcu powstało koło terenowe Polskiej Macierzy Szkolnej. Ks. Izydor Połubiński został jego skarbnikiem. Działający w kole gospodarze założyli we wsi szkołę powszechną, bibliotekę i ochronkę. Działało też Bractwo Różańcowe.
Wiek XX W latach 1914–1945 W 1915 w Jednorożcu zorganizowano Gminny Komitet Obywatelski. W jego zarządzie zasiadał ks. Józef Ciesielski. Środki finansowe, które przyznano komitetowi, przeznaczono na żywność dla potrzebujących. Kapłan opiekował się uciekinierami z Chorzel. Kiedy z wiernymi uciekł do Krasnosielca, zajmował się też bieżeńcami z gmin Jednorożec i Zaręby. Komitet zlikwidowano w 1915, kiedy do Królestwa Polskiego wkroczyły wojska niemieckie.mały|Jeden z najstarszych feretronów w parafiiPrawdopodobnie w lutym 1915, w czasie I bitwy przasnyskiej, w Jednorożcu spłonęły: kościół, plebania, dzwonnica i zabudowania gospodarcze. Ocalał jedynie kamienny parkan. Całkowicie spłonęły wsie Stegna, Nakieł i Budy Rządowe. W Ulatowie-Słabogórze zniszczono 58%, a w Ulatowie-Pogorzeli 72% zabudowań. Mieszkańcy udali się w bieżeństwo lub uciekli do sąsiednich parafii, które znajdowały się poza linią frontu. Czasowo nabożeństwa odprawiano w prywatnych domach w Ulatowie-Pogorzeli i Jednorożcu. W listopadzie 1915 ks. Józef Ciesielski poprosił o zwolnienie z placówki w Jednorożcu. Do lata 1916 nie było duszpasterza.
Już w 1862 mieszkańcy Jednorożca i okolic starali się o osobną parafię. Postulat udało się zrealizować w 1916. Parafia powstała w wyniku wydzielenia z terytorium parafii pw. św Mikołaja w Chorzelach. Parafię erygował ordynariusz płocki bp Antoni Julian Nowowiejski. Nie zachował się jednak dokument erygacyjny. O wydzieleniu samodzielnego ośrodka duszpasterskiego w Jednorożcu świadczy wyznaczenie z dniem 19 czerwca 1916 ks. Konstantego Lewandowskiego wikariuszem parafii Jednorożec (z czasowym zarządzaniem parafią Brodowe Łąki). Z początkiem 1917 zaczęto spisywać metryki. Parafia uzyskała wezwanie św. Floriana. mały|Jeden z najstarszych feretronów w parafii mały|Jeden z najstarszych feretronów w parafii W 1917 rozpoczęto budowę drewnianego kościoła pw. Narodzenia NMP według projektu majstra Walentego Ferenca z Jednorożca. Postawiono też plebanię, a później inne zabudowania. Prace nadzorował ks. Konstanty Lewandowski.
W czerwcu 1916 ks. Konstanty Lewandowski został przewodniczącym Miejscowej Rady Opiekuńczej parafii Jednorożec. Między 1915 a 1916 obszar dawnej filii parafii Chorzele z siedzibą w Jednorożcu podlegał ks. Walentemu Mroczkowskiemu, proboszczowi z Parciak. Ks. Lewandowski został członkiem Powiatowej Rady Opiekuńczej w Przasnyszu. W Jednorożcu rada wydawała zapomogi dla potrzebujących, żywność i odzież itp.
W 1918 ks. Konstanty Lewandowski zainicjował powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej w Jednorożcu. Duchowny był jej pierwszym prezesem.
W 1920 parafia nie doznała strat. Ks. Konstanty Lewandowski został członkiem gminnej komisji szacującej straty mieszkańców gmin Jednorożec, Baranowo i Zaręby poniesione w wyniku wojny polsko-bolszewickiej.
Po I wojnie światowej wykonano cztery feretrony, które są używane do dziś: pierwszy z wizerunkami św. Stanisława Kostki przyjmującego komunię od anioła na jednej oraz obrazem św. Teresy od Dzieciątka Jezus na drugiej stronie, drugi z chrztem Jezusa w Jordanie z jednej i Matką Bożą Częstochowską z drugiej strony, trzeci ze św. Antonim z Dzieciątkiem Jezus na ramieniu z jednej strony oraz Najświętszym Sercem Jezusa z drugiej, wreszcie czwarty z Matką Bożą Częstochowską oraz św. Bartłomiejem. W 1920 wykonano najstarszą do dziś zachowaną chorągiew poświęconą św. Kazimierzowi. W 1926 powstał proporzec strażacki z Orłem Białym i św. Florianem. W 1937 wykonano chorągiew Katolickiego Stowarzyszenia Kobiet.
W 1925 nieudaną agitację polityczną w Jednorożcu prowadził ks. Eugeniusz Okoń. Proboszcz ks. Wacław Woźniak stanowczo wystąpił przeciw działaniom posła. Z inspiracji kapłana w Jednorożcu powstała placówka pocztowa oraz mleczarnia spółdzielcza. Ks. Wacław Woźniak został jej prezesem. Był też prezesem OSP Jednorożec. Kolejny proboszcz, ks. Stefan Bernatowicz, wspierał harcerstwo i amatorski teatr.
Parafia Jednorożec była jedyną na Kurpiach, gdzie w 1925, po likwidacji Ogniska Związku Nauczycielstwa Polskiego, z inspiracji proboszcza powstało Koło Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycieli Szkół Powszechnych.
W okresie międzywojennym w parafii działały następujące organizacje: Akcja Katolicka (w ramach niej Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej, Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej – późniejsze Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży – i Katolickie Stowarzyszenie Kobiet), Krucjata Eucharystyczna, Bractwo Różańca Świętego i Unia Żywego Różańca, III Zakon św. Franciszka oraz schola. mały|Jeden z najstarszych feretronów w parafii W międzywojniu parafię wizytowali: biskup Antoni Julian Nowowiejski (1926 oficjalnie, 1931 prywatnie) i biskup Leon Wetmański (1935).
W czasie II wojny światowej kościół w Jednorożcu nie był używany na cele kultowe. Wierni chodzili na msze do Drążdżewa albo Parciak. Ks. Stefan Bernatowicz odprawiał msze potajemnie w organistówce, w której mieszkał. Ten sam kapłan wiosną 1941 odebrał przysięgę od członków Ośrodka nr III Związku Walki Zbrojnej w Jednorożcu.
W latach 1946–2000 Po II wojnie światowej w parafii działały: koła Żywego Różańca, III Zakon św. Franciszka, Caritas i schola. Sprawiono drewniany różaniec procesyjny oraz feretron z przedstawieniem Najświętszego Serca Jezusa z jednej oraz Niepokalanego Serca Maryi z drugiej strony, ufundowany przez parafianki z Bud Rządowych, jak również feretron z obrazem św. Antoniego z Dzieciątkiem oraz Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata – fundację parafianek z Drążdżewa Nowego. W 1976 pojawiła się chorągiew tercjarek. Zakupiono też 3 poduszki procesyjne: z obrazem Matki Bożej Nieustającej Pomocy, z koroną oraz poświęconą Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Wierni z parafii Jednorożec brali udział w misjach w Drążdżewie w 1948, ponieważ posługę z Jednorożcu jako administrator pełnił proboszcz z Drążdżewa ks. Stefan Morko. Misje w Jednorożcu zorganizowano w latach: 1951, 1959, 1960, 1961, 1967, 1986 i 1997.
We wrześniu 1958 społeczność Jednorożca zbuntowała się przeciw decyzji o zdjęciu krzyży ze ścian w budynku szkoły podstawowej. Udało się im ponownie zawiesić krzyże. Za czyn zostali ukarani: aktywni wierni aresztem, a proboszcz ks. Józef Wójcik naganą. Podobne wypadki miały miejsce w 1984. Zdjęcie krzyży na czas remontu sal w szkole skutkowało protestami wiernych i upomnieniem władzy z ambony przez ks. Mariana Mecha.
W latach 1965–1966 po parafii peregrynował obraz Matki Bożej Częstochowskiej. Była to forma przygotowana do milenium chrztu Polski. 23 stycznia 1976 w parafii pojawił się taki sam obraz peregrynujący po diecezji płockiej.
Pielgrzymowano do Częstochowy, Świętej Lipki, Gietrzwałdu, Lichenia, Czerwińska nad Wisłą i Rostkowa. Na Zielone Świątki udawano się do najbliższego sanktuarium, czyli do Świętego Miejsca.
4 maja 1987 z Krakowa sprowadzono relikwie św. Floriana. Opust ku jego czci jest w Jednorożcu obchodzony od międzywojnia. Do 1989 obchodzono odpust na Narodzenie NMP, związany z tytułem drugiego kościoła. Po zbudowaniu murowanego kościoła drugi z jednorożeckich odpustów obchodzony jest 15 sierpnia. mały|Grób Pański Po wojnie wizytacje biskupie w Jednorożcu przeprowadzili: biskup Tadeusz Paweł Zakrzewski (1949), biskup Piotr Dudziec (1954, 1959), biskup Jan Wosiński (1964, 1974), biskup Bogdan Sikorski (1969, 1979), bp Zygmunt Kamiński (1984), biskup Andrzej Suski (1989), biskup Juliusz Paetz (1995) i biskup Tadeusz Zawistowski (2000).
Wiek XXI Od 2007 w jednorożeckim kościele organizowane są koncerty pieśni wielkanocnych, które gromadzą chóry i grupy śpiewacze z różnych parafii diecezji łomżyńskiej i płockiej.