Mariampol (, Marijampil) – wieś (dawniej miasto) na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie iwanofrankiwskim, w gminie Dubowce (ukr. Дубівці), nad Dniestrem.
Położenie Mariampol leży na lewym brzegu rzeki Dniestr, 14 km na południowy wschód od Halicza oraz 15 km na północny wschód od Stanisławowa.
Klimat i przyroda W okolicach Mariampola występuje klimat kontynentalny.
Rzeka: Dniestr oraz potok Woronica – lewy dopływ Dniestru. Etymologia nazwy Mariampola W przeciwieństwie do większości miast, toponim „Marijampol” ma dobrze zdefiniowaną etymologię. Nazwa wywodzi się od chrześcijańskiego imienia Maryja. Na podstawie legendy ludowej, w czasie ataków tatarskich, polski wojewoda, Jan Kajetan Jabłonowski uciekał na koniu przed Tatarami. Podczas przekraczania Dniestru wpław koń nie mógł wskoczyć na brzeg. Zrozpaczony wizją pojmania przed Tatarów Jan Kajetan Jabłonowski krzyknął: „Jezus Maryja”, wówczas koń pokonał brzeg i pogalopował na suchy ląd. Dziękując Bogu, Kajetan założył na brzegu rzeki miasto Jezupol (wcześniej osada nosiła pogańską nazwę Czeszybiesy) na cześć Jezusa Chrystusa oraz Marijampol na cześć Maryi, Matki Bożej.
Większość badaczy uważa, że osada została nazwana przez hetmana Rzeczypospolitej Stanisława Jana Jabłonowskiego. Polski badacz W. Urban odnalazł w dokumentach parafii Marijampol, że w 1691 miasto Božyj Vydok zostało przemianowane na Marijampol przez Stanisława Jabłonowskiego. Nazwa ta została wybrana, ponieważ hetman Stanisław Jabłonowski przywiózł do miasta cudowną ikonę „Matki Bożej Królowej”, która podążała za nim we wszystkich jego kampaniach wojskowych, a zwłaszcza kampanii obronnej Wiednia w 1683. Około 1694 sąsiednie miasto zostało nazwane na cześć Jezusa „Jezupol”.
7 czerwca 1946, po włączeniu wschodnich ziem Rzeczypospolitej Polskiej do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, Мариямполь został przemianowany na Маринополь.
5 lutego 2003, po przeprowadzeniu wśród mieszkańców referendum, administracja miasta postanowiła powrócić do historycznej nazwy Mariampol (ukr. Маріямпіль, Marijampil). W lutym 2004 decyzja została zatwierdzona przez Radę Najwyższą UkrainyКартка постанови про перейменування..
Nazwa Mariampola na przestrzeni wieków przybierała różne wersje, m.in. Marinopol’, Marijampol (od 1691) Mariyampol’, MaryampolCarte satellite de Mar’yampol'., Marjampol, Marynopil, ros. Маринополь (od 1946), ukr. Маріямпіль (od 2004).
Historia thumb|Dniestr w okolicach Mariampola Okres starożytny Osadnictwo na terenie współczesnego Mariampola sięga czasów starożytnych. Korzystne położenie przyrodnicze i geograficzne tego obszaru na żyznych ziemiach lewego brzegu Dniestru przyciągało tu ludzi od czasów starożytnych.
Podczas pierwszych badań archeologicznych Stanisława Krzyżanowskiego przeprowadzonych w 1869 znaleziono zabytki przedhistoryczne krzemienne topory i wyroby z serpentyn i jadeitu. W XX w. Karpacka Ekspedycja Archeologiczna odkryła pięć osad od paleolitu (stara epoka kamienia) do średniowiecza. W najstarszej znalezionej osadzie położonej po stronie wschodniej nad potokiem Woronica znaleziono narzędzia krzemienne przypominające skrobaki z tzw. ery Mustiera (150–35 tys. lat p.n.e.); najmłodsza osada położona jest na terenie zamku, której został przypisany okresowi staroruski (XII-XIII wiek).
Średniowiecze Pierwsze zabudowania (na zakolu rzeki Dniestr) dobrze ufortyfikowanego miasta Chortopol sięgają XII w. Na podstawie opowieści folklorystycznych zamek został zbudowany przez króla albo Daniela Halickiego lub jednego z jego synów. Po śmierci ostatniego księcia halickiego Bolesława Jerzego II w 1340 król polski Kazimierz III Wielki najechał Ruś Halicką i zdobył ją w 1349. Niestety, do czasów współczesnych zachowało się bardzo niewiele źródeł historycznych dotyczących tych czasów. Chortopol istniał do XV w., gdy został zniszczony podczas jednego z najazdów tatarskich. Po raz pierwszy w źródłach pisanych o osadzie wspomniano w 1378.
W 1401 Jana Rola, dziedzic tej włości założył parafię katolicką z siedzibą w Delejowie.
Historia Mariampola nierozerwalnie łączy się również z losami Wołczkowa. Pół mili (500–900 m) od tego miejsca wzdłuż Dniestru, w pobliżu obozu tatarskiego, w XV wieku, powstało miasto Wołczków. Pierwszą historyczną wzmiankę o tej osadzie można znaleźć w 1404, kiedy właściciel Wołczkowa Dobeslav z Delijiv (Delejów) musiał wysłać siedem swoich poddanych do sądu w Haliczu.
I Rzeczpospolita W XVI w. Wołczków przeżywał okres rozrostu. W okresie 1569–1795 Wołczków był częścią powiatu halickiego w województwie ruskim. W 1594 Wołczków wraz z sąsiednim miastem Czeszybiesy (późniejszy Jezupol) został spalony przez Tatarów. Począwszy od 1630 osada należała do książęcej (szlacheckiej) rodziny Teodora Andrzeja Belzeckiego. W tamtym okresie w Wołczkowie został zbudowany drewniany zamek zwany Boży Widok („niebiański widok”). Druga połowa XVII wieku była niezwykle trudna dla tej części Europy: kampanie wojskowe, najazdy tatarskie, epidemie, pożary i zamieszki społeczne. W 1655 ponownie najechane zostały sąsiednie Czeszybiesy, zniszczone jego bramy i zagrabione skarby szlachty. W ciągu dwóch kolejnych lat najazdy kozackie niszczyły Czeszybiesy i Boży Widok w WołczkowieWładysław Łozińskim Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, 1903, s. 98..
mały|Matka Boża Zwycięska (XVII w.)
thumb|pieczęć miasta Mariampolmały|stare (południowe) i nowe (północne) koryto Dniestru w okolicy BraniówkiW 1670, południowej części Wołczkowa, król Polski Jan III Sobieski nadał prawa magdeburskie (Locatio civitatis Maryampolensis). Najgorsze przyszło w 1676, gdy wojska osmańskie z ich krymskotatarskimi sojusznikami doszczętnie spaliły miasto wraz z zamkiem.
W 1691 król Polski Jan III Sobieski wydał zrujnowane miasto Wołczków krakowianinowi, kasztelanowi, hetmanowi Stanisławowi Janowi Jabłonowskiemu z przywilejem budowy fortu w tym miejscu. Dzięki staraniom Jabłonowskiego miasto zyskało nazwę Mariampol. Na ruinach pogańskiego miasta Chortopol (Czartopol, Czortopol) zbudowano chrześcijańskie miasto Mariampol. Straty ludności były tak duże, że sprowadzono tu kolonie mazurskie (pośród mieszkańców były osoby o nazwisku Mazur).
Zamek w stylu palazzo in fortezza w Mariampolu powstał na wzgórzu w zakolu rzeki, miał cztery wysokie wieże oraz dwa wejścia do zamku poprzez mosty zwodzone. Ściany fortu były wysokie na 10 stóp i grube na 15. Południowo-wschodnie i południowe fragmenty fortu były chronione przez dużą, głęboką fosę. Podziemne przejście prowadzi stąd do dawnego klasztoru kapucynów. U stóp wzgórza utworzono kwadratowy rynek. Pierwszymi mieszkańcami byli mieszkańcy z dawnego zamku Boży Widok. W kaplicy zamku Jabłonowski umieścił, otoczony kultem, wizerunek Matki Bożej zwanej Hetmańską lub Zwycięską, odziedziczony po swoim dziadku Jakubie Potockim. Stanisław Jan Jabłonowski zabierał obraz na wyprawy wojenne i modlił się przed nim wraz ze swoim wojskiem; stąd pochodzą inne określenia obrazu: Hetmański lub Rycerski. Miano Matki Bożej Zwycięskiej zyskał po udanej wyprawie pod Wiedeń, a w 1737 komisja kościelna zaliczyła go do cudownych wizerunków maryjnych.
Dynastia Jabłonowskich zarządzała Mariampolem prawie 190 lat, dbając o jego rozwój. Po śmierci Stanisława Jana Jabłonowskiego w 1702, jego syn Jan Stanisław Jabłonowski, wojewoda ruski, uczony i pisarz odziedziczył miasto. Dzięki jego fundacji z 1703 w pobliżu góry zamkowej powstał rzymskokatolicki drewniany kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy, w którym umieszczono obraz Matki Bożej Zwycięskiej, a duszpasterzem został karmelita o. Serapion Krosiński. Od 1721 Mariampol stał się znanym i często odwiedzanym Sanktuarium Maryjnym, ośrodkiem pielgrzymowania wiernych. W 1726 Jabłonowski przeniósł siedzibę parafii katolickiej z Dalejowa do Mariampola i należycie ją uposażył. Mówi o tym dekret arcybiskupa lwowskiego Jana Skarbka z 10.IV.1736.
Około 1703 Mariampol otrzymał swój własny herb, który był używany jako pieczęć miasta Mariampol. Początkowo herb składał się z Lamentu Maryi nad ukrzyżowanym ciałem Chrystusa; później herbem była ikona Matki Bożej z Chrystusem. Pole herbu było niebieskie ze złotymi figurkami. Później dodano gałązkę dynastii Jabłonowskiego jako oddzielny mały herb.
Księgi Metrykalne z tego okresu świadczą o tym, że Braniówka (Branowka) leżąca obecnie po drugiej stronie Dniestru stanowiła część parafii rzymsko-katolickiej Mariampol.
W latach 1736–1741 Jan Kajetan Jabłonowski (wnuk Stanisława Jana Jabłonowskiego) odłożył pieniądze na budowę kamiennego barokowego kościoła Trójcy Świętej przy rynku i wystarał się o stałą obsługę kapłańską. Kościół zbudowany został po prawej stronie drogi w kierunku Góry Zamkowej, obok szkoły na terenie obecnego boiska szkolnego. We wnętrzu kościoła uderzały historyczne malowidła: na sklepieniu: „Obrona Częstochowy” z 1655, na ścianie po lewej stronie: „Napad Tatarów na Mariampol”, po prawej stronie: „Uroczysta procesja Eucharystyczna”, według zdania starszych osób – z racji zwycięstwa pod Wiedniem w 1683.
W 1742 rozpoczął budowę klasztoru kapucynów wraz z (rzymskokatolickim) kościołem p.w. św. Antoniego Padewskiego, najpierw z drewna, a później z kamienia (ukończone w 1757). W 1753 obok klasztoru wybudowano jeden z wielu ośrodków kształcenia wyższego na ziemiach polskich. Początkowo składał się wyłącznie z kolegium klasycznych badań, ale później dołączono retorykę.
W 1746 pod patronatem Teresy z Wielhorskich, pierwszej żony Jana Kajetna Jabłonowskiego, powstał szpital dla ubogichhttp://naszaprzeszlosc.pl/files/tom012_05.pdf i szkoła dla sierot szlacheckichhttp://naszaprzeszlosc.pl/files/tom086_04.pdf. W późniejszym okresie funkcjonował jako zakład dla sierot i chorych. Teresa z Wielhorskich Jabłonowska zmarła w 1749 w Mariampolu.
W 1754 w księgach metrykalnych pojawia się nazwa "Słoboda" wyróżniające część Mariampola.
Pierwszy odnotowany w 1747 rabin gminy żydowskiej nazywał się Mosze. W 1765 w mieście Mariampol odnotowano 188 osób wyznania żydowskiego prowadzonych przez rabina Mortko Jonesowicza zwanego Mordechaj (syn rabina Jony w 1765 podpisał listę płatników podatku pogłównego jako rabin Jezupola i Mariampola).
Królestwo Galicji i Lodomerii mały|Wołczkow i Mariampol (1772)mały|upright=1.2|Plan Mariampola (1812)W pierwszym roku po I rozbiorze Polski podział administracyjny był kontynuacją podziału na województwa i powiaty z okresu I Rzeczypospolitej. Po zmianach w poł. 1773 i 1775 Maryampol znajdował się na terenie cyrkułu halickiego i dystruktu halickiego. W 1782 zrezygnowano z dwustopniowego podziału administracyjnego, ustanawiając jedynie 19 cyrkułów, w tym cyrkuł mariampolski z siedzibą w Maryampoluhttps://cyrkularzgalicyjski.wordpress.com.
Od tego czasu Maryampol z czasem staje się lokalnym ośrodkiem administracyjnym. Przez następne 150 lat w miejscowym zamku stacjonował garnizon wojskowy. Miasto nadal rozszerzało się pod względem obszaru zabudowy i liczby ludności. Niestety, po śmierci Jana Kajetana Jabłonowskiego, zgodnie z dekretem króla austriackiego o zamknięciu małych zakładów monastycznych, zgromadzenie kapucynów w 1783 zostało zlikwidowane. Rząd austriacki przekazał klasztor z kościołem Zgromadzeniu Sióstr Miłosierdzia (szarytki), które prowadziły tu szkołę dla dziewcząt: Maria Łempicka w 1844, a następnie Carolina Kohlruss w 1848, Agnes Page w 1852, Clara Reinwald w 1854. mały|klucz mariampolski 1824 W 1785 w Mariampolu powstała szkoła dla dzieci żydowskich założona przez H. Homberga. Uczyło w niej dwóch nauczycieli: Herszel Tobak i Jakow Kajms. Rabin Eliezer, syn Meshulama-Issachara HaLewi Isz-Horwitza, autor Diwrej Halacha i Ateret Zekeinim, pełnil urząd w latach 1851-1857.