January Krzywkowicz Poźniak herbu Przestrzał (ur. 1809 w Hoczwi, zm. 9 kwietnia 1883 we Lwowie) – polski sędzia, poeta.

Życiorys January PoźniakW ewidencji urzędników Austro-Węgier był określany w języku niemieckim jako „Januarius Poźniak de Krzywkowicz” (Szematazmy z lat 1835-1840), „Januar Poźniak von Krzywkowicz” (Szematazmy z lat 1841-1848), „Januarius Poźniak de Krzywkowicz” (Szematazmy z lat 1835-1840), „Januar Ritter von Krziwkowicz Poźniak” (Szematazmy z lat 1849-1850), „Januarius Ritter von Krziwkowicz Poźniak” (Szematazm z 1856), „Januar Ritter von Krzywkowicz Poźniak” (Szematazm z 1858), „Januarius Poźniak de Krzywkowicz” (Szematazmy z lat 1835-1840). Po wprowadzeniu języka polskiego w 1869 był określany jako „January Poźniak Krzywkowicz”. urodził się w 1809 na ziemi sanockiej w Hoczwi. Był jednym z pięciorga dzieci Grzegorza Feliksa Marka de Krziwkowicz Poźniaka herbu Przestrzał (zm. 1851 w Nowotańcu) i Marianny Katarzyny Bobrowicz Sas-Jaworskiej, córki hrabiego Aleksandra Jaworskiego herbu Sas. Dzieciństwo spędził w rodzinnym majątku w Nowotańcu (po latach wspominał urocza to kraina, gdzie rodzice moi majętność ziemską posiadali). Z czasem majątek rodziców popadł w zadłużenie.

Ukończył gimnazjum we Lwowie. Podjął studia na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie, początkowo na Wydziale Filozoficznym, stanowiące kurs wstępny do innych studiów, ostatecznie wybrał prawo na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych.

Praca zawodowa Wobec trudności finansowych rodziny już podczas studiów był zmuszony podjąć pracę zarobkową pracując w kancelarii adwokackiej. Po ukończeniu prawa, mimo rozterek wstąpił do służby sądowniczej Cesarstwa Austrii na obszarze zaboru austriackiego. Początkowo pracował w C.K. Sądzie Kryminalnym we Lwowie, gdzie od około 1834 był akcesistą••, a od około 1837 do około 1847 kancelistą••••••••. Następnie został przeniesiony do C.K. Sądu Kryminalnego w Samborze, gdzie od około 1847 do około 1855 był aktuariuszem, w tym jednocześnie od około 1851 dodatkowo pełnił funkcję referenta pomocniczego•••••••. W 1848 został oskarżony przez prezesa sądu karnego w Samborze, Antoniego Liśkiewicza, o to, że mimo zakazu apelacyjnego nosił orzełka polskiego na czapce gwardzisty, który złożył wniosek do C.K. Ministerstwa Sprawiedliwości w Wiedniu o usunięcie go z urzędu, po czym minister Bach pochwalił postępowanie Poźniaka w zakresie niepodporządkowania się nakazowi apelacji (następnie ogłoszono urzędowe odwołanie ww. zakazu noszenia orzełka polskiego).

Od 1855 do około 1857 był radcą C.K. Sądu Obwodowego w Stanisławowie••. Równolegle, od około 1856 był ławnikiem w C.K. Sądzie Wyrokującym w Stanisławowie•. Od 1857 do około 1866 był radcą C.K. Sądu Krajowego we Lwowie••••••••••. Równolegle w tym okresie pełnił funkcję zastępcy ławnika w C.K. Sądzie Wyrokującym we Lwowie•••••••. Następnie, w charakterze radcy wyższego sądu krajowego od około 1866 do około 1870 był stały członkiem (wzmocnionej) komisji krajowej z grona c. k. sędziów, działającej w strukturze C.K. Komisji Krajowej dla Spraw Odkupu i Uporządkowania Ciężarów Gruntowych•••. Po nastaniu Austro-Węgier od około 1867 do około 1870 był radcą w C.K. Wyższym Sądzie Krajowym we Lwowie••. Był współinicjatorem spolszczenia sądownictwa w Galicji.

Po wprowadzeniu autonomii galicyjskiej od około 1870 był prezydentem C.K. Sądu Obwodowego w Złoczowie••. Postanowieniem z 18 października 1874 cesarz Franciszek Józef I, przy okazji przeniesienia Januarego Poźniaka w stały stan spoczynku, wyraził najwyższe zadowolenie za jego obowiązkową służbę.

Około 1873 otrzymał honorowe obywatelstwo miasta Złoczowa. Zamieszkiwał w domu nr 14 przy rynku we Lwowie. Zmarł 9 kwietnia 1883 we Lwowie w wieku 73 lat. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we LwowieW treści inskrypcji nagrobnej podano rok śmierci 1882, zob. .

Twórczość literacka Zaprzyjaźnił się z Wincentym Polem, którego twórczość cenił i dla którego był protektorem. Dzięki temu był częstym gościem w Mostkach pod Lwowem u wuja Pola – Józefa Ziętkiewicza. W 1838 ożenił się z jedną z jego córek Agnieszką Ziętkiewicz. Miał z nią dwóch synów: Władysława i Tadeusza. Dzięki Polowi poznał także inne zaprzyjaźnione z nim rodziny w Bieszczadach, z Janem Kantym Podoleckim w Rzepedzi na czele.

W latach młodzieńczych pisał pieśni, które prezentował swoim znajomym. Na emeryturze poświęcił się w pełni pracy piśmienniczej. Pisane od młodości wiersze zaczął wydawać pod koniec życia. Zadebiutował zbiorem pieśni pt. Pisny z dawnych lit, napisanych w języku ruskim i zapisanych w alfabecie łacińskim. W 1883 wydano dwa tomiki wierszy. Cały dochód ze sprzedaży tomiku wierszy pt. Pieśni z lat młodych i pieśni starca (wydanego w 1883) jeszcze w 1882 polecił przekazać na rzecz Macierzy Polskiej we Lwowie. 400 egzemplarzy tego wydawnictwa oddał do dyspozycji tejże organizacji, która następnie wraz z innymi dziełami Poźniaka skierowała je do sprzedaży w księgarni Wydawnictwa „Gubrynowicz i Schmidt”.

Wśród współczesnych sobie January Poźniak uchodził za krzewiciela języka polskiego w czasach germanizacji pod zaborem. W zbiorze: Szkice o kulturze muzycznej XIX wieku, t. 4. w swoich wierszach był Poźniak pojętnym uczniem gawędowej i pejzażowej poezji Wincentego Pola oraz korzystał z ludowej pieśni ukraińskiej Józefa Bohdana ZaleskiegoWładysław Konopczyński. Polski słownik biograficzny. Gebethner i Wolff, 1935, str. 312.. W młodych latach nieobcą mu również była satyra społeczna. Ostrzegał praca zbawi, a nie cud (tytuł utworu) w 1832Grażyna Konecka, Ryszard Matuszewski. Strofy o pracy: antologia. 1980, s. 46.. Pisał pod pseudonimem „J.P.” oraz „J. Pokrzywkowicz”. O jego osobie wspominał Karol Estreicher w pracy pt. Wincenty Pol, jego młodość i jego otoczenie (w: „Przewodnik Naukowo-Literacki” z ok. 1881). We wspomnieniu pośmiertnym w „Gazecie Lwowskiej”, przedrukowanym na łamach „Przeglądu Sądowego i Administracyjnego”, podano, że January Poźniak – mimo że pisarstwo nie było jego głównym zawodem – był jednym z uczestników literackiego ruchu, określonego jako rodzaj galicyjskiego Sturm und Drang.

Janusz Szuber określił Januarego Poźniaka mianem epigona romantyzmu. W jego opinii Poźniak, obok Wincentego Pola, Jana Kantego Podoleckiego, z którymi się przyjaźnił, i Zygmunta Kaczkowskiego dokonał dla nas, sanoczan, rzeczy ważnej – wprowadził ukochaną przez siebie, traktowaną w kategoriach arkadii Ziemię Sanocką do literatury doby romantyzmu i na miarę swoich umiejętności i możliwości wykreował ją jako uczestniczkę ówczesnych prądów myślowych i artystycznych. Janusz Szuber napisał wiersze: pt. January Poźniak, wydany w tomikach poezji pt. Okrągłe oko pogody z 2000, pt. Tam, gdzie niedźwiedzie piwo warzą z 2004 i pt. Pianie kogutów z 2008 oraz Ale zima minie, opublikowany w tomiku poezji pt. Wpis do ksiąg wieczystych z 2009.

Publikacje Elegia na śmierć Ignacego Pollaka. Doktora Filozofii przy Lwowskiéy Wszechnicy Literatury klassycznéy, Estetyki, Paetagogii, wysłużonego Dziekana wydziału Filozofii (1825, Lwów) Żal nad skonem Mikołaja Manowardy, ucznia II. klassy humaniorów (1826, Lwów) Pisny z dawnych lit (1877, Lwów) Pieśni z dawnych lat co przebrzmiały (1882, rękopis) Ziarnka kąkolu (1883, rękopis) Pieśni z lat młodych i pieśni starca (1883, Lwów) Pierwiosnki z przed lat przeszło pięćdziesięciu (1883, Lwów) Zasłuchane w Sanu szumie. Wybór wierszy (2008, Sanok)

Adaptacja W 2025 ukazał się audiobook pt. Pieśni z lat młodych: Lwów 1883, stanowiący adaptację twórczości Januarego . Lektorka: Beata Poźniak

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Honorowi obywatele Złoczowa (zabór austriacki) Kategoria:Ludzie urodzeni w Hoczwi Kategoria:Ludzie związani z Nowotańcem Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Ludzie związani ze Stanisławowem Kategoria:Pisarze związani z Sanokiem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy sędziowie okresu zaborów January Kategoria:Sędziowie galicyjscy Kategoria:Urodzeni w 1809 Kategoria:Zmarli w 1883