Języki tybeto-birmańskie – grupa około 330 języków używanych w regionie himalajskim, południowych Chinach i Południowo-wschodniej Azji.
W zależności od sposobu klasyfikacji traktuje się je jako: podrodzinę w obrębie rodziny sino-tybetańskiej, obok języków chińskichEthnologue – starsza hipoteza, mocno podważana od lat osiemdziesiątych XX w., gdyż nie udowodniono genetycznego pokrewieństwa języków chińskich i tybeto-birmańskich, co jest konieczne, aby języki uznać za rodzinę, odrębną rodzinę językową, ogólne pojęcie zbiorcze dla kilku niespokrewnionych ze sobą grup językowych, gdyż nowsze ustalenia kwestionują genetyczną jedność języków tybeto-birmańskich.
Główne języki Języki mające ponad milion użytkowników:
Birmański: 35 mln jako pierwszy język plus 15 mln jako drugi język w Mjanmie Yi (yipho): 4,2 mln w południowych Chinach Tybetański: 2 mln.; wraz z dialektami regionów Amdo i Kham 4,5 mln Tybetański Region Autonomiczny, Amdo, Kham Sgaw (sgo): 2 mln – Mjanma: stan Karen Arakański: 2 mln – Mjanma: Arakan Kham: 1,5 mln – Tybet: Kham Manipuri (meitei): 1,3 mln – Indie: Manipur, Asam, Nagaland Pwo (pho): 1,3 mln – Mjanma: stan Karen Tamang: 1 mln – Nepal: Dolina Kathmandu Yangbye: 1 mln – Mjanma bai (Minchia): 1 mln – Chiny: Yunnan
Klasyfikacja języków tybeto-birmańskich Nie osiągnięto pełnego konsensusu co do stopnia pokrewieństwa poszczególnych języków tybeto-birmańskich, prowadzone badania przynoszą wciąż nowe brakujące dane. Dotychczasowe ustalenia (2003) pozwalają na dokonanie roboczego podziału języków na następujące podgrupy:
Języki tybeto-birmańskie Języki bodyjskie z tybetańskim, tamang-ghale, tshangla, takpa, dhimal-Toto Języki zachodnio-himalajskie Języki mahakiranti z kiranti, newari-thangmi, magar-chepang Języki północno-asamskie z językami tani (abor-miri-dafla), khowa-sulung, mijui (deng), idu-digaru Języki hrusyjskie Języki bodo-konyak-jingpho z bodo-koch (bar), konyak (północny naga), jingpho-sak (kachin-lui) Języki kuki-chin-naga z mizo-kuki-chin, ao, angami-pochuri, zeme, tangkhul, meithei (manipuri), karbi (mikir) Języki qiang-gyalrong z xixia-qiang i gyalrong Języki nungijskie Języki kareńskie Języki lolo-birmańskie z lolo (yipho) i birmańskim Języki izolowane: pyu †, dura †, lepcza, mru, naxi, tujia, bai
Przypisy
Bibliografia Ramsey Robert: The Languages of China, Princeton University Press 1987,
Scott DeLancey: Sino-Tibetan Languages, Oxford University Press, New York 1990, (Praca zbiorowa : The World's Major Languages )
James A. Matisoff: Handbook of Proto-Tibeto-Burman, Berkeley 2003, (bezpłatny download PDF ze strony UC Press) Anju Saxena: Himalayan Languages, Berlin 2004,
George Van Driem: Languages of the Himalayas, Leiden 2001,
Linki zewnętrzne Klasyfikacja języków tybeto-birmańskich wg Ethnologue Etymologiczna baza danych
Tybeto-birmańskie