Powiat żniński – powiat w Polsce, położony w południowo-zachodniej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Żnin.

Na terenie powiatu znajdują się m.in.: stanowisko archeologiczne w Biskupinie, Cementownia „Kujawy” oraz pałac w Lubostroniu.

Podział administracyjny Powiat żniński powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminamiUstawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa ()..

Został stworzony z części znoszonego województwa bydgoskiegoRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw ().Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów ().. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie znacznie powiększonym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku. W 1999 roku w jego skład weszły miasta Barcin i Łabiszyn oraz gminy Barcin i Łabiszyn, które należały wówczas do powiatu szubińskiego, nieprzywróconego w ramach reformy. Z drugiej strony, północna część terenu ówczesnej gminy Gorzyce weszła w skład powiatu nakielskiego (w ramach gminy Kcynia)Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 8 stycznia 1976 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia oraz zmiany granic i nazw gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach: bydgoskim, częstochowskim, jeleniogórskim, konińskim, koszalińskim, miejskim krakowskim, lubelskim, nowosądeckim i olsztyńskim ()..

Z powiatem żnińskim graniczą jednostki: powiat bydgoski od północnego wschodu, powiat inowrocławski od wschodu, powiat mogileński od południowego wschodu, powiat gnieźnieński w województwie wielkopolskim od południa, powiat wągrowiecki w województwie wielkopolskim od zachodu, powiat nakielski od północnego zachodu.

W skład powiatu wchodzi 6 gmin: 5 miejsko-wiejskich oraz 1 wiejska. Na jego terenie położone jest 5 miast: Barcin, Gąsawa, Janowiec Wielkopolski, Łabiszyn oraz ŻninRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego ()..

+ Gmina (2025) (2024) SiedzibaObwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (). TERYT Typ Nazwa 0419013 miejsko-wiejska 25x25px Barcin Barcin 0419023 miejsko-wiejska 25x25px Gąsawa Gąsawa 0419033 miejsko-wiejska 25x25px Janowiec Wielkopolski Janowiec Wielkopolski 0419043 miejsko-wiejska 25x25px Łabiszyn Łabiszyn 0419052 wiejska 25x25px Rogowo Rogowo 0419063 miejsko-wiejska 25x25px Żnin Żnin

W historii powiatu doszło do jednej próby zmiany jego granic. W 2010 roku, Rada Miejska w Trzemesznie (powiat gnieźnieński, województwo wielkopolskie) złożyła wniosek o przyłączenie części wsi Cegielnia i Gościeszyn z gminy Rogowo o łącznej powierzchni 311,28 ha. Negatywna opinia zarówno mieszkańców tych miejscowości, jak i wszystkich organów po stronie żnińskiej (Rady Gminy Rogowo, Rady Powiatu w Żninie oraz Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego) spowodowała odrzucenie wniosku przez Radę Ministrów.

Pokrycie terenu Powiat żniński według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 984,82 km², co stanowiło 5,5% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 10. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 132. miejsce wśród 314 powiatów Polski. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (73,2%) oraz leśne (17,4%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 5,4% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 4,0%.

Demografia

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie żnińskim zamieszkiwało 67 080 mieszkańców: 34 097 kobiet (50,8% ludności) i 32 983 mężczyzn (49,2%), czyli 3,4% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 68 osób na km². Pod względem ludności powiat żniński zajął w 2024 roku 8. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 164. lokatę wśród 314 powiatów Polski.

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 43,2%; w miastach w tym dniu mieszkało 28 986 osób, zaś na wsi 38 094 osoby.

Transport Transport drogowy Drogi krajowe – Żnin – Gniezno – Poznań – Kościan – Leszno – Trzebnica – (Wrocław )

Drogi wojewódzkie Paterek – Szubin – Łabiszyn – Gniewkowo Kaliska – Żnin – Pakość – Inowrocław Łabiszyn – Murczyn Brzoza – Łabiszyn – Barcin – Dąbrowa – Mogilno – Wylatowo

Starostowie żnińscy Na podstawie źródła: Bolesław Cieniawa (29 grudnia 1998 – 31 sierpnia 2000), Zbigniew Jaszczuk (od 31 sierpnia 2000).

Zobacz też Powiat szubiński Powiat Znin

Przypisy

żniński