Średniogórze Niemieckie (niem. Deutsche Mittelgebirgsschwelle) lub Średniogórze Środkowoeuropejskie (Mitteleuropäische Mittelgebirgsschwelle) – wyżynno-górski obszar stanowiący część Hercynidów, dominujący w krajobrazie środkowych i południowych Niemiec. W najszerszym jego zrozumieniu obejmuje ponad połowę obszaru tego państwa, a także znaczący obszar Czech, Luksemburga i Belgii oraz w mniejszym stopniu Austrii, Francji, Szwajcarii i Polski.
Obszar Obszar Średniogórza jest różnie definiowany przez geografów. W niniejszym artykule zostaną przedstawione dwa modele, jeden używany w Niemczech zgodnie z regionalizacją Federalnego Centrum Badań Regionalnych i Planowania Regionalnego (Bundesforschungsanstalt für Landeskunde und Raumordnung, BfLR) z uwzględnieniem modyfikacji Urzędu Ochrony Środowiska (niem. Bundesamt für Naturschutz, BfN) oraz drugi, zaproponowany przez Jerzego Kondrackiego w 1997 roku i odzwierciedlający polskie spojrzenie na geografię Niemiec. Ponadto, czasami terminu używa się wyłącznie w odniesieniu do terytorium Niemiec.
Współcześnie w Niemczech wydziela się Wogezy, Nizinę Górnoreńską i Basen Szwabsko-Frankoński (określany też jako Średniogórze, Wyżyny lub Progi Południowoniemieckie)Nazwa „Basen Szwabsko-Frankoński” jest zalecana przez KSNG, patrz Wykaz polskich nazw geograficznych s. 211, Jerzy Kondracki stosuje jednak określenie „Wyżyn Południowoniemieckich” od Średniogórza właściwego, które w regionalizacji Urzędu Ochrony Środowiska (BfN) dzieli się na część wschodnią (Masyw Czeski, Niecka Turyńska i Średniogórze Turyńsko-Frankońskie) oraz zachodnią (Reńskie Góry Łupkowe, Pogórze Hesko-Dolnosaksońskie, Harz)Naturräume Deutschlands, BfN. Przy uwzględnieniu geologicznie powiązanych terenów w sąsiednich krajach, do Średniogórza Zachodniego doliczyć można Ardeny, a do Średniogórza Wschodniego obszar Masywu Czeskiego na terenie Czech, Austrii i Polski (Sudety z pogórzem).
Dodatkowo, na terenie Niemiec znajduje się fragment Wyżyny Lotaryńskiej, będącej wschodnią granicą Basenu Paryskiego, jednak w geografii Niemiec dla uproszczenia jest on często wliczany w skład Średniogórza Południowego bądź Zachodniego.
Jerzy Kondracki wzorując się na uniwersalnej klasyfikacji dziesiętnej Międzynarodowej Federacji Dokumentacji, a za nim wielu geografów polskich, zalicza Średniogórze Niemieckie do Pozaalpejskiej Europy Środkowej, wliczając w jego skład całe Średniogórze Zachodnie z Ardenami, Basen Szwabsko-Frankoński, Nizinę Górnoreńską, Wogezy. Średnigórze Turyńsko-Frankońskie (określane jako Las Turyńsko-Frankoński) i Nieckę Turyńską, ale wyłączając Masyw CzeskiJerzy Kondracki Fizycznogeograficzna regionalizacja Niemiec i terenów przyległych w układzie dziesiętnym, "Przegląd Geograficzny" tom LXIX z. 102, 1997, str. 141-147. Powoduje to olbrzymie różnice w obu podejściach, potęgowane różnicami w kategoryzacji poszczególnych jednostek.
Geografia Dominują krajobrazy wyżyn i gór niskich poprzedzielane głębokimi dolinami oraz płaskimi równinami, nieckami, rowami tektonicznymi i kotlinami. Jedynie w kilku miejscach wysokości przekraczają 1000 m n.p.m., a górną granicę lasu osiągają tylko najwyższe partie Masywu Czeskiego, Wogezów i Schwarzwaldu – obszarów nie zawsze wliczanych do Średniogórza. Mimo silnego zurbanizowania wielu regionów jest to obszar o dużej lesistości, szczególnie w miejscach o ukształtowaniu terenu trudnym dla upraw, bądź pograniczy między krajami i regionami historyczno-etnograficznymi.
Ponieważ terytorium Średniogórza jest różnie definiowane, różne szczyty można uznać za najwyższe. W najszerszym rozumieniu terenu zgodnie z BfLR, najwyższa będzie położona na granicy Czech i Polski Śnieżka (1603 m n.p.m.) w Karkonoszach. Jeśli uwzględnić tylko terytorium Niemiec, będzie to Großer Arber (1456 m n.p.m.) w Krainie Szumawskiej (Lesie Bawarskim). Według klasyfikacji Jerzego Kondrackiego uwzględniającej Basen Szwabsko-Frankoński, miano to powędruje do najwyższego szczytu Schwarzwaldu, Feldbergu (1493 m n.p.m.). Najwyższym szczytem wchodzącym w skład wszystkich ujęć średniogórza jest Brocken (1142 m n.p.m.), będący równocześnie kulminacją Harzu i całego Średniogórza Zachodniego. Jednakże wysokości bezwzględne większości szczytów na terenie Średniogórza nie przekraczają 1000 m n.p.m.
Obszar Średniogórza stanowi kontynentalny dział wód między zlewiskami Morza Czarnego (Dunaj), Morza Północnego (Łaba, Moza, Ren, Wezera) i Bałtyckiego (Odra). Wszystkie przepływają, bądź mają źródło w tym regionie. Innymi głównymi rzekami są Soława, Men, Neckar, Mozela, Wełtawa, Berounka.
Średniogórze jest terenem w dużym stopniu zurbanizowanym z gęstą i dobrze utrzymaną infrastrukturą. Mimo tego w regionach silnie zalesionych i pogranicznych można znaleźć obszary słabiej zaludnione. Największymi miastami znajdującymi się w jego szeroko pojętym obszarze są Praga, Frankfurt nad Menem, Norymberga, Stuttgart, Strasbourg, a częściowo nachodzi konurbacja Zagłębia Ruhry i Kolonii.
Liczne złoża kopalin, w szczególności węgla i rud metali, doprowadziły do rozwoju górnictwa.
Jest to obszar intensywnych upraw rolnych, w tym winorośli, chmielu, zbóż.
Podział fizycznogeograficzny Uwaga: zestawienie przedstawia najszerszy możliwy obszar Średniogórza i przedstawia zarówno podział stosowany przez instytucje niemieckie oraz polskich geografów. Podział na część zachodnią, wschodnią i południową przyjęto za BfN.
Średniogórze Zachodnie thumb|Dolina Semois w belgijskich Ardenach thumb|Zamek Rheinstein górujący nad przełomową Doliną Środkowego Renu thumb|Zabytkowa kolej parowa wjeżdżająca na szczyt Brocken w górach Harz Reńskie Góry Łupkowe (w klasyfikacji J. Kondrackiego oznaczone numerem 322) – rozległy masyw niskich gór zrębowych rozciągający się na terenie Niemiec, Belgii, Luksemburga i Francji, stanowiący najbardziej na zachód wysuniętą podprowincję Średniogórza.
Ardeny (fr. Ardenne) – zalesiona wyżyna obejmująca południową część Belgii, północną Luksemburga oraz przygraniczne tereny Francji. Jej centralna część ma charakter gór niskich, a najwyższy szczyt Signal de Botrange (694 m n.p.m.) jest jednocześnie największym wzniesieniem Belgii. Przez Jerzego Kondrackiego traktowana jako odrębna podprowincja (321), jednakże stanowią one geologiczną i geomorfologiczną całość z górami Eifel. Eifel – kontynuacja Ardenów po stronie niemieckiej. Najwyższy szczyt, Hohe Acht, osiąga 747 m n.p.m. Najcenniejsza część została objęta ochroną jako park narodowy. Hunsrück – pasmo górskie położone w całości w niemieckich landach Nadrenia-Palatynat i Kraj Saary. Najwyższy szczyt (Erbeskopf, 816 m n.p.m.) jest jednocześnie najwyższym wzniesieniem Reńskich Gór Łupkowych na zachód od Renu, a najcenniejszą część objęto w 2015 roku parkiem narodowym. Taunus – przedłużenie gór Hünsruck na wschód od Renu, od północy zamykające Nizinę Górnoreńską i aglomerację Frankfurtu nad Menem. Obszar znany z uzdrowisk. Najwyższy szczyt, Großer Feldberg (881 m n.p.m.) jest jednocześnie najwyższym wzniesieniem Reńskich Gór Łupkowych. Westerwald – znajduje się na północ od Taunusu, będąc przedłużeniem gór Eifel na wschód od Renu. Wysokości bezwzględne przekraczają 600 m n.p.m., a zachodni skraj stanowi Siedmiogórze. Pogórze Süder (niem. Süderbergland) – makroregion na północnym wschodzie Reńskich Gór Łupkowych składający się z kilku różnych charakterem obszarów, z których najwyższym są góry Rothaar ze szczytem Langenberg osiągającym 843 m n.p.m., będącym jednocześnie najwyższym wzniesieniem Nadrenii Północnej-Westfalii. Na jej skraju rozwinęło się Zagłębie Ruhry. Dolina Środkowego Renu (niem. Mittelrheingebiet) – słynąca z zamków i wpisana na listę światowego dziedzictwa przełomowa dolina rzeki Ren dzieląca Reńskie Góry Łupkowe na wschodnią i zachodnią część. Dolina Mozeli (niem. Moseltal) – głęboka dolina rzeczna słynąca z produkcji win, oddzielająca góry Eifel od Hunsrücku. Dolina Lahn i Niecka Limburska (niem. Gießen-Koblenzer Lahntal und Limburger Becken) – oddzielają góry Taunus od Westerwaldu.
Pogórze Hesko-Dolnosaksońskie (niem. Niedersächsisch-Hessisches Bergland) Pogórze Wezerskie (niem. Weserbergland, 324) – określany także jako Pogórze Dolnosaksońskie obszar wyżynny na który składają się trzy makroregiony: Dolne Pogórze Wezerskie (Unteres Weserbergland), Górne Pogórze Wezerskie (Oberes Weserbergland) i Pogórze Wezery-Leine (Weser-Leine Bergland). W składzie tej ostatniej znajdują się też podobnie nazwane Góry Wezerskie (Wesergebirge), jednak w literaturze polskiej to określenie może odnosić się też do całego pogórza. Pogórze Heskie (niem. Hessisches Bergland, 323) – wyżyna, na którą składają się makroregiony Zachodniej i Wschodniej Wyżyny Heskiej. Najwyższą częścią jest znajdujący się na pograniczu Hesji, Bawarii i Turyngii Rhön przekraczający 900 m n.p.m., a na terenie Kellerwaldu powołano park narodowy.
Harz (325) – masyw górski na pograniczu Dolnej Saksonii, Saksonii-Anhalt i Turyngii, który jako jedyny w średniogórzu zachodnim przekracza 1000 m n.p.m. z kulminacją na szczycie Brocken (1141 m n.p.m.). Jeden z najpopularniejszych kierunków turystycznych w Niemczech, a najcenniejsza przyrodniczo część jest chroniona przez park narodowy.
Średniogórze Wschodnie thumb|Widok na Smreczany Średniogórze Turyńsko-Frankońskie (niem. Thüringisch-Fränkisches Mittelgebirge, 327) – określane też jako Las Turyńsko-Frankoński, stanowi zachodnie przedłużenie Masywu Czeskiego na pograniczu Bawarii, Turyngii, Saksonii i Czech.
Las Turyński (niem. Thüringer Wald, 327.1) – masyw górski na południe od Niecki Turyńskiej, stanowiący granicę między dialektami turyńskimi i frankońskimi języka niemieckiego. Najwyższy szczyt Großer Beerberg osiąga 983 m n.p.m. Turyńsko-Frankońskie Góry Łupkowe (niem. Thüringisch-Fränkisches Schiefergebirge) – położone na wschód od Lasu Turyńskiego pasmo górskie będące zalesionym płaskowyżem porozcinanym szerokimi dolinami. Przebiega przez nie granica Turyngii i Bawarii. Wschodnia część jest znana jako Las Frankoński (niem. Frankenwald). Smreczany (niem. Fichtelgebirge, cz. Smrčiny, 327.3) – przekraczające 1000 m n.p.m. góry w których swoje źródła mają Ochrza, Men, Naab i Soława, znajdujące się w Bawarii i w niewielkim stopniu w Czechach. Vogtland (cz. Fojtsko) – wyżyna na pograniczu Saksonii, Turyngii, Bawarii i Czech.
Niecka Turyńska (niem. Thüringer Becken, 326) – obejmujące większość Turyngii obniżenie w środkowych Niemczech. Granica z Pogórzem Heskim jest różnie definiowana w literaturze. Na jej skraju powołano Park Narodowy Hainich, którego najcenniejszą część wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Masyw Czeski (cz. Česká vysočina, niem. Böhmische Masse, w Austrii Granit- und Gneishochland, 33) W ujęciu stosowanym przez geografów polskich i czeskich nie wchodzi on w skład Średniogórza, natomiast w ujęciu niemieckim stanowi główny trzon Średniogórza Wschodniego. Sudety (cz. Krkonošsko-jesenická subprovincie, niem. Sudeten, 332) – podzielony między Polskę, Niemcy i Czechy najwyższy masyw górski Republiki Czeskiej, Śląska jak i całego Średniogórza, z kulminacją na szczycie Śnieżki (1603 m n.p.m.). Na ich obszarze powołano trzy parki narodowe. Rudawy (cz. Krušné hory, niem. Erzgebirge, 331) – góry oddzielające Czechy od Saksonii z kulminacją na Klinovcu (1244 m n.p.m.). W ich wschodniej części znajdują się, niekiedy z nich wydzielane, Góry Połabskie (cz. Děčínská vrchovina, niem. Elbsandsteingebirge) znane z formacji skalnych i chronione transgranicznym parkiem narodowym. Od średniowiecza ważny obszar górnictwa, którego zabytki wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Kraina Szumawska (cz. Šumavská subprovincie, niem. Böhmerwald und Oberpfälzerwald, 334) – traktowane wspólnie i różnie nazywane góry i pogórza w Bawarii, Czechach i Austrii. Jeden z największych kompleksów leśnych w Europie Środkowej i jednocześnie najsłabiej zaludniony obszar Średniogórza. Transgraniczny park narodowy jest jednym z rozleglejszych obszarów chronionych tego typu w Europie.