Trznadel czubaty (Schoeniclus rusticus) – gatunek małego, wędrownego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae), zamieszkujący Eurazję. Bliski zagrożenia wyginięciem.
Zasięg występowania Trznadel czubaty występuje w pasie ciągnącym się od północnej Europy po wschodnią Rosję. Zimuje głównie we wschodniej Azji, nielicznie także w Azji Środkowej (południowy Kazachstan i północno-zachodnie Chiny). Do Polski zalatuje sporadycznie, do końca 2023 stwierdzony 43 razy (łącznie obserwowano 45 osobników).
Systematyka Część systematyków zalicza trznadla czubatego do rodzaju Emberiza. Niektórzy badacze uznają go za gatunek monotypowy, natomiast Handbook of the Birds of the World wyróżnia dwa podgatunki: E. r. rustica – środkowy i północny Półwysep Fennoskandzki na wschód po środkowo-wschodnią Syberię (okolice jeziora Bajkał). E. r. latifascia – wschodnia Syberia od jeziora Bajkał na wschód po Zatokę Anadyrską i Kamczatkę, na południe po ujście Amuru i północny Sachalin, być może także góry Wielki Chingan (północno-wschodnie Chiny).
thumb|left|200px|Jaja z kolekcji muzealnej Morfologia Ptak ma charakterystyczny czubek, podobnie do czubatki (w locie bardzo widoczny). Tak jak trznadel zwyczajny, za skrzydłami ma rdzawą plamkę, a nad czarnymi oczami biały pasek.
Długość ciała wynosi 13–14,5 cm, masa 15,5–24,3 g.
Pożywienie Żywi się ziarnem, owadami i pająkami.
Status i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 1988 klasyfikowała trznadla czubatego jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). W 2016 status zmieniono na narażony (VU, Vulnerable), a w 2025 na bliski zagrożenia (NT, Near Threatened). Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy na rok 2021, zawiera się w przedziale 4 200 000 – 8 200 000 dorosłych osobników. Globalny trend liczebności oceniany jest jako spadkowy. Jeszcze w 2015/2016 roku sugerowano, że liczebność populacji spada gwałtownie – o ponad 30% w ciągu 10 lat. Późniejsze dane wykazały jednak, że spadki spowolniły, lokalnie liczebność ustabilizowała się, zaś w Finlandii czy Szwecji zaczęła wzrastać. Zagrożenie dla trznadli czubatych stanowi wycinka drzew i osuszanie środowiska na terenach lęgowych oraz rozwój rolnictwa i odłów na zimowiskach.
Tak jak prawie wszystkie wróblowe, gatunek ten jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazwa polska za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Trznadle Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1776 roku Kategoria:Taksony opisane przez Petera Simona Pallasa