Bitwa o Sankt Vith

Bitwa o Sankt Vith – bitwa stoczona pomiędzy wojskami niemieckimi i amerykańskimi w rejonie belgijskiego miasta Sankt Vith podczas ofensywy w Ardenach w czasie II wojny światowej.

Miasto Sankt Vith, ważny węzeł drogowy, znajdowało się blisko granicy między 5 Armią a 6 Armią Pancerną Seppa Dietricha, dwoma najsilniejszymi jednostkami biorącymi udział w ofensywie ardeńskiej. Miasto znajdowało się także blisko zachodniego krańca luki Losheim, strategicznie położonej doliny prowadzącej pomiędzy gęsto zalesionymi grzbietami lasu ardeńskiego i osi całej niemieckiej ofensywy. Przeciwko atakującym stanęły jednostki amerykańskiego VIII Korpusu. Obrońcy byli skupieni wokół sił 7 Dywizji Pancernej i obejmowali także 424 Pułk Piechoty ze 106 Dywizji Piechoty, elementy 9 Dywizji Pancernej i 112 Pułk Piechoty z 28 Dywizji Piechoty. Jednostki te, które działały pod dowództwem gen. Roberta Hasbroucka (7 Dywizja Pancerna) i Alana Jonesa (106 Dywizja Piechoty), skutecznie oparły się atakom niemieckim, tym samym znacznie spowalniając ofensywę nieprzyjaciela.

Na rozkaz feldmarsz. Bernarda Montgomery'ego gen. Bruce Clarke, dowódca Grupy Bojowej B 7 Dywizji Pancernej, zrezygnował z dalszej obrony Sankt Vith 21 grudnia 1944 r.; oddziały amerykańskie wycofały się na pozycje wspierane przez 82 Dywizję Powietrznodesantową na zachodzie, stanowiąc skuteczną przeszkodę dla dalszego ataku Niemców. Do 23 grudnia, kiedy Niemcy rozbili swoje flanki, pozycja obrońców stała się nie do utrzymania, a żołnierze amerykańscy zostali zmuszeni do wycofania się na zachód od rzeki Salm. W sytuacji, gdy niemiecki plan przewidywał zajęcie Sankt Vith do godz. 18:00 17 grudnia, przedłużające się działania w jego obrębie i wokół miasta stanowiły poważnego opóźnienie w ich harmonogramieMacDonald, op. cit., s. 468.

Tło sytuacyjne Przygotowania niemieckie: od 15 września do 16 grudnia 1944 r. thumb|Niemiecki plan zajęcia Sankt Vith przez niemiecki LXVI Korpus thumb|Linia frontu w Ardenach tuż przed rozpoczęciem niemieckiej kontrofensywy, 15 grudnia 1944 r. Adolf Hitler, przywódca III Rzeszy, po raz pierwszy nakreślił swój plan zdecydowanej kontrofensywy na froncie zachodnim 16 września 1944 r. Celem tego ataku było przełamania słabo obsadzonych linii amerykańskiej 1 Armii między Monschau i Wasserbillig siłami Grupy Armii B feldmarsz. Walthera Modela, przeprawienie się przez Mozę pomiędzy Liège i Dinant, odbicie Antwerpii i zachodniego brzegu ujścia rzeki Skaldy. Cele kontrofensywy były zarówno wojskowe, jak i polityczne. Hitler twierdził, że sojusz między Wielką Brytanią a Stanami Zjednoczonymi w Europie Zachodniej był nienaturalny, a zatem kruchy i rozpadłby się, gdyby wbić klin pomiędzy siły amerykańskie i brytyjskie. Niemcy mogliby następnie zawrzeć oddzielny pokój z zachodnimi aliantami i skoncentrować swoje armie na walce przeciwko Związkowi SowieckiemuuMacDonald, op. cit., s. 20.

W miesiącach następujących po pierwszym ogłoszeniu planu, Hitler zbierał w tajemnicy rezerwy na swój plan, zdając sobie sprawę, że taka ofensywa nie odniesie sukcesu, jeśli nie będzie całkowitym zaskoczeniem. Wybranym dowódcą frontu zachodniego i figurantem, za którym gromadziły się nowe armie, był feldmarszałek Gerd von Rundstedt, cieszący się znakomitą reputacją i szacunkiem. Pod jego autorytetem odtworzono Grupę Armii B, składającą się z trzech armii: 6 Armii Pancernej SS, 5 Armii Pancernej i 7 Armii. Te siły miały poprowadzić uderzenie na zachód przez Ardeny w powtórce wielkiej zachodniej ofensywy z 1940 roku, rozdzielając armie Sprzymierzonych. 6 Armia Pancerna SS byłaby silnym prawym ramieniem ofensywy na północnej flance i miała za zadanie przekroczyć grzbiet Elsenborn na najkrótszej drodze do Antwerpii. 5 Armia Pancerna miała wspierać lewą flankę 6 Armii Pancernej, a mniej mobilna 7 Armia blokować ataki na flankach skierowane przeciwko lewemu skrzydłu atakujących armiiMacDonald, op. cit., s. 22–32.

Na centralnym odcinku nowej, wielkiej ofensywy znalazła się 5 Armia Pancerna. Nie była ona ani tak uprzywilejowana politycznie, ani tak dobrze wyposażona, jak 6 Armia Pancerna SS. Jednakże 5 Armia miała tę przewagę, ponieważ była pod dowództwem gen. Hasso von Manteuffela, który jawił się ekspert w wojnie zmechanizowanej znanej z frontu wschodniego. Manteuffel był znany ze skrupulatnego planowania i śmiałości w dzianiu, a także zdolności do samodzielnego myślenia, które w przeszłości prowadziło czasami do problemów z jego przełożonymi. Wciąż zachował wystarczająco dobrą reputację, aby powierzono mu ważną rolę wspierającą w wielkim planie, a jego 5 Armia Pancerna wciąż reprezentowała znaczną siłę mobilną. Cztery dywizje pancerne i jedna brygada pancerna były wspierane przez pięć dywizji grenadierów ludowych oraz liczne jednostki artyleryjskie, przeciwlotnicze i rakietoweMacDonald, op. cit., s. 101–102, 644–648.

Poinformowany o charakterze nowej ofensywy na spotkaniu z Hitlerem, von Rundstedtem i Modelem 27 października 1944 r., Manteuffel przystąpił do wywierania swojego osobistego piętna na wielkim planie. Początkowo popierał próbę Modela i Rundstedta, aby zawęzić zakres operacji adekwatnie do środków, jakimi dysponowała Grupa Armii B. Ofensywa z 1944 r. nie mogła dorównać sile inwazji na Zachód sprzed czterech lat. Brakowało pojazdów, a tym bardziej samolotów. Dlatego Manteuffel poparł coś, co nazwano „małym rozwiązaniem”, ograniczoną osłoną, która zniszczyłaby amerykańską 1 i 9 Armię. Manteuffel określił ten plan ze swojego zamiłowania do brydża jako „szlemik”, w przeciwieństwie do planu „szlema” Hitlera, dotyczącego odbicia Antwerpii. Jednak führer nie chciał jednak słyszeć o żadnym ograniczaniu swoich planów, więc Antwerpia pozostała oficjalnym celem ofensywy, a Manteuffel musiał zadowolić się drobnymi zmianami taktycznymiMacDonald, op. cit., s. 35–36.

Dokonując rozmieszczenia swoich sił wzdłuż zachodniej ściany przeciwległej do linii amerykańskich, Manteuffel przeprowadził szeroko zakrojone rozpoznanie pozycji nieprzyjaciela na froncie niemieckiej 5 Armii Pancernej. Na podstawie tych obserwacji, wykonanych w mundurze pułkownika piechoty, Manteuffel zasugerował pewne zmiany w planie ataku. Polegały one na ograniczeniu lub wyeliminowaniu ostrzału artyleryjskiego w obszarach, gdzie siły amerykańskie miały zwyczaj wycofywać się na noc, lub gdzie były tak rozmieszczone, że pozwalały żołnierzom niemieckim zbliżyć się do nich w nocy przed atakiem. Zasugerował także użycie reflektorów odbijających światło od chmur, aby oświetlić drogę w zimowej ciemności poprzedzającej świt. Hitler zgodził się na te zmianyMacDonald, op. cit., s. 101–102

Planując rzeczywisty atak, Manteuffel podzielił swoją 5 Armię Pancerną na trzy korpusy złożone z piechoty, czołgów i wspierającej artylerii. Środek ciężkości, czyli schwerpunkt, składałby się z XLVII Korpusu Pancernego i LVIII Korpusu Pancernego posuwających się na zachód przez rzekę Our w Ouren z południa lub lewej flanki frontu armii niemieckiej. Następnie mieli zająć centrum komunikacyjne regionu, Bastogne, zanim przekroczą rzekę Muozę w Namur. Trzecia grupa, Korpus LXVI, miała w tym czasie posunąć się na zachód po obu stronach Schnee Eifel. Ten najbardziej wysunięty na północ lub prawy element flankowałby i zaczął otaczać siły amerykańskie zajmujące Sankt Vith pierwszego dnia ataku. LXVI Korpus był najsłabszym ze wszystkich trzech korpusów, bez dywizji pancernej ani transportu silnikowego, ale zawierał dołączony batalion dział pancernych. Dywizja Panzer Lehr i Führerbegleitbrigade (Brygada Eskortowa Führera) miały być trzymane w rezerwie, a tej ostatniej można było użyć tylko za wyraźną zgodą Modela. Preferencja Manteuffela dla „szlemika” znalazła odzwierciedlenie w braku planowania jakichkolwiek posunięć po dotarciu do MozyMacDonald, op. cit., s. 130.

LXVI Korpus składał się z dwóch dywizji Grenadierów Ludowych. Z tych dwóch 18 Dywizja Grenadierów Ludowych była na tym obszarze najdłużej, bo od października i składała się w przeważającej części z dywizji polowej Luftwaffe z dodatkowymi spieszonymi marynarzami Kriegsmarine. Oddział dowodzony przez płk Hoffmana-Schonborna został utworzony w okupowanej Danii we wrześniu tego roku. 62 Dywizja Grenadierów Ludowych pod dowództwem płk. Friedricha Kittla została utworzona z pozostałości 62 Dywizji Piechoty, zniszczonej na froncie wschodnim, uzupełnionej przez Czechów i Polaków przymusowo wcielonych do armii niemieckiej, z których większość nie znała języka niemieckiego. Gen. Walther Lucht, dowódca LXVI Korpusu, uważał 18 Dywizję Grenadierów Ludowych za bardziej wiarygodną ze względu na jej znajomość lokalnego terenu i etniczny skład niemiecki. Z tego powodu zaufał jej, wyznaczając ją do najbardziej złożonych elementów planu i przydzielając więcej sprzętu transportowegoMacDonald, op. cit., s. 130, 646.

18 Dywizja Grenadierów Ludowych miała zatem odgrywać główną rolę w szeregu posunięć, przeprowadzonych aby odciąć jednostki zajmujące pozycje na pierwszej linii amerykańskiego frontu i doprowadzić do ostatecznej konwergencji 18 i 62 Dywizji w Sankt Vith. Manteuffel wyjaśnił również, że postęp LXVI Korpusu będzie zależał od tego, co Niemcy nazywali Stoßtrupptaktik (taktyka przenikania). Ten system ataku opierał się na specjalnych zespołach uderzeniowych liczących do 80 ludzi, którzy wykorzystali trudny teren Ardenów, aby ominąć umocnione punkty i przejąć kluczowe mosty, skrzyżowania i wzniesienia. Manteuffel utworzył również specjalny zmechanizowany batalion inżynieryjny, wykorzystujący pojazdy półgąsienicowe i samobieżne działa szturmowe do usuwania blokad i umożliwiania szybkich ataków z flankiMacDonald, op. cit., s. 104, 137, 314, 321, 469.

Rozmieszczenie sił amerykańskich i fortyfikacje: od 24 października do 15 grudnia 1944 r. Podczas gdy LXVI Korpus Manteuffela zbierał się do wyprawy na zachód, amerykańska 1 Armia przygotowywała własny atak. Aby dostać się do Niemiec, amerykańskie naczelne dowództwo zdało sobie sprawę, że będzie musiało kontrolować zapory regulujące przepływ wody w rzece Roer. Atak na tamy przeprowadziła 2 Dywizja Piechoty. Ta bardzo doświadczona jednostka walczyła w całej Europie Zachodniej, od Normandii po Schnee Eifel. W grudniu 1944 r. zajmowała ufortyfikowane pozycje na grzbiecie Eifel. Aby móc przenieść 2 Dywizję Piechoty do ataku, jej miejsce w linii obronnej miała zająć nowo przybyła 106 Dywizja PiechotyMacDonald, op. cit., s. 83.

106 Dywizja rozpoczęła luzowanie 2 Dywizji Piechoty w rejonie Sankt Vith i Schnee Eifel w dniu 10 grudnia 1944 r. Pomimo życzeń gen. Waltera Robertsona, dowódcy 2 Dywizji, 106 Dywizja również miała zostać wysłana do ataku na wschód, z większością sił odizolowanych na Schnee Eifel. Ponadto, aby nie ostrzegać Niemców o zmianach w linii, 106-ta nie mogła przynieść żadnego ciężkiego sprzętu i musiała polegać na sprzęcie pozostawionym przez 2 Dywizję. 106 Dywizja wyszła gorzej na tej umowie, ponieważ 2-ga musiałaby pozostawić dodatkowy sprzęt komunikacyjny, broń i pojazdy, dla których 106-ta nie miała odpowiednika, dlatego wbrew postanowieniom 2-ga zebrała ze sobą większość sprzętu. 106 Dywizja również doznała znacznych zmian personalnych, ponieważ 60 proc. jej siły wykorzystano na zrekompensowanie wyższych niż oczekiwano strat w innych jednostkach. Ubytek stanów dywizji zrekompensowano przez żołnierzy oddelegowanych z rozwiązanych małych jednostek, naprędce przeszkolonych kadetów jednostek powietrznych i dywizji, których nie wysłano jako całość do Europy. Zakłócenia w organizacji, szkoleniu i wyposażeniu spowodowały, że dywizja ta była stosunkowo nieskuteczna jako jednostka bojowa. Amerykańskie naczelne dowództwo wierzyło jednak, że statyczny charakter obszaru Ardenów da 106-tej czas na skorygowanie brakówMacDonald, op. cit., s. 116–117.