Środki przymusu bezpośredniego - środki służące urzeczywistnianiu pewnego stanu, niezależnie od woli i zachowania się osoby, wobec której są stosowane, drogą zagrożenia zastosowaniem lub bezpośrednio drogą zastosowania siły fizycznej w celu usunięcia jej oporu i dla ewentualnego odparcia jej przeciwdziałania, przez osobę uprawnioną w zakresie realizacji zadań ustawowych podmiotu, w którym pełni służbę albo w którym jest zatrudniona.

Środków przymusu bezpośredniego używa się lub wykorzystuje się je w sposób niezbędny do osiągnięcia celów tego użycia lub wykorzystania, proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, wybierając środek o możliwie jak najmniejszej dolegliwości.

Organy ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego W organach ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego osobami uprawnionymi do stosowania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej na zasadach ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej () są:

funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego; funkcjonariusze Agencji Wywiadu; funkcjonariusze Służby Ochrony Państwa; funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej; funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego; strażnicy Państwowej Straży Łowieckiej; strażnicy Państwowej Straży Rybackiej; funkcjonariusze Policji; funkcjonariusze i żołnierze Służby Kontrwywiadu Wojskowego; funkcjonariusze Służby Więziennej; funkcjonariusze i żołnierze Służby Wywiadu Wojskowego; strażnicy straży gminnych (miejskich); funkcjonariusze Straży Granicznej; strażnicy Straży Leśnej; funkcjonariusze Straży Marszałkowskiej; funkcjonariusze Straży Ochrony Kolei; funkcjonariusze Straży Parku; żołnierze Żandarmerii Wojskowej lub wojskowych organów porządkowych; pracownicy ochrony uprawnieni do użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (); inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego.

Stosowane przez nich mogą być: siła fizyczna w postaci technik: transportowych, obrony, ataku, obezwładnienia; kajdanki: zakładane na ręce, zakładane na nogi, zespolone; kaftan bezpieczeństwa; pas obezwładniający; siatka obezwładniająca; kask zabezpieczający; pałka służbowa; wodne środki obezwładniające; pies służbowy; koń służbowy; pociski niepenetracyjne; chemiczne środki obezwładniające w postaci: ręcznych miotaczy substancji obezwładniających, plecakowych miotaczy substancji obezwładniających, granatów łzawiących, innych urządzeń przeznaczonych do miotania środków obezwładniających; przedmioty przeznaczone do obezwładniania osób za pomocą energii elektrycznej; cela zabezpieczająca; izba izolacyjna; pokój izolacyjny; kolczatka drogowa i inne środki służące do zatrzymywania oraz unieruchamiania pojazdów mechanicznych; pojazdy służbowe; środki przeznaczone do pokonywania zamknięć budowlanych i innych przeszkód, w tym materiały wybuchowe; środki pirotechniczne o właściwościach ogłuszających lub olśniewających.

Podobne uprawnienia, ale z wyłączeniem użycia broni palnej, mają: członkowie służby porządkowej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez masowych (); pracownicy zakładów poprawczych, schronisk dla nieletnich, okręgowych ośrodków wychowawczych lub młodzieżowych ośrodków wychowawczych.

Pozostałe organy, podmioty i służby Odrębne katalogi i zasady stosowania środków przymusu bezpośredniego zawarte są w: ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (); ustawie z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (); ustawie z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej () i ustawie z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej () – w zakresie działań podejmowanych wobec statków morskich i powietrznych; ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (); ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (); ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (); ustawie z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób ().

Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym Zgodnie z art. 36 ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób: 1. Wobec osób stwarzających zagrożenie umieszczonych w Ośrodku można stosować przymus bezpośredni polegający na: 1) przytrzymaniu; 2) przymusowym zastosowaniu produktów leczniczych; 3) założeniu pasów obezwładniających lub kaftana bezpieczeństwa; 4) izolacji; 5) użyciu: a) kajdanek, b) pałki służbowej, c) ręcznego miotacza substancji obezwładniających. 2. Nie stosuje się prewencyjnie przymusu bezpośredniego określonego w ust. 1 pkt 3 oraz w pkt 5 lit. b i c.

O zastosowaniu przymusu bezpośredniego określonego w art. 36 ust. 1 pkt 1 decyduje lekarz albo pracownik służby ochrony; w przypadku różnicy zdań rozstrzyga decyzja lekarza. O zastosowaniu przymusu bezpośredniego określonego w art. 36 ust. 1 pkt 2–4 decyduje lekarz. O zastosowaniu przymusu bezpośredniego określonego w art. 36 ust. 1 pkt 5 decyduje pracownik służby ochrony. Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie natychmiastowej decyzji lekarza, o zastosowaniu przymusu bezpośredniego decyduje pielęgniarka, która jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym lekarza. Lekarz, po osobistym badaniu osoby, wobec której zastosowano przymus bezpośredni, podejmuje decyzję w przedmiocie dalszego stosowania przymusu bezpośredniego.

Pozostałe podmioty lecznicze oraz jednostki pomocy społecznej Środki przymusu bezpośredniego stosowane w ramach ochrony zdrowia psychicznego poza Krajowym Ośrodkiem Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym wymienione są w art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego () oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi (). izolację przypięcie pasami do łóżka Środki te stosuje się w stosunku do pacjentów psychiatrycznych, którzy spełniają co najmniej jedno z poniższych kryteriów (art. 18 ust. 1 i art 37 ustawy): dopuszczają się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby, bezpieczeństwu powszechnemu, gwałtownie niszczą lub uszkadzają przedmioty we własnym otoczeniu, poważnie uniemożliwiają funkcjonowanie zakładu psychiatrycznego lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej - przy czym w stosunku do tych osób stosuje się wyłącznie przytrzymanie lub przymusowe podanie leku. nie spełniają ww. kryteriów, ale zostały przyjęte do szpitala psychiatrycznego bez ich zgody - wyłącznie: w sytuacjach, gdy jest to konieczne do dokonania niezbędnych czynności leczniczych (mających na celu usunięcie przyczyn przyjęcia bez zgody), przy czym w każdym przypadku świadczeń zdrowotnych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta konieczne jest uzyskanie uprzedniej zgody pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego; do świadczeń tych należą, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie wykazu świadczeń zdrowotnych stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta, których udzielenie wymaga zgody: punkcja podpotyliczna lub lędźwiowa przeprowadzana w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego lub podania leków; leczenie elektrowstrząsami; w celu zapobieżenia samowolnemu opuszczeniu przez nich szpitala psychiatrycznego.

Niezależnie od ww. przepisów, środki przymusu bezpośredniego mogą być stosowane w stosunku do pacjenta psychiatrycznego również na zasadach ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej przez uprawnionych funkcjonariuszy w przypadkach, gdy ma on jednocześnie status osoby: zatrzymanej, ujętej lub przymusowo doprowadzanej do właściwego organu lub instytucji tymczasowo aresztowanej lub skazanej odbywającej karę pozbawienia wolności przebywającej w strzeżonym ośrodku lub areszcie dla cudzoziemców.

Zasady stosowania Są one określone w art. 18 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z roku 1994. a szczegółowo regulowane przez rozporządzenie Ministra Zdrowia ws. sposobu stosowania i dokumentowania zastosowania przymusu bezpośredniego oraz dokonywania oceny zasadności jego zastosowania: Decyzję o zastosowaniu środka przymusu bezpośredniego i jego rodzaju podejmuje lekarz, który także osobiście nadzoruje jego zastosowanie. Na żądanie lekarza policja, straż pożarna czy pogotowie ratunkowe są zobowiązane udzielić pomocy w stosowaniu przymusu bezpośredniego. W szpitalach psychiatrycznych i innych zakładach leczniczych podmiotów leczniczych sprawujących całodobową opiekę psychiatryczną lub odwykową, a także w jednostkach pomocy społecznej udzielających całodobowych usług opiekuńczych dopuszcza się w sytuacji niemożności natychmiastowego uzyskania decyzji lekarza podjęcie jej samodzielnie przez pielęgniarkę albo przez ratownika medycznego kierującego akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych.  Istnieje obowiązek uprzedzenia danej osoby przed zastosowaniem przymusu oraz wyboru takiej jego formy, która będzie jak najmniej uciążliwa dla pacjenta. Należy mieć cały czas na uwadze dbałość o dobro pacjenta, a także odebrać mu przed zastosowaniem przymusu bezpośredniego przedmioty mogące stanowić zagrożenie dla niego lub otoczenia. Każde zastosowanie przymusu bezpośredniego musi być udokumentowane wraz z opisaniem jego rodzaju i przyczyn, a także czasu trwania. W ciągu trzech dni zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego powinna być sprawdzona odpowiednio: w szpitalach psychiatrycznych i innych zakładach leczniczych podmiotów leczniczych sprawujących całodobową opiekę psychiatryczną lub odwykową - przez lekarza kierującego oddziałem psychiatrycznym w szpitalu ogólnym lub kliniką psychiatryczną (o ile powołano) albo przez kierownika szpitala psychiatrycznego, sanatorium dla osób z zaburzeniami psychicznymi lub innego zakładu leczniczego podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej, sprawującego całodobową opiekę psychiatryczną lub odwykową, o ile jest lekarzem, a w przeciwnym wypadku przez lekarza upoważnionego przez kierownika (np. w ramach pełnienia funkcji zastępcy kierownika ds. medycznych; leczniczych; lecznictwa); ewentualnie przez lekarza zastępującego odpowiednią osobę spośród wyżej wymienionych; w jednostkach pomocy społecznej udzielających całodobowych usług opiekuńczych - przez upoważnionego przez marszałka województwa lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii.

Zgodnie z zasadą stosowaną zwyczajowo dla zachowania przejrzystości i bezpieczeństwa prawnego, sprawdzenia powinien dokonywać lekarz niepozostający w zależności służbowej od osoby wykonującej zawód medyczny pierwotnie decydującej o zastosowaniu ś. p. b.

Czas trwania przymusu bezpośredniego Unieruchomienie lub izolacja mogą trwać do czterech godzin. Następnie pacjent powinien być zbadany, po czym lekarz może w razie potrzeby podjąć decyzję o przedłużeniu stosowania przymusu o kolejne sześć godzin. Przedłużanie unieruchomienia lub izolacji dłużej niż dobę jest możliwe jedynie w warunkach szpitalnych. Stan pacjenta, wobec którego zastosowano przymus bezpośredni, powinien być kontrolowany przez pielęgniarkę nie rzadziej niż co kwadrans, a co cztery godziny lub w krótszych odstępach czasu pacjent taki musi być uwalniany celem zmiany pozycji, zaspokojenia potrzeb fizjologicznych i wykonania czynności higienicznych.

Zobacz też zdrowie psychiczne

Linki zewnętrzne Pełna treść ustawy Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie stosowania przymusu bezpośredniego wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi () Nowelizacja z 3 grudnia 2011

Kategoria:Psychiatria sądowa