Archieparchia (archidiecezja) greckokatolicka we Lwowie – prowincja Kościoła katolickiego (obrządku wschodniego), która powstała w wyniku przystąpienia części ludności prawosławnej na wschodnich terenach Polski (Rzeczypospolitej Obojga Narodów) do unii z Kościołem katolickim.
Historia mały|lewo|250px|Podział administracyjny Kościoła greckokatolickiego w Polsce w 1772 mały|lewo|Podział administracyjny Kościoła greckokatolickiego w Polsce w 1939 Eparchia lwowska została utworzona w 1677 w wyniku przystąpienia prawosławnej eparchii lwowsko-halickiej do unii brzeskiej. Dopiero w 1700 bp Józef Szumlański przystąpił do unii. W 1774 cesarzowa Maria Teresa nadała unitom nazwę Kościół greckokatolicki, a 22 lutego 1807 eparchia została podniesiona do rangi archieparchii, a 26 września 1808 ustanowiona stolicą metropolii. W 1885 z terytorium erchieparchii lwowskiej wydzielono eparchię stanisławowską.
W latach 1900–1944 metropolitą lwowskim był abp Andrzej Szeptycki, a w 1939 koadiutorem (z prawem następstwa) został bp Josyf Slipyj. W 1944 Josyf Slipyj został metropolitą lwowskim, ale w wyniku sytuacji politycznej został w 1945 przez władze sowieckie aresztowany i zesłany na Syberię, gdzie przebywał 18 lat. Ciągłość sukcesji apostolskiej została zachowana ponieważ przed aresztowaniem wyświęcił potajemnie nowych biskupówZarys dziejów Kościoła Ukraińskiego, artykuł w „Tygodniku Katolickim Niedziela”.
W dniach 8–9 marca 1946 odbył się sterowany przez KGB pseudosobór lwowski, w wyniku którego Kościół greckokatolicki został zlikwidowany i przejęty przez prawosławie. Nowym biskupem Lwowskim prawosławnym został Makary, który realizował rządową politykę przejmowania Kościoła greckokatolickiego przez prawosławie; nastąpiły polityczne represje wobec wiernych i duchownych (50% duchownych aresztowano, 10% wyjechało za granicę, 20% przeszło na prawosławie, 10% podjęło działalność podziemną jako „kościół katakumbowy”).
W 1956 powrócili z zesłania dwaj biskupi, którzy w latach 1956–1959 sprawowali potajemnie posługę – bp Mikołaj Czarnecki we Lwowie i bp Iwan Latyszewski w Stanisławowie. Arcybiskup Josyf Slipyj na skutek interwencji papieża Jana XXIII został w 1963 uwolniony i zaraz potajemnie wyświęcił na biskupa egzarchę Łuckiego Wasyla Wełyczkowskiego, ale z powodu przymusu władz sowieckich wyjechał do Rzymu, w 1963 został mianowany arcybiskupem większym i członkiem Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich, a w 1965 został mianowany kardynałem. Bp Wasyl Wełyczkowski, który w latach 1963–1973 zarządzał metropolią lwowską. W 1964 wyświęcił na biskupa Włodzimierza Sterniuka, który w latach 1977–1991 administrował metropolią lwowską. W 1980 odbył się Nadzwyczajny Święty Synod Biskupów Ukraińskich, a biskupem koadiutorem został Myrosław Lubacziwśkyj. Abp Josyf Slipyj zmarł w Rzymie w 1984, a nowym zwierzchnikiem ukraińskich grekokatolików został abp Myrosław Lubacziwśkyj.
1 grudnia 1989 ogłoszona została „Deklaracja Rady do Spraw Religi skierowana do Rady Ministrów Ukraińskiej SRR” i na zachodniej Ukrainie zaczęły powstawać nowe parafie i odzyskiwano cerkwie. Abp większy Myrosław Lubacziwśkyj 31 marca 1991 powrócił do Lwowa. Archieparchia lwowska została ponownie reaktywowana w 1991, a także eparchie iwano-frankowska i mukaczewska. W 1990 reaktywowano Akademię Duchowną we Lwowie (w 2001 przekształconą na Katolicki Uniwersytet Ukraiński). W dniach 16–21 maja 1992 odbył się „Synod biskupów odrodzonej Cerkwi, na którym ustanowiono nowe eparchie. W 1993 z wydzielonego terytorium archieparchii lwowskiej utworzono eparchię samborsko-drohobycką, eparchię tarnopolską i eparchię zborowską; w kwietniu 1996 utworzono egzarchat kijowsko-wyszogrodzki, aby objąć opieką duszpasterską katolików na wschodniej Ukrainie i w Kazachstanie. Na synodzie w sierpniu 2000 utworzono eparchię sokalską i eparchię stryjską, z połączenia eparchii tarnopolskiej i zborowskiej utworzono eparchia tarnopolsko-zborowska.
W 2001 metropolitą lwowskim został Lubomyr Huzar, a 27 czerwca 2001 we Lwowie przebywał z wizytą papież Jan Paweł II, który beatyfikował 28 męczenników (w tym 8 biskupów). W 2005 siedziba zwierzchnika Kościoła greckokatolickiego na Ukrainie została przeniesiona do Kijowa, w związku z czym greckokatolicka metropolia lwowska uległa likwidacji. Nowym arcybiskupem lwowskim został Ihor Woźniak. W 2011 decyzją Synodu Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego powołano dwie nowe metropolie (iwono-frankiwską i tarnopolsko-zborowską) i reaktywowano metropolię lwowską, podporządkowując jej eparchie sokalsko-żółkiewską, samborsko-drohobycką i stryjską.
Kościołem katedralnym archieparchii jest sobór św. Jura we Lwowie.
Dekanaty Archidiecezja lwowska jest podzielona na 18 protoprezbiteratów (dekanatów): 6 miejskich we Lwowie i 11 w archieparchii. protoprezbiterat halicki (rejon halicki) – 21 parafii protoprezbiterat zaleski (rejon kolejowy) – 8 parafii protoprezbiterat łyczakowski (rejon łyczakowski) – 10 parafii protoprezbiterat sychowski (rejon Sychowski) – 9 parafii protoprezbiterat frankowski (rejon frankowski) – 8 parafii protoprezbiterat szewczenkowski (rejon szewczenkowski) – 10 parafii protoprezbiterat winnicki (Winniki) – 22 parafie: protoprezbiterat gliniański protoprezbiterat zwenigorodzki protoprezbiterat złoczowski protoprezbiterat krakowiecki protoprezbiterat niemirowski protoprezbiterat pomorzański protoprezbiterat pustomycki protoprezbiterat sokalski protoprezbiterat jaworowski protoprezbiterat janowski
Zobacz też rzymskokatolicka archidiecezja lwowska archieparchia ormiańskokatolicka we Lwowie arcybiskupi lwowscy obrządku bizantyńsko-ukraińskiego Schematyzm Greckokatolicki
Przypisy
Bibliografia Encyklopedia katolicka t. XI, Lublin 2006
lwowska Lwów Kategoria:Religia we Lwowie Kategoria:Kościoły i związki wyznaniowe w Galicji Kategoria:Greckokatolickie archieparchie na Ukrainie