Cesarstwo Brazylii () – państwo w Ameryce Południowej leżące na terenie dzisiejszej Brazylii i Urugwaju, istniejące w latach 1822–1889. Było parlamentarną monarchią konstytucyjną, rządzoną przez cesarza Piotra I, a następnie przez Piotra II. Powstało ono w wyniku zerwania unii realnej z Portugalią i ogłoszenia niepodległości przez księcia regenta brazylijskiego Piotra (późniejszego cesarza Piotra I), który był synem ówczesnego króla Portugalii Jana VI. 7 września 1822 roku Piotr I ogłosił niepodległość Brazylii i po przeprowadzeniu wygranej wojny przeciwko swojemu ojcu 12 października został koronowany na pierwszego cesarza Brazylii. Nowy kraj był ogromny, ale słabo zaludniony i zróżnicowany etnicznie.
W przeciwieństwie do większości republik Hispanoameryki Brazylia była stabilna politycznie, dynamicznie się rozwijała, a konstytucja gwarantowała wolność słowa i poszanowanie praw obywatelskich swoich poddanych (ograniczone prawa miały kobiety oraz niewolnicy, którzy uważani byli za mienie, a nie ludzi). Dwuizbowy parlament cesarstwa został wybrany drogą demokratyczną, podobnie jak władze prowincji. Doprowadziło to do długiego konfliktu ideologicznego między Piotrem I a frakcją parlamentarną. W latach 1825–1828 Brazylia prowadziła wojnę przeciwko Zjednoczonej Prowincji Rio de La Platy, którą przegrała. W rezultacie doszło do secesji prowincji Cisplatina, która później uzyskała niepodległość jako Urugwaj. W 1826 roku, mimo swojej dużej roli w odzyskaniu niepodległości przez Brazylię, Piotr I został wybrany na króla Portugalii – ale natychmiast zrzekł się tytułu portugalskiego na rzecz swojej najstarszej córki, Marii. Dwa lata później koronę portugalską uzurpował młodszy brat Piotra I, Michał. Nie dając sobie rady z sytuacją w Brazylii i Portugalii, Piotr I abdykował i wrócił do Europy, gdzie pomógł córce odzyskać tron.
Następcą tronu w Brazylii został pięcioletni syn Piotra I, Piotr II. Do czasu osiągnięcia przez młodego cesarza pełnoletniości władzę w kraju objęli regenci. Próżnia władzy wynikająca z braku silnego monarchy jako ostatecznego arbitra w sporach politycznych doprowadziła do regionalnych wojen domowych lokalnych frakcji. Proces dezintegracji udało się zatrzymać po przejęciu pełni władzy przez Piotra II, który przywrócił w kraju stabilność i pokój, co ostatecznie pozwoliło Brazylii stać się wschodzącą potęgą światową. Cesarstwo wygrało kilka konfliktów międzynarodowych (wojna urugwajska, wojna paragwajska) pod rządami Piotra II. Wraz ze wzrostem zamożności i rozwojem gospodarczym do Brazylii zaczęli napływać emigranci z Europy, głównie protestanci i Żydzi, chociaż w kraju w dalszym ciągu większość stanowili katolicy. Niewolnictwo, które początkowo było mocno rozpowszechnione, powoli zostawało ograniczane przez prawo, aż do ostatecznego zniesienia w 1888 roku. W drugiej połowie XIX wieku brazylijska sztuka, literatura i teatr dynamicznie się rozwijały. Pomimo silnego wpływu stylu europejskiego, głównie neoklasycyzmu i romantyzmu, każda koncepcja została dostosowana do stworzenia unikalnej kultury brazylijskiej.
Mimo że ostatnie cztery dekady rządów Piotra II charakteryzowały się ciągłym wewnętrznym pokojem i dobrobytem ekonomicznym, Brazylijczycy nie dążyli do utrzymania władzy cesarskiej w kraju. Pierwszą osobą, która objęłaby władzę po śmierci Piotra II była jego córka Izabela, ale cesarz i elity rządzące nie chciały kobiety na tronie. W 1889 junta wojskowa pod przywództwem Manuela Deodora da Fonseki zmusiła cesarza Piotra II do abdykacji, a tym samym doprowadziła do zniesienia cesarstwa. Następstwem tego wydarzenia było proklamowanie republiki 15 listopada 1889 roku.
Historia Niepodległość i wczesne lata mały|247x247px|Cesarstwo Brazylii ok. 1822 roku Obszar, znany jako Brazylia został zajęty przez Portugalczyków 22 kwietnia 1500 roku, kiedy nawigator Pedro Álvares Cabral zobaczył nowy ląd. Stałe osadnictwo rozpoczęło się w 1532 roku, a przez następne 300 lat język portugalski powoli rozszerzał się na zachód, aż dotarł do niemal wszystkich granic dzisiejszej Brazylii. W 1808 roku armia francuskiego cesarza Napoleona I zaatakowała Portugalię, zmuszając rodzinę królewską do emigracji. Osiedlili się w Rio de Janeiro, które stało się nieoficjalną stolicą portugalskiego imperium.
W 1815 roku portugalski pretendent do tronu Jan (później Jan VI), działając jako regent, utworzył Zjednoczone Królestwo Portugalii, Brazylii i Algarve, które podniosły status Brazylii z kolonii do królestwa. W następnym roku został koronowany na króla portugalskiego po śmierci swojej matki, Marii I. W kwietniu 1821 roku powrócił do Portugalii, pozostawiając swojego syna i dziedzica, Piotra, aby został jego regentem w Brazylii. Rząd portugalski natychmiast przystąpił do uchylenia autonomii politycznej, którą została przyznana Brazylii w 1808 roku. Groźba utraty kontroli nad sprawami lokalnymi wzbudziła powszechny sprzeciw wśród Brazylijczyków. José Bonifácio de Andrada wraz z innymi lokalnymi przywódcami przekonał Piotra, aby ogłosił niepodległość Brazylii od Portugalii, co ostatecznie stało się 7 września 1822 roku. 12 października został koronowany na pierwszego cesarza nowo powstałego Cesarstwa Brazylii. Zbrojne jednostki lojalne wobec Portugalii były przeciwne deklaracji niepodległości; walki toczone były w całym kraju. Ostatni portugalscy żołnierze poddali się w marcu 1824 roku, a Portugalia uznała niepodległość kolonii w sierpniu 1825 roku.
Piotr I musiał rozwiązać wiele kryzysów w trakcie swojego panowania. Powstanie secesjonistyczne w prowincji Cisplatina, które wybuchło na początku 1825 roku, a także późniejsza próba aneksji tej prowincji przez Zjednoczone Prowincje Rio de La Plata (późniejszej Argentyny) doprowadziły do wojny brazylijsko-argentyńskiej: „długotrwałej, bezbożnej i ostatecznej wojny na południu”. W marcu 1826 roku Jan VI zmarł, a Piotr I odziedziczył koronę portugalską. Natychmiast abdykował, a koronę przekazał swojej córce Marii. Sytuacja pogorszyła się w 1828 roku, po utracie Cisplatiny, która stała się niezależną republiką Urugwaju. W tym samym roku władzę w Portugalii przejął Michał, młodszy brat Piotra I.
W 1826 roku po utworzeniu parlamentu Cesarstwa, Zgromadzenia Ogólnego, pojawiły się nowe problemy. Piotr I wraz ze znaczną częścią posłów, opowiedział się za niezawisłymi sądami, wybieranymi przez obywateli legislacją i rządem, który będzie prowadzony przez cesarza. Władca miałby szerokie uprawnienia wykonawcze i wiele prerogatyw. Oponenci chcieli mniejszej władzy monarchy i władzy legislacyjnej. Walka o to, czy rząd zostanie zdominowany przez parlament, czy przez cesarza, została przeniesiona do debat w latach 1826–1831 w sprawie ustanowienia struktury władzy. Nie dając sobie rady z problemami w Brazylii i Portugalii, 7 kwietnia 1831 roku cesarz abdykował na rzecz swojego syna Piotra II i powrócił do Portugalii, aby pomóc córce odzyskać tron.
Anarchia mały|240x240px|Paço Imperial, siedziba brazylijskiego rządu w 1840 roku Po nagłym odejściu Piotra I głową państwa został pięcioletni chłopiec. Cesarstwo stało w obliczu dwunastu lat bez silnej władzy wykonawczej, ponieważ, zgodnie z konstytucją, Piotr II mógłby objąć władzę dopiero po osiągnięciu pełnoletniości 2 grudnia 1843 roku. Na jego miejsce wybrano regenta. Ponieważ posiadał on niewiele uprawnień cesarskich i był podporządkowany Zgromadzeniu Ogólnemu, nie mógł wypełnić próżni na szczycie brazylijskich władz.
Regent nie był w stanie rozwiązywać sporów i konfliktów między państwowymi i lokalnymi ugrupowaniami politycznymi. Wierząc, że zwiększenie autonomii prowincji i władzom lokalnym załagodzi sytuację, w 1834 roku Zgromadzenie Ogólne przyjęło poprawkę do konstytucji, zwaną Ato Adicional (Ustawa dodatkowa). Zamiast zakończyć chaos, nowe uprawnienia spotęgowały rywalizację i konflikty. Przemoc wybuchła na terenie całego kraju. Partie lokalne rywalizowały między sobą, aby przejąć władzę w prowincjach i miastach, gdyż każda partia, która zdominowała prowincję mogła przejąć władzę nad systemem wyborczym i politycznym regionu. Te partie, które utraciły władzę, buntowały się i próbowały odzyskać władzę, wszczynając bunty.
Politycy, którzy przejęli władzę w latach 30. XIX wieku poznali trudności i pułapki władzy. Według historyka Rodericka J. Barmana, do 1840 roku „stracili wszelką wiarę w swoją zdolność do samodzielnego rządzenia państwem. Przyjęli Piotra II jako władcę, którego obecność była niezbędna dla przetrwania kraju”. Ci politycy, którzy utworzyli Partię Konserwatywną w latach 40. XIX w., uważali, że potrzebna jest postać neutralna – osoba, która mogłaby stać ponad podziałami politycznymi, aby rozwiązywać spory polityczne i zmniejszyć niezadowolenie obywateli. Chcieli cesarza, który byłby bardziej zależny od władzy ustawodawczej niż konstytucyjny monarcha, którego chciał Piotr I, ale z większą władzą niż tą, którą chciała Partia Liberalna na początku regencji. Liberałowie chcieli zmniejszyć wiek pełnoletniości, w którym cesarz mógłby objąć władzę, z 18. do 14. roku życia. Cesarz został uznany za zdolnego do samodzielnego rządzenia w lipcu 1840 roku.
Zjednoczenie mały|240x240px|Recife, stolica prowincji Pernambuco, dwa lata po zakończeniu Buntem Praieira Aby osiągnąć swoje cele liberałowie połączyli się z grupą wysokich rangą urzędników pałacowych oraz wybitnymi politykami: „Frakcją Dworzan”. Dworzanie należeli do bliskich współpracowników monarchy i wywierali na niego wpływ, co umożliwiało tworzenie kolejnych gabinetów liberalno-dworskich. Ich dominacja była jednak krótkotrwała. Do 1846 roku Piotr II dojrzał psychicznie i fizycznie. Pewnego siebie 14-letniego chłopaka, już nie powstrzymywanego przez plotki i inne techniki manipulacyjne, słabości zniknęły, a jego silny charakter doszedł do głosu. Z powodzeniem ukrócił wpływy dworzan, usuwając ich ze swojego kręgu, nie powodując żadnych zakłóceń porządku publicznego. Zdymisjonował również rząd liberałów, którzy okazali się bezskuteczni podczas sprawowania urzędu i zwrócił się do konserwatystów z prośbą o utworzenie rządu w 1848 roku.
Zdolności cesarza oraz nowo utworzonego rządu konserwatystów zostały przetestowane w trakcie trzech kryzysów w latach 1848–1852. Pierwszym z nich była konfrontacja z nielegalnym importem niewolników. Przywóz niewolników został zakazany w 1826 roku w ramach traktatu z Wielką Brytanią. Jednak handel ludźmi nie zmniejszał się. W 1845 roku rząd brytyjski przyjął ustawę Aberdeen Act, która zezwalała załogom brytyjskich okrętów wojennych na wejście na pokład statków brazylijskich i pojmanie każdego zaangażowanego w handel niewolnikami. Natomiast Brazylia zmagała się z nowym problemem, Buntem Praieira, konfliktem między lokalnymi ugrupowaniami politycznymi w prowincji Pernambuco, który wybuchł 6 listopada 1848 roku, ale został stłumiony w marcu 1849 roku. Było to ostatnie powstanie w czasach Cesarstwa, które rozpoczęło 40-letni okres wewnętrznego pokoju. 4 września 1850 roku została popisana ustawa autorstwa Eusébia de Queirósa, dająca szerokie uprawnienia rządowi w walce z nielegalnym handlem ludźmi. Dzięki temu narzędziu Brazylia ruszyła do wyeliminowania nielegalnego importu niewolników, a w 1852 roku Wielka Brytania zgodziła się na stłumienie handlu niewolnikami, co zakończyło pierwszy kryzys.