Ślepiec (Spalax) – rodzaj ssaków z podrodziny ślepców (Spalacinae) w obrębie rodziny ślepcowatych (Spalacidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w południowo-wschodniej Europie i południowo-zachodniej Azji.
Morfologia Długość ciała 167–350 mm, ogon niewidoczny; masa ciała 120–1000 g.
Nazwa zwyczajowa W polskiej literaturze zoologicznej nazwa „ślepiec” była używana dla oznaczenia gatunku Spalax microphthalmus. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji Polskie nazewnictwo ssaków świata gatunkowi temu przypisano oznaczenie ślepiec stepowy, rezerwując nazwę „ślepiec” dla rodzaju Spalax.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1770 roku niemiecki przyrodnik Johann Anton Güldenstädt w artykule zatytułowanym Spalax, nowy rodzaj gryzoni, opublikowanym w czasopiśmie „Novi commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae”. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) ślepiec stepowy (S. microphthalmus).
Etymologia Spalax (Sphalax): spalax, σπαλακος spalakos ‘kret’. Glis: , gliris ‘popielica’. Gatunek typowy: Erxleben wymienił kilkanaście gatunków – Glis Zemni , Mus oeconomus , Mus lagurus , Mus lemmus , Mus barabensis , Mus migratorius , Mus arenarius (= Mus barabensis ), Mus cricetus , Mus marmota , Mus monax , Glis canadensisPodgatunek M. monax. i Mus citellus – nie wyznaczając gatunku typowego. Myospalax: gr. μυς mus, μυος muos ‘mysz’; σπαλαξ spalax, σπαλακος spalakos ‘kret’. Gatunek typowy: Hermann w oryginalnym opisie nie wymienił żadnego gatunku. Talpoides: łac. talpa ‘kret’; -οιδης -oidēs ‘„przypominający’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mus typhlus . Aspalax: gr. ασπαλαξ spalax, ασπαλακος spalakos ‘kret’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mus typhlus . Anotis: gr. przedrostek negatywny αν an ‘bez’; ους ous, ωτος ōtos ‘ucho’. Ommatostergus: gr. ομματοστερης ommatosterēs ‘pozbawiony oczu’, od ομμα omma, ομματος ommatos ‘oko’; στερεω stereō ‘pozbawiać’; -ουργος -ourgos ‘pracownik’, od εργον ergon ‘pracować”’, od εργω ergō ‘pracować’”. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Ommatostergus pallasii (= Spalax microphthalmus ). Macrospalax: gr. μακρος makros ‘długi’; rodzaj Spalax .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNSpalax istricusMéhelÿ, 1909gatunek monotypowyendemit Rumunii: pomiędzy Karpatami a rzeką DunajDC: około 24 cmDO: niewidocznyMC: brak danychSpalax antiquusMéhelÿ, 1909gatunek monotypowyendemit Rumunii: Nizina ŚrodkowodunajskaDC: brak danychDO: niewidocznyMC: brak danychSpalax graecusNehring, 1898ślepiec bałkańskigatunek monotypowyobszar Bukowiny (południowo-zachodnia Ukraina i północno-wschodnia Rumunia); zakres wysokości: 40–850 m n.p.m.DC: 22–28 cmDO: niewidocznyMC: 415–700 gcentruj|150pxSpalax zemni(Erxleben, 1777)ślepiec podolskigatunek monotypowyendemit Ukrainy: na zachód od rzeki DnieprDC: 20–31 cmDO: niewidocznyMC: 370–570 gcentruj|150pxSpalax arenariusReshetnik, 1939ślepiec piaskowygatunek monotypowyendemit Ukrainy: wschodni brzeg rzeki Dniepr, w pobliżu jej ujścia do Morza CzarnegoDC: 19–27 cmDO: niewidocznyMC: 380–660 gSpalax lyapunovaeBrandler, Tukhbatullin, S.Y. Kapustina & Puzachenko, 2026gatunek monotypowyendemit Rosji: Kaukaz Środkowy; zakres wysokości: 150–2000 m n.p.m.DC: 16,7–23,9 cmDO: niewidocznyMC: 120–315 gcentruj|150pxSpalax microphthalmusGüldenstädt, 1770ślepiec stepowy2 podgatunkiwschodnia Ukraina i południowo-zachodnia Rosja, między rzeką Dniepr a rzeką WołgaDC: 19–31 cmDO: niewidocznyMC: 120–818 gcentruj|150pxSpalax giganteusNehring, 1898ślepiec olbrzymigatunek monotypowyendemit Rosji: półpustynie i stepy w Stawropolu, Kałmucji, Czeczenii i DagestanieDC: 25–35 cmDO: niewidocznyMC: do 1 kgSpalax uralensisTiflov & Usov, 1939ślepiec kazachskigatunek monotypowyendemit Kazachstanu: wzdłuż terenów zalewowych dolnego dorzecza rzeki UralDC: do 31 cmDO: niewidocznyMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunki wymarłe: Spalax advenus (Słowacja; fanerozoik) Spalax chalkidikae (Macedonia; plejstocen) Spalax denizliensis (Turcja; plejstocen) Spalax minutus (Izrael; plejstocen) Spalax odessanus (Ukraina; pliocen)
Uwagi
Przypisy
Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Ślepcowate