thumb|300px|Gminy powiatu nowomiejskiego Powiat nowomiejski – powiat w Polsce (województwo warmińsko-mazurskie), istniał w latach 1948–1975 jako następca powiatu lubawskiego, a ponownie utworzony w roku 1999 w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Nowe Miasto Lubawskie.

Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwały 43 822 osoby. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 43 769 osób.

Charakterystyka Powiat nowomiejski leży w południowo-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego i składa się z: gminy miejskiej: Nowe Miasto Lubawskie gmin wiejskich: Biskupiec, Bratian, Grodziczno, Kurzętnik miasta: Nowe Miasto Lubawskie.

Powiat graniczy z powiatem iławskim, działdowskim, brodnickim i grudziądzkim. Powiat zamieszkuje ponad 44 tys. mieszkańców w 101 miejscowościach.

Powiat leży na styku historycznych ziem: sasińskiej, pomezańskiej, chełmińskiej, lubawskiej i michałowskiej. Ze względu na bogatą przeszłość historyczną na jego obszarze znajduje się wiele obiektów zabytkowych: sakralne, m.in. Bazylika św. Tomasza Apostoła w Nowym Mieście Lubawskim z XIII-XV wieku oraz zespoły dworskie, m.in. w Kurzętniku, Bratianie, Bielicach, Czachówkach i Łąkorku. Z architektury zachowały się ruiny gotyckiego zamku kapituły chełmińskiej w Kurzętniku z XIV wieku, pozostałości kościoła i klasztoru reformatów w Łąkach Bratiańskich oraz pozostałości bram i murów obronnych w Nowym Mieście Lubawskim. Przez teren powiatu przebiega Szlak Turystyczny Pętli Grunwaldzkiej łączący najważniejsze punkty na trasie związane z jedną z największych bitew, która odbyła się 15 lipca 1410 r.

Gospodarka powiatu nowomiejskiego reprezentowana jest przez rolnictwo oraz przemysł. Dominującą gałęzią przemysłu jest przemysł drzewny, głównie meblarski i wyrobów stolarskich, w tym galanterii drzewnej, stolarki budowlanej oraz tartaczny. Największe firmy tej branży to Szynaka Meble, ORiSTO, Jawor-Parkiet oraz DOORSY. Kolejną wyróżniającą się gałęzią przemysłu jest przemysł metalowy oraz związany z przetwarzaniem materiałów z tworzyw sztucznych reprezentowany przez firmę Expom, Lüttgens Polska.

Teren powiatu charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem rzeźby terenu: dominują tu pagórki, jeziora, rzeki i lasy. W granicach administracyjnych znajdują się częściowo dwa parki krajobrazowe: Brodnicki, Welski, a także obszary chronionego krajobrazu i liczne rezerwaty przyrody. Przez powiat przepływa rzeka Drwęca, najdłuższy i największy prawy dopływ Wisły w północnej Polsce. Czyste środowisko i dziewicza przyroda były zachętą do tworzenia licznych gospodarstw agroturystycznych. Turyści mogą korzystać z wędkowania, żeglowania, kajakarstwa, jazdy konnej, wędrówek pieszych, jazdy rowerowej oraz skosztować lokalnych przysmaków regionalnych. W sezonie działają ośrodki wypoczynkowe w Rynku nad jeziorem Kiełpińskim, nad jeziorem Wielkie Partęczyny i w Ostaszewie nad jeziorem Hartowieckim. Latem organizowane są plenerowe imprezy kulturalne. Do najważniejszych z nich należą: Dni Nowego Miasta Lubawskiego, Dni Kurzętnika, Święto Gęsi w Biskupcu, Powiatowe Święto Plonów, Jarmark Wielkanocny, Jarmark Bożonarodzeniowy oraz liczne koncerty, festyny i pikniki organizowane przez gminy. Unikatowe walory przyrodnicze sprawiają, że wypoczynek oferowany w powiecie nowomiejskim może zamienić się w prawdziwą przygodę, a to za sprawą największego w północnej Polsce ośrodka sportów zimowych Kurza Góra w Kurzętniku. Obiekt to raj dla zwolenników sportów zimowych, wyposażony jest w dwie trasy zjazdowe dla narciarzy i snowboardzistów, lodowisko oraz zimowy park rozrywki dla dzieci.

1 stycznia 2026 gmina Nowe Miasto Lubawskie zmieniła nazwę na Bratian.. Celem zmiany nazwy było zwiększenie tożsamości lokalnej mieszkańców oraz uniknięcie licznych pomyłek, m.in. w doręczeniach, wynikających z istnienia dwóch gmin o tej samej nazwie w powiecie (drugą była gmina miejska Nowe Miasto Lubawskie). Bratian, jako największa miejscowość gminy wiejskiej, z największą szkołą podstawową, przedszkolem, biblioteką, Orlikiem oraz halą targową, ma podnieść rozpoznawalność i atrakcyjność samorządu na tle innychProjekt rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2025 roku w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta oraz zmiany nazwy gminy.

Władze Rada Powiatu w Nowym Mieście Lubawskim VII kadencja (2024-2029):

Andrzej Andrzejewski Marcin Buliński Urszula Ewertowska Damian Godziński Tadeusz Graszek Jadwiga Kondeja Andrzej Korecki Wojciech Kozłowski - Wiceprzewodniczący Rady Anna Lewicka Przemysław Majas Iwona Mrozińska Leszek Sargalski Agata Szulc Kazimierz Wiśniewski - Przewodniczący Rady Marek Ząbkiewicz - Wiceprzewodniczący Rady Daniel Zdanowski Edward Żuralski

Zarząd Powiatu w Nowym Mieście Lubawskim - VII kadencja:

Marcin Buliński Przemysław Majas Iwona Mrozińska Daniel Zdanowski Edward Żuralski - Przewodniczący Zarządu

Starosta Nowomiejski - Edward Żuralski, Wicestarosta - Iwona Mrozińska, Sekretarz - Ewa Kalisz-Górzkowska, Skarbnik - Sebastian Kiński

Starostowie po 1999 roku Zbigniew Muchliński - 12.11.1998 - 12.04.1999 Wacław Derlicki - 27.04.1999 - 16.11.2002 Stanisław Czajka - 16.11.2002 - 30.11.2010 Ewa Dembek - 30.11.2010 - 01.12.2014 Zbigniew Ziejewski - 01.12.2014 - 27.02.2015 Andrzej Ochlak - 27.02.2015 - 22.11.2018 Andrzej Ochlak - 22.11.2018 - 06.05.2024 Edward Żuralski - od 06.05.2024

Gospodarka W końcu września 2019 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w powiecie nowomiejskim obejmowała ok. 1,2 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 7,3% do aktywnych zawodowo.

Historia W latach 1818–1948 na terenie obecnego województwa warmińsko-mazurskiego, istniał powiat lubawski poprzednik obecnego powiatu nowomiejskiego. Powiat powstał 1 kwietnia 1818 na terenie Prus Zachodnich. Był jednym z najrdzenniejszych polskich powiatów (o wskaźniku 96,6% ludności polskiej). Mimo że nazwa powiatu wywodzi się od miasta Lubawy, ośrodkiem administracyjnym było ważniejsze pod względem społeczno-gospodarczym Nowe Miasto Lubawskie (dawniej Nowe Miasto nad Drwęcą). Urzędował tu landrat pruski).

Na mocy traktatu wersalskiego z 28 czerwca 1919 powiat został przyłączony do Polski. Polskie władze przejęły powiat 19 stycznia 1920. W okresie międzywojennym powiat lubawski należał do województwa pomorskiego z siedzibą w Toruniu i był powiatem przygranicznym (na odcinku ok. 100 km). Również po II wojnie światowej przejściowo (do 1950 roku) podlegał władzom w Bydgoszczy. Na krótko, siedzibą powiatowej rady ludowej przejściowo została Lubawa, jako najsilniejszy ośrodek polski.

W 1948 zmieniono nazwę powiatu na powiat nowomiejski, który w 1950 przeniesiono do województwa olsztyńskiego (po raz pierwszy w dziejach Lubawy i Nowego Miasta Lubawskiego, miasta te podlegały Olsztynowi). W 1975 roku, w związku z nową reformą administracyjną (utworzenie 49 województw i likwidacja powiatów), oba silnie ze sobą związane miasta rozdzielono przez nowe województwo olsztyńskie i województwo toruńskie.

Zabytki Ruiny sanktuarium maryjnego i klasztoru reformatów w Łąkach Bratiańskich. Ruiny zamku kapituły chełmińskiej w Kurzętniku. Pozostałości budowli obronnych (mury, baszta, fosa) w Nowym Mieście Lubawskim. Bazylika w Nowym Mieście Lubawskim (m.in. figura Matki Bożej Łąkowskiej, malowidła gotyckie, barokowe, gotycka grupa Dźwiganie Krzyża, gotycki nagrobek Kunona von Liebensteina, kaplica Działyńskich, renesansowe i barokowe ołtarze). Ruiny zamku w Bratianie. Założenie urbanistyczne Kurzętnika. Inne (zespoły dworskie, kościoły)

Sąsiednie powiaty warmińsko-mazurskie: powiat iławski, powiat działdowski kujawsko-pomorskie: powiat brodnicki, powiat grudziądzki

Zobacz też powiat lubawski

Przypisy

Linki zewnętrzne Oficjalna strona powiatu

* nowomiejski