Turbo – polski zespół heavymetalowy.
Historia Zespół został założony w styczniu 1980 w Poznaniu. W pierwszym składzie grali: basista Henryk Tomczak, gitarzysta Wojciech Hoffmann, perkusista Wojciech Anioła i wokalista Wojciech Sowula. Zadebiutowali singlem z utworami „W środku tej ciszy” i „Byłem z tobą tyle lat” utrzymanymi w hard rockowym stylu. W listopadzie 1980 wokalistą zespołu został Piotr Krystek, a wkrótce doszło do kolejnych zmian w składzie: na miejsce Tomczaka wszedł Piotr Przybylski, drugim gitarzystą został Andrzej Łysów, a nowym wokalistą – Grzegorz Kupczyk.
W 1983 muzycy wydali swój debiutancki album studyjny pt. Dorosłe dzieci będący mieszanką ostrego hard rocka i brytyjskiego heavy metalu. Płytę promowali tytułowym przebojem. Po nagraniu płyty koncertowali po Polsce, wystąpili m.in. na festiwalu Rockowisko w Łodzi i Festiwalu w Jarocinie. Mimo sporego sukcesu doszło do kolejnych zmian w składzie, zwłaszcza na stanowisku perkusisty, którymi byli kolejno: Marek Olszak, Ryszard Oleksy, Przemysław Pahl i Alan Sors, ponadto z zespołu odszedł Piotr Przybylski, a nowym basistą został Bogusz Rutkiewicz. Po sukcesie „Dorosłych dzieci” wytwórnia zaczynała naciskać na zespół, żeby ten złagodził swoje brzmienie i nagrywał bardziej chwytliwe kompozycje. Wojciech Hoffmann później opisał ten czas „okresem błędów i wypaczeń”. W wyniku tych nacisków zespół w 1985 nagrał kompromisowy album pt. Smak ciszy, wiele łagodniejszy od poprzedniego albumu, lecz zawierający ostre riffy nawiązujące do kompozycji Iron Maiden. Grupa promowała płytę singlami: „Smak ciszy” i „Jaki był ten dzień”.
W 1986 muzycy wydali album pt. Kawaleria Szatana, na którym zerwali z łagodnym hardrockowym brzmieniem i zaczęli grać heavy metal. Po premierze płyty nawiązali współpracę z firmą Metal Mind Productions i wystąpili na festiwalu Metalmania. W tym okresie nowym perkusistą zespołu został Tomasz Goehs, z którym muzycy nagrali wydany w 1987 album pt. Ostatni wojownik zawierający utwory thrash metalowe inspirowane wczesnymi nagraniami zespołów Metallica, Slayer czy Testament. W 1988 wydali anglojęzyczną wersję płyty pt. Last Warrior skierowaną na europejski rynek, a także album koncertowy pt. Alive! zawierający materiał z koncertów z 30 grudnia 1986 i 3 marca 1987.
W 1989 doszło do kolejnej zmiany w składzie Turbo – zwolnione przez Bogusza Rutkiewicza stanowisko basisty objął Andrzej Łysów, a na jego miejsce gitarzystą został Robert Friedrich. Pod wpływem fascynacji zespołami Anthrax i Flotsam and Jetsam powstał anglojęzyczny album pt. Epidemic, nagrany również w polskojęzycznej wersji jako Epidemie. thumb|Andrzej Łysów, Robert „Litza” Friedrich, Wojciech Hoffmann, Tomasz Goehs i Grzegorz Kupczyk (ok. 1989) W 1990 z Turbo odeszli Grzegorz Kupczyk i Andrzej Łysów, po czym obowiązki wokalisty objął Robert Friedrich, a nowym basistą został Tomasz Olszewski. W tym składzie zespół nagrał album pt. Dead End z materiałem utrzymanym w stylu mocnego thrashu. Skłócenie muzyków i brak koncertów spowodowało rozpad zespołu. W tym roku ukazała się również kompilacja 1980–1990 zawierająca niepublikowane utwory Turbo.
W 1991 Wojciech Hoffmann podjął próbę zmontowania nowego składu Turbo i wydał kasetę pt. One Way, jednak z powodu braku sukcesu komercyjnego ponownie zakończył działalność zespołu.
W późniejszych latach ukazywały się składanki: Titanic (1992) zawierająca niepublikowane utwory z „okresu błędów i wypaczeń” i Dorosłe dzieci i inne ballady (1993) z wszystkimi balladami Turbo.
W 1995 doszło do reaktywacji zespołu Turbo, który w składzie: Wojciech Hoffmann, Grzegorz Kupczyk, Bogusz Rutkiewicz, Marcin Białożyk (gitara) i Szymon Ziomkowski (perkusja) zagrał koncert w Poznaniu. Wkrótce muzycy podjęli decyzję o reaktywacji, a 1 stycznia 1996 oficjalnie wznowili działalność Turbo. W 1997 wydali składankę pt. Intro: 1982–1986 z najpopularniejszymi utworami zespołu, a w 1999 firma Metal Mind Productions wypuściła do sprzedaży dyskografię Turbo na CD. Zespół zagrał na festiwalach Metalmania i Thrash ’Em All Festival. W 2000 muzycy wydali reedycję albumu pt. Titanic –Remix ’92, a także album koncertowy pt. 20012000 zawierający zapis z koncertu zagranego 20 stycznia 2000 z okazji 25-lecia działalności artystycznej Grzegorza Kupczyka.
W 2001 muzycy wydali pierwszy od lat album z premierowym materiałem – Awatar, który nagrali w dwóch wersjach językowych z nowym perkusistą, Mariuszem Bobkowskim. Niezadowolenie muzyków z płyty i konflikt z wydawcą spowodował kolejną przerwą w działalności zespołu. W tym czasie muzycy skupili się na swoich solowych projektach. mały|Turbo na festiwalu Metalmania w Katowicach (2005) W 2004 doszło do kolejnej reaktywacji Turbo, tym razem w składzie: Wojciech Hoffmann, Grzegorz Kupczyk, Bogusz Rutkiewicz oraz Tomasz Krzyżaniak (perkusja) i Dominik Jokiel (gitara). Muzycy wydali album pt. Tożsamość, który powrócili do korzeni Turbo, umieszczając materiał o stylistyce heavy metalowej. Na początku 2005 wydali limitowaną wersję Tożsamości z płytą Akustycznie, na której znalazł się zapis ich akustycznego koncertu z grudnia 2003. Ukazała się też anglojęzyczna wersja ostatniej płyty pod nazwą Identity. Zespół wystąpł na festiwalu Metalmania, a zapis z koncertu wydali w 2006 na kolejnym w karierze albumie koncertowym. Ze względu na konflikt zespołu z wytwórnią muzyczną muzycy ponownie zawiesili działalność Turbo, po czym Wojciech Hoffmann skupił się na swojej karierze solowej, Grzegorz Kupczyk pracował z zespołem CETI, a Bogusz Rutkiewicz – z zespołem Gotham.
Na przełomie marca i kwietnia 2007 grupa powróciła na scenę, biorąc udział w trasie Metal Marathon Tour 3 z zespołem Chainsaw. Zaraz po zakończeniu trasy z Turbo odszedł Grzegorz Kupczyk, a jego miejsce zajął Tomasz Struszczyk. Wiosną 2008 muzycy z nowym wokalistą nagrali nową wersję utworu „Szalony Ikar”. 2 września 2008 wyszedł box 13 płyt Turbo Anthology 1980–2008 z wszystkimi oficjalnymi albumami zespołu i wieloma nigdy wcześniej nie publikowanymi nagraniami.
23 marca 2009 nakładem Metal Mind Productions ukazały się reedycje płyt Turbo: Dorosłe dzieci i Smak ciszy. 16 listopada tego samego roku premierę miał kolejny premierowy album zespołu pt. Strażnik światła.
16 maja 2011 muzycy zerwali współpracę z Tomaszem Krzyżaniakiem ze względu na jego działalność w zespole Luxtorpeda, której nie uzgodnił z Turbo. Nowym perkusistą grupy został Mariusz Bobkowski, który powrócił do składu po 10 latach przerwy. Latem 2013 zespół nagrał, a 12 października tego samego roku wydał album pt. Piąty żywioł, który w następnym roku zaprezentowali także w anglojęzycznej wersji – The Fifth Element. W kwietniu 2014 wystąpili jako support przed koncertem Paula Di’Anno w krakowskim klubie Lizard King, a zapis ich występu wydali 6 października 2014 na albumie koncertowym pt. In the Court of the Lizard. W międzyczasie z zespołu odszedł Dominik Jokiel, a jego miejsce w składzie zajął Krzysztof Kurczewski.
19 lutego 2015 koncertem w Łodzi rozpoczęli całoroczną trasę koncertową „35th Aniversary Tour” z okazji 35-lecie powstania zespołu, którą zakończyli 5 stycznia 2016 koncertem w klubie Blue Note w Poznaniu. 25 stycznia 2016 ze składu odszedł gitarzysta Krzysztof Kurczewski, a jego miejsce pod koniec kwietnia 2018 zajął gitarzysta Przemysław Niezgódzki. Od 1 marca do 19 maja 2019 odbyli trasę koncertową The Last Warrior Tour, w tym samym roku koncertowali na trasie z Uriah Heep i wyjechali na koncerty do Rosji, a także wystąpili na festiwalu Materiafest w Szczecinku i Metalowe Zakończenie Roku w Bydgoszczy.
31 stycznia 2020 koncertem w Iławie rozpoczęli trasę koncertową z okazji 40-lecia działalności, którą musieli przerwać w marcu po występie w Gdańsku z uwagi na zagrożenie epidemiczne wywołane przez koronawirusa SARS-CoV-2. 13 listopada 2020 nakładem Metal Mind Productions wydali dwupłytową składankę przebojów pt. Greatest Hits, na której znalazło się ich 27 zremasterowanych utworów. 31 stycznia 2021 zagrali koncert w ramach 29. finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w Swarzędzu. Latem zagrali serię koncertów plenerowych w Polsce. 13 listopada 2021 w klubie „U Bazyla” w Poznaniu zagrali ostatni koncert w ramach trasy jubileuszu 40-lecia działalności, na którym gościnnie wystąpili dawni członkowie grupy: Henryk Tomczak, Andrzej Łysów, Grzegorz Kupczyk i Bartek Struszczyk.
Wojciech Hoffmann w 2021 w celu realizacji solowego projektu wykonywania utworów z płyt Dead End i One Way założył zespół Hellium w składzie: Marcin Białożyk (gitara), Jacek Zema (wokal), Paweł Jaroszewicz (perkusja) i Przemysław Niezgódzki (bas).
Muzycy Obecny skład zespołu mały|Turbo podczas koncertu w NCPP w Opolu (15 marca 2025). Od lewej: Bogusz Rutkiewicz, Przemysław Niezgódzki, Wojciech Hoffmann, Tomasz Struszczyk, Mariusz Bobkowski Wojciech Hoffmann – gitara prowadząca (od 1980) Bogusz Rutkiewicz – gitara basowa (1983–1988, od 1996) Mariusz Bobkowski – perkusja (2000–2001, od 2011) Tomasz Struszczyk – śpiew (od 2007) Przemysław Niezgódzki – gitara rytmiczna (od 2018)
Byli członkowie zespołu Grzegorz Kupczyk – wokal (1981–1990, 1996–2007, gościnnie 2009 i 2018) Andrzej Łysów – gitara rytmiczna, później basowa (1981–1990) Piotr Przybylski – gitara basowa (1981–1983) Wojciech Anioła – perkusja (1980–1983) Alan Sors – perkusja (1984–1987) Tomasz Goehs – perkusja (1987–1991, gościnnie 1992, 1996) Maria „Marihuana” Wietrzykowska – sopran (gościnnie 1987, 1988) Robert „Litza” Friedrich – gitara rytmiczna (1989–1991, gościnnie 2018) Radosław Kaczmarek – gitara basowa, wokal (1991–1992) Marcin Białożyk – gitara rytmiczna (1991–1992, 1996–1998) Sławomir Bryłka – perkusja (gościnnie 1992) Tomasz Krzyżaniak – perkusja (2001–2011, gościnnie 2018) Henryk Tomczak – gitara basowa (1980–1981) Wojciech Sowula – wokal (1980) Piotr Krystek (nie żyje) – wokal (1980–1981) Marek Olszak – perkusja (1982) Ryszard Oleksy – perkusja (1983) Przemysław Pahl – perkusja (1983–1984) Daniel Cybusz – perkusja (1991–1992) Szymon Ziomkowski – perkusja (1996–2000) Dominik Jokiel (nie żyje) – gitara rytmiczna (2001–2014) Krzysztof „Tercjusz” Kurczewski – gitara rytmiczna (2014–2016)
Oś czasu
Dyskografia
Albumy Rok TytułPozycja na liście POL1983 Dorosłe dzieci Data: 30 listopada 1983 Wydawca: Polton –1985 Smak ciszy Data: 1 września 1985 Wydawca: Klub płytowy „Razem” –1987 Kawaleria szatana Data: 14 stycznia 1987 Wydawca: Pronit –1988 Last Warrior / Ostatni wojownik Data: 1988 (wersja ang.)6 sierpnia 1989 (wersja pl.) Wydawca: Noise Records / Pronit1989 Epidemic / Epidemie Data: 1989 (wersja ang.)1990 (wersja pl.) Wydawca: Metalmaster / Polskie Nagrania Muza –1990 Dead End Data: 1990 Wydawca: Under One Flag –1992 One Way Data: 1992 Wydawca: Carnage Records –2001 Awatar Data: 15 maja 2001 Wydawca: Metal Mind Productions 212004 Tożsamość / Identity Data: 20 grudnia 2004 (wersja pl.)21 listopada 2006 (wersja ang.) Wydawca: Metal Mind Productions / TBC 48Zestawienie miesięczne za styczeń 2005. Lista bestsellerów przygotowywana na podstawie danych pochodzących z firm fonograficznych, opracowana przez ZPAV.2009 Strażnik światła Data: 16 listopada 2009 Wydawca: Metal Mind Productions –2013 Piąty żywioł / The Fifth Element Data: 12 listopada 2013 (wersja pl.)24 marca 2014 (wersja ang.) Wydawca: Metal Mind Productions 482025 Blizny Data: 14 marca 2025 Wydawca: Mystic Production 1 „–” pozycja nie była notowana. Kompilacje Rok TytułPozycja na liście POL1990 1980–1990 Data: Wydawca: Tonpress –1992 Titanic Data: 1992 Wydawca: Phonex –1993 Dorosłe dzieci i inne ballady Data: 1993 Wydawca: Dża Dża Records –1997 Intro: 1982–1986 Data: 1997 Wydawca: Koart –2008 Anthology 1980–2008 Data: 1 września 2008 Wydawca: Metal Mind Productions –2020 Greatest Hits (Forty Years After) Data: 13 listopada 2020 Wydawca: Metal Mind Productions 31 „–” pozycja nie była notowana.
Albumy koncertowe Rok TytułPozycja na liście POL1988 Alive! Data: 1988