Skowrończyk krótkopalcowy (Calandrella brachydactyla) – gatunek małego ptaka z rodziny skowronków (Alaudidae). Występuje od południowej Europy po środkową Azję oraz na północnym i północno-zachodnim wybrzeżu Afryki. Zimuje w Afryce, środkowej Azji oraz od Półwyspu Arabskiego po północno-zachodnie Indie. Do Polski zalatuje sporadycznie. Do końca 2023 roku stwierdzony 23 razy (obserwowano 24 osobniki).
Podgatunki i występowanie Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia 8 podgatunków Calandrella brachydactyla: C. brachydactyla brachydactyla (Leisler, 1814) – południowa Europa i śródziemnomorskie wyspy, prawdopodobnie północno-zachodnia Afryka. C. brachydactyla hungarica Horváth, 1956 – Węgry i północna Serbia. C. brachydactyla rubiginosa Fromholz, 1913 – północna Afryka. C. brachydactyla hermonensis Tristram, 1865 – południowa Turcja i Syria do północno-wschodniego Egiptu. C. brachydactyla woltersi Kumerloeve, 1969 – południowa Turcja i północno-zachodnia Syria. C. brachydactyla artemisiana Banjkowski, 1913 – środkowa Turcja i Kaukaz Południowy do północno-zachodniego Iranu. C. brachydactyla longipennis (Eversmann, 1848) – Ukraina i południowa Rosja do południowo-środkowej Syberii i południowej Mongolii. C. brachydactyla orientalis Sushkin, 1925 – środkowa Syberia, północna Mongolia i północne Chiny.
Podgatunek C. brachydactyla orientalis bywa synonimizowany z C. brachydactyla longipennis, gdyż różnice między nimi są nieznaczne. Takson C. brachydactyla dukhunensis, uznawany dawniej za podgatunek skowrończyka krótkopalcowego, został wyodrębniony w osobny gatunek o nazwie skowrończyk smugowany (Calandrella dukhunensis)Systematyka i nazwy polskie za: .
Morfologia mały|lewo|Niepozorne, brązowe ubarwienie, wtapia go w teren Wygląd Mały ptak o niepozornym ubarwieniu. Krępa sylwetka z dużą głową. Jasnobrązowy, z kreskowanym wierzchem i białym spodem. Spód ogona czarny, z białymi obrzeżeniami. U niektórych występuje mała, czarna kreska z boku piersi. Czarny pasek oczny. Ptaki w Hiszpanii i północnej Afryce mają rdzawe ciemię. Żółty, mocny dziób i czarny pasek na pokrywach skrzydłowych, są charakterystyczne dla tego gatunku. W locie z wierzchu można zaobserwować również dwa inne, tym razem żółte paski na pokrywach naskrzydłowych.
Wymiary długość ciała 14–16 cm długość ogona 5–6 cm rozpiętość skrzydeł 25–30 cm masa ciała 20–26 g
Głos mały|Głos skowrończyka krótkopalcowego Suche „drit”, będące bardziej skoczne niż u skowronka, podobne do oknówki i „trlip”, brzmiące jak świergotek polny. Wydaje również podobne do skowrończyka małego „drrr-t-t”. Wydaje dwie wersje piosenki. Krótki, świergotliwy głos i zwrotki trwające 1–2 s. Początek jest chaotyczny, później przyspiesza i kończy się klekoczącym albo trelującym końcem. Zwrotki trwają 5–30 s. Może również wplątywać naśladownictwa. Piosenka podobna do skowronka i skowrończyka małego, ale jeśli ten drugi nie wplecie naśladownictwa lub niespójność, łatwiej rozpoznać gatunek.
Ekologia i zachowanie Biotop Suche tereny otwarte, pola uprawne, jałowe równiny oraz stepy.
Sposób gniazdowania Pojedynczo lub w koloniach liczących kilka ptaków. Monogamiczny.
Gniazdo W niewielkim zagłębieniu znajdującym się w ziemi, zasłonięte roślinnością. Wyścielone jest liśćmi, łodygami, korzonkami traw i innych roślin, piórami i materiałem roślinnym. Buduje je tylko samica.
Lęgi Wyprowadza dwa lęgi w ciągu roku. mały|Głowa i nogi
Jaja thumb|Jaja z kolekcji muzealnej Znosi od 3 do 5 jaj w okresie od kwietnia, aż do lipca. Wyjątkowo również 6 jaj. Mają one eliptyczny kształt. Ich zabarwienie jest żółtawe z plamkami.
Wysiadywanie, opieka i wylot z gniazda Inkubacja trwa około 13 dni, prowadzi ją tylko samica. Pisklęta po wykluciu karmione są bezkręgowcami przez oboje rodziców. Młode bardzo szybko opuszczają gniazdo, po 9 lub 10 dniach od wyklucia, ale lotne są dopiero w 12. albo 13. dniu życia. Po tym okresie nadal są pod opieką.
Pożywienie Owady, bezkręgowce, nasiona zbóż, chwastów, owoce, zielone części roślin. Wygrzebuje je z gleby.
Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje skowrończyka krótkopalcowego za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). W 2015 roku organizacja BirdLife International szacowała liczebność populacji europejskiej wraz z całą Turcją i krajami Kaukazu Południowego na 4 730 000 – 9 050 000 par lęgowych. Globalny trend liczebności nie jest znany.
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy
Bibliografia Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow, Ptaki Europy, Warszawa: Świat Książki, 2007, .
Linki zewnętrzne
Kategoria:Skowronki Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1814 roku