thumb|Grób Jana Harusewicza na Starych Powązkach w Warszawie Jan Harusewicz (ur. 9 stycznia 1863 w Łomży, zm. 17 września 1929 w Warszawie) – polski lekarz i polityk, poseł na Sejm I kadencji w II RP z ramienia Związku Ludowo-Narodowego.
Życiorys Był synem Szymona (naczelnika urzędu skarbowego) i Leokadii z Zielińskich.
W 1881 ukończył Gimnazjum Klasyczne w Łomży a następnie, w 1887, Wydział Lekarski Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W tym samym roku wziął udział w powołaniu w Krakowie Związku Młodzieży Polskiej „Zet”. W 1888 został przyjęty do Ligi Polskiej. Po przekształceniu jej w 1893 w Ligę Narodową został członkiem Rady Naczelnej Ligi.
W 1888 przyjął stanowisko lekarza powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej. Rozpoczął tu tajną pracę narodową. W 1905 był jednym z założycieli Towarzystwa Polskiej Macierzy SzkolnejJózef Stemler, Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905–1935, Warszawa 1935, s. 39.. Był inicjatorem tworzenia sieci kół tajnej oświaty; dzięki niemu powołano w Ostrowi Koła Polskiej Macierzy Szkolnej i Miłośników Sceny Polskiej, których współorganizatorką i działaczką była jego żona, Amelia Harusewicz. Był wraz z nią inicjatorem powstania w mieście licznych stowarzyszeń. Kolportował wydawnictwa narodowe. Dużo publikował (pod ps. „Jerzy Wrewicz”), m.in. w „Gazecie Warszawskiej” i „Przeglądzie Wszechpolskim”. Jego teksty dotyczyły głównie samorządności Królestwa; propagowały nacjonalizm.
Jan Harusewicz pełnił funkcję komisarza Ligi Narodowej na ziemię łomżyńską. Jego najbliższymi współpracownikami byli Ludwik Mieczkowski i Jan Dołęga-Zakrzewski. W 1906 wypłynął na szerszą scenę polityczną zostając posłem do rosyjskiej I Dumy. Następnie zasiadał w II, III i IV Dumie, będąc w ostatniej z nich (do 1917) prezesem Koła Polskiego. Był zwierzchnikiem Koła Okręgowego łomżyńskiego Towarzystwa Oświaty NarodowejTadeusz Wolsza, Towarzystwo Oświaty Narodowej (1899–1905), w: „Kwartalnik Historyczny”, 1987, nr 2, s. 91..
W odpowiedzi na deklarację wodza naczelnego wojsk rosyjskich wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza Romanowa z 14 sierpnia 1914, podpisał telegram dziękczynny głoszący m.in., że krew synów Polski, przelana łącznie z krwią synów Rosyi w walce ze wspólnym wrogiem, stanie się największą rękojmią nowego życia w pokoju i przyjaźni dwóch narodów słowiańskichKazimierz Władysław Kumaniecki, Zbiór najważniejszych dokumentów do powstania państwa polskiego, Warszawa, Kraków 1920, s. 30..
W 1915 został członkiem Komitetu Narodowego Polskiego. Był wówczas także członkiem Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego w RosjiMariusz Korzeniowski, Struktura organizacyjna i początki działalności Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego w Rosji w 1915 r., w: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia Vol. 46/47 (1991/1992), s. 349., następnie Komitetu Narodowego Polskiego. Członek Rady Polskiej Zjednoczenia MiędzypartyjnegoLudwik Bazylow, Polacy w Petersburgu, Warszawa 1984, s. 430. Po przeniesieniu Komitetu Narodowego Polskiego z Lozanny do Paryża, w 1918, był jego przedstawicielem na Szwecję i Finlandię.
W 1920 wrócił do Polski. W 1922 został wybrany do Sejmu I kadencji z listy Związku Ludowo-Narodowego. Był wiceprezesem klubu. Należał do wewnętrznych organizatorów polityki obozu narodowego.
Miał syna Mieczysława Harusewicza, hydrotechnika, oficera WP i działacza narodowego oraz córkę Wandę, żonę Ignacego Czeczotta, lekarza, oficera WP zamordowanego w Charkowie. Zmarł 17 września 1929 w Warszawie. Pochowany został na warszawskich Powązkach (kwatera 80-5-25).
Przypisy
Bibliografia Jan Harusewicz, Polski Słownik Biograficzny, tom IX, Wrocław-Warszawa-Kraków 1960–1961 Jan Harusewicz. Lekarz i polityk, pr. zb., Warszawa 1935 Mieczysław Harusewicz, Za carskich czasów i po wyzwoleniu. Jan Harusewicz. Wspomnienia – dokumenty, Londyn 1975 Adam Dobroński, Dzieje Ostrowi Mazowieckiej do 1914 roku, Ostrów Mazowiecka 2007 Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Myśl Polska, Londyn 1964 Ostrów Mazowiecka. Z dziejów miasta i powiatu, pr. zb. pod. red. S. Russockiego, KiW, Warszawa 1975
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego w Rosji Kategoria:Członkowie Komitetu Narodowego Polskiego (1914–1917) Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Kategoria:Członkowie Polskiej Macierzy Szkolnej Kategoria:Członkowie Rady Polskiej Zjednoczenia Międzypartyjnego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Oświaty Narodowej Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej „Zet” Kategoria:Deputowani do I Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego Kategoria:Deputowani do II Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego Kategoria:Deputowani do III Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego Kategoria:Deputowani do IV Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Łomży Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Politycy Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego Kategoria:Politycy Związku Ludowo-Narodowego Kategoria:Polscy deputowani do Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Posłowie na Sejm I kadencji (1922–1927) Kategoria:Sygnatariusze telegramu dziękczynnego do wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza Romanowa (1914) Kategoria:Urodzeni w 1863 Kategoria:Zmarli w 1929