thumb|Droga krajowa nr 63. Po prawej stronie widoczny park miejski w Kolnie thumb|Ulica Mickiewicza i Sienkiewicza thumb|Kolno – widok od strony południowej thumb|Kolno – widok od strony południowej Kolno – miasto w województwie podlaskim, siedziba powiatu kolneńskiego, położone na Wysoczyźnie Kolneńskiej na Mazowszu, prawa miejskie od 1425 r.
Miasto królewskie Korony Królestwa PolskiegoAdolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 39., położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie kolneńskim ziemi łomżyńskiej województwa mazowieckiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa łomżyńskiego.
Miasto Kolno położone jest w północno-zachodniej części województwa podlaskiego, nad rzeką Łabną, na Wysoczyźnie Kolneńskiej.
Kolno stanowiło główny ośrodek prawobrzeżnej części ziemi łomżyńskiej w XV w.Adam Wolff: Ziemia łomżyńska w średniowieczu. Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, Łomża 1988, s. 16.
Od 1 lutego do 31 grudnia 1991 miasto Kolno i gmina Kolno tworzyły wspólną gminę (tzw. miasto-gminę). Zostały połączone w związku z restrukturyzacją podziału administracyjnego w 1991 roku., lecz po zaledwie 11 miesiącach (1 stycznia 1992) gminy ponownie rozdzielono..
Nazwa miasta pochodzi od wyrazu koło i pojawia się po raz pierwszy w źródłach historycznych jako Colno w 1422 r.E. Kowalczyk-Heyman, Początki Kolna, Rocznik Mazowiecki, t. XXI – 2009, s. 265.
Środowisko naturalne Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 Kolno ma obszar 25,08 km², w tym: użytki rolne: 86% użytki leśne: 4% Miasto stanowi 2,67% powierzchni powiatu.
Klimat Klimat na wysoczyźnie jest umiarkowany. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 6,7 °C. Ujemna temperatura powietrza utrzymuje się średnio przez 4 miesiące w roku, tj. od grudnia do marca. Średnia roczna ilość opadów atmosferycznych wynosi 555 mm/m², przy czym najwyższe miesięczne sumy opadów obserwuje się w lipcu i sierpniu, a najniższe w styczniu i lutym. Na wysoczyźnie dominują wiatry południowo-zachodnie. Wieją one ze średnią prędkością 2,5–4,2 m/s.
Historia thumb|Dąb Wolności posadzony 3 maja 1919 thumb|upright|Pomnik Pamięci Narodowej z 1965 w kolneńskim parku na Placu Wolności Kolno pierwotnie znajdowało się wśród bagien nad rzeką Pisą, gdzie zachowało się grodzisko Stare Kolno. Najstarsze znaleziska w tym miejscu pochodzą sprzed 3000 lat, natomiast osadnictwo wczesnośredniowieczne datuje się na VIII wiek. Gród powstał w tym samym lub następnym stuleciu. thumb|Urząd Miasta i Gminy w Kolnie thumb|Wieża strażacka – jeden z najwyższych budynków w Kolnie thumb|Budynek „ochronki” otwartej w 1919 r. dla dzieci-sierot wojennych. Obiekt zburzony w marcu 2014 r. thumb|Szpital Ogólny w Kolnie Miasto pierwszy raz wzmiankowane było w 1422Elżbieta Kowalczyk-Heyman, Początki Kolna, „Rocznik Mazowiecki”, T. 21, 2009, s. 264.; początkowo należało do książąt mazowieckich, następnie funkcjonowało jako miasto królewskie. Prawa miejskie (prawo chełmińskie) miasto otrzymało z rąk księcia Janusza I Mazowieckiego zwanego Starszym 30 czerwca 1425.
Na dzisiejsze miejsce nad rzeczkę Łabnę przeniósł miasto w latach 1434–1443 wnuk Janusza I, Bolesław IV warszawski. Przeniesienie to spowodowane było wzrostem zaludnienia na Wysoczyźnie Kolneńskiej, utratą znaczenia drogi wodnej Pisy na korzyść dróg lądowych oraz zbyt małą powierzchnią w miejscu dotychczasowej lokalizacji. W XVII i XVIII w. był to ośrodek starostwa niegrodowego, w XVI w. nastąpił rozkwit miasta (handel, rzemiosło).
Kolno zostało spalone w czasie insurekcji kościuszkowskiej (1794), w 1795 znalazło się w zaborze pruskim, od 1807 w Księstwie Warszawskim, a od 1815 w Królestwie Polskim. W XIX w. w mieście mieścił się ośrodek handlu płótnem kurpiowskim. W 1867 Kolno zostało siedzibą powiatu. Dużą rolę w życiu miasta w XIX i 1 połowie XX wieku odgrywali Żydzi. W 1827 stanowili oni 38% ogółu mieszkańców, podczas gdy w 1857 już 62%. W 1939 miasto zamieszkiwały 5163 osoby, z czego Żydzi stanowili 67%.
W wyniku działań I wojny światowej zabudowa miasta uległa częściowemu zniszczeniu. W 1915 wojska niemieckie zbudowały połączenie kolejowe między Kolnem a Piszem (normalnotorowe) oraz Myszyńcem (wąskotorowe).
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 miasto wróciło w jej granice. W 1923 zlikwidowano połączenie kolejowe ze znajdującym się po niemieckiej stronie granicy Piszem.
8 września 1939 Kolno zostało zajęte przez wojska niemieckie, 29 września do miasta wkroczyli Sowieci. 22 czerwca 1941 miasto ponownie zostało zajęte przez wojska niemieckie. Administracja niemiecka natychmiast zaprowadziła politykę terroru wobec ludności polskiej oraz całkowitej eksterminacji ludności żydowskiej. 4 lipca Niemcy zamordowali 37 Żydów, gwałcąc kobiety i rabując żydowską własność. 15 lipca 1941 rozstrzelano 16 Żydów, a ich zwłoki zakopano wraz ze zburzonym pomnikiem Lenina, wzniesionym na rynku w okresie władzy sowieckiej. W sierpniu Niemcy zgromadzili na rynku wszystkich pozostałych przy życiu Żydów. Mężczyzn zapędzono w okolice wsi Kolimagi, zaś kobiety i dzieci do wsi Mściwuje. Obie grupy zostały tam wymordowane i pogrzebane w masowych grobach. Wojska radzieckie zajęły miasto w nocy z 23 na 24 stycznia 1945.
1 kwietnia 1973 r. zlikwidowano ostatnie połączenie kolejowe miasta (z Myszyńcem). Wraz z likwidacją powiatów w 1975 Kolno utraciło status miasta powiatowego, odzyskując go wskutek reformy administracyjnej w 1999 r.
Zabytki thumb|Kościół pw. św. Anny w Kolnie thumb|Wyremontowany budynek synagogi – obecnie mieści się w nim hotel i restauracja thumb|Cmentarz żydowski – widoczne najstarsze nagrobki w części południowej, wykonane z kamieni granitowych Średniowieczny układ urbanistyczny (wydzielona część miasta), nr rej.: 128 z 14 maja 1958. Kościół parafialny pw. św. Anny, 1 połowa XIX w. oraz dzwonnica, nr rej.: 67 z 28 kwietnia 1980. Synagoga, ul. Strażacka, XVIII w., nr rej.: 65 z 28 kwietnia 1980. Cmentarz rzymskokatolicki, nieczynny, ul. Waryńskiego, początek XIX w., nr rej.: 319 z 31 sierpnia 1987. Cmentarz żydowski, 1 połowa XIX w., nr rej.: 373 z 29 lipca 1988. Cmentarz wojenny z I wojny światowej, mogiła ziemna na nowym cmentarzu rzymskokatolickim, nr rej.: 263 z 6 marca 1987. Dom, plac Wolności 21, po 1910, nr rej.: 386 z 13 czerwca 1989.
Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 4494 osoby, 2269 było wyznania rzymskokatolickiego, 5 prawosławnego, 4 ewangelickiego a 2216 mojżeszowego. Jednocześnie 2334 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 1 białoruska, 2157 żydowską a 2 rosyjską. Było tu 460 budynków mieszkalnych. Według danych z 31 grudnia 2013 miasto liczyło 10 579 mieszkańców. Powierzchnia: 25,08 km²
Dane z 31 grudnia 2013: Opis Ogółem Kobiety Mężczyźnijednostka osób % osób % osób %populacja 10 579 100 5413 51,17 5166 48,83powierzchnia 25,07 km²gęstość zaludnienia(mieszk./km²) 423,98 216,92 206,06 Lokalny ośrodek usługowy dla rolnictwa.
thumb|690x480px|center |Piramida wieku mieszkańców Kolna w 2014 roku
Gospodarka Zakłady produkcyjne W Kolnie znajduje się kilka zakładów odzieżowych, krawieckich i spożywczych
Agrocentrum Sp. z o.o. – producent pasz i koncentratów SM Mlekpol – ZPM Kurpianka – spółdzielnia mleczarska ZM Kolno SA (wcześniej Bison-Bial S.A., oddział w Kolnie) – fabryka przyrządów i uchwytów Hetman sp.j. – producent odzieży roboczej
Handel Dyskonty – Biedronka, Stokrotka, Lewiatan, Delikatesy Centrum, Dino, Arhelan targowisko miejskie – Targowica ul. Targowa,'
Tereny inwestycyjne 22 czerwca 2009 miasto Kolno pozyskało dotację na stworzenie specjalnych gruntów pod inwestycje. Projekt „Przygotowanie terenów pod inwestycje z zakresu produkcji i nowoczesnych usług w Kolnie” został dofinansowany z programu „Rozwój Polski Wschodniej” kwotą ponad 8,7 mln zł. Specjalna strefa została utworzona w mieście Kolno na obszarze o powierzchni 12,4907 ha między ulicą Wojska Polskiego i ulicą Kolejową. Projekt objął uzbrojenie działek oraz budowę nowych dróg. thumb|Kolno ul. Księcia Janusza
thumb|Rondo Jana z Kolna
Transport Kolno nie posiada połączenia kolejowego (w dniu 1.04.1973 r. zamknięto ostrołęcką kolej wąskotorową łączącą miasto z Myszyńcem). W mieście znajduje się dworzec PKS. W komunikacji regionalnej główną rolę odgrywa PKS Łomża P.T. Kolno.
W mieście krzyżują się drogi (krajowa z wojewódzką): Perły – Giżycko – Kolno – Łomża – Zambrów – Siedlce – Sławatycze Stawiski – Kolno – Dęby
Edukacja
Przedszkola Przedszkole Miejskie Niepubliczne Przedszkole i Żłobek „Bajkowy Świat”
Szkoły podstawowe Szkoła Podstawowa nr 1 im. Tadeusza KościuszkiSzkoła Podstawowa nr 1. Szkoła Podstawowa nr 2 im. Henryka SienkiewiczaSzkoła Podstawowa nr 2.
Szkoły ponadpodstawowe Zespół Szkół Ponadpodstawowych I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych im. Adama Mickiewicza Zespół Szkół Technicznych II Liceum Ogólnokształcące im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego II Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Technikum im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Branżowa Szkoła I Stopnia im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Szkoła Policealna dla Dorosłych im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego Zakład Doskonalenia Zawodowego w Łomży Filia w Kolnie Technikum Branżowa Szkoła I Stopnia
Kultura Cyfrowe Archiwum Ziemi Kolneńskiej (CAZK) KolnoTeka Państwowa Szkoła Muzyczna I i II Stopnia w Łomży FILIA w Kolnie Kolneński Ośrodek Kultury i Sportu Orkiestra Kolneńska Towarzystwo Jan z Kolna Stowarzyszenie na Rzecz Integracji i Promocji Powiatu Kolneńskiego thumb|Cmentarz parafialny thumb|Cmentarz komunalny w Kolnie thumb|kościół parafialny pw. Chrystusa Króla Wszechświata Świetlica Środowiskowa „Stokrotka” Powiatowa Biblioteka Pedagogiczna w Kolnie Biblioteka Publiczna Czytelnia
Media Prasa Miesięcznik Kolneński – gazeta wydawana przez Urząd Miasta w Kolnie Zeszyty Kolneńskie – rocznik społeczno-kulturalny Towarzystwa „Jan z Kolna”
Media internetowe umkolno.pl – Urząd Miasta Kolno kolniak24.pl – portal internetowy miasta i powiatu kolneńskiego
Religia Kolno jest siedzibą dekanatu w diecezji łomżyńskiej. Miasto posiada dwie parafie rzymskokatolickie (pw. Chrystusa Króla Wszechświata oraz pw. św. Anny), a także nieczynną bożnicę żydowską. W mieście ma swoją siedzibę również sala królestwa Świadków Jehowy. Na początku XX w. w Kolnie znajdowała się też cerkiew św. Mikołaja z 1904 roku; została zniszczona w roku 1929.
Na terenie miasta znajdują się 3 cmentarze: parafialny, komunalny oraz żydowski.
Sport thumb|Stadion Miejski w Kolnie thumb|Skatepark i pumptrack w Kolnie
Kluby i stowarzyszenia sportowe Orzeł Kolno – IV Liga Podlaska Fudokan „Dragon” – międzyszkolny uczniowski klub sportowy karate UKS „Jedynka” UKS „Olimpia” UKS „Rekord” UKS „Delfin” – sekcja pływacka TKKF „Rekord” Kolno Hovercraft Racin Team – Poduszkowcowy Klub Sportowy „Paweł z Kolna”
Obiekty sportowe Hala Sportowa – ul. M. Dąbrowskiej 4. Kompleks sportowo-rekreacyjny składający się z krytej pływalni z sauną, jakuzzi, siłowni, pełnowymiarowej hali sportowej z salą fitness i ścianką wspinaczkową, ponadto wielofunkcyjne boisko zewnętrzne, na podłożu z tworzywa sztucznego, bieżni. Zarządzany przez Kolneński Ośrodek Kultury i Sportu. Stadion Miejski – ul. Wojska Polskiego 40. Mecze rozgrywa Orzeł Kolno. Również zarządzany przez Kolneński Ośrodek Kultury i Sportu.
Ludzie związani z Kolnem
Zobacz też
Łabna Wysoczyzna Kolneńska Bitwa pod Kolnem Jan z Kolna cmentarz żydowski w Kolnie Kolno (stacja kolejowa) Cerkiew św. Mikołaja w Kolnie synagoga w Kolnie
Przypisy
Linki zewnętrzne Urząd Miasta Kolno
Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)