thumb|Dawny zbór kalwiński w Seceminie, wzniesiony dzięki fundacji Stanisława Szafrańca z Pieskowej Skały. W XVI wieku jeden z ważniejszych ośrodków kalwinizmu małopolskiego, a także miejsce pochówku samego fundatora.

Stanisław Szafraniec z Pieskowej Skały herbu Starykoń (ur. między 1525 a 1530, zm. 7 stycznia 1598Olgerd Dziechciarz, Heretycy regionu olkuskiego, Olkusz 1998, s. 193.) – wojewoda sandomierski w latach 1581-1587, kasztelan sandomierski w 1576 roku, kasztelan biecki w latach 1569-1576, wojski krakowski w latach 1589-1598, wojski sandomierski w 1566 roku, starosta lelowski w latach 1563–1578Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy. Oprac. Stanisław Cynarski i Alicja Falniowska-Gradowska. Kórnik 1990, s. 261., marszałek izby poselskiej sejmu 1570 roku i sejmu konwokacyjnego 1574 rokuPosłowie ziemscy koronni 1493–1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 196, 227., starosta wolbromski, protektor kalwinizmu w Małopolsce.

Życiorys Pochodził z magnackiej rodziny małopolskiej, syn Piotra Szafrańca i Agnieszki Sienieńskiej, wnuk kasztelana wiślickiego Piotra Szafrańca. Wcześnie osierocony początkowo wychowywał się na dworze Jana Tęczyńskiego a po jego śmierci wychowaniem Stanisława zajął się jego stryj Hieronim – dworzanin króla Zygmunta I Starego. W 1545 został wysłany wraz z bratem stryjecznym Mikołajem na dwór księcia Albrechta Hohenzollerna, gdzie wychowano go w duchu wiary luterańskiej. Po powrocie do kraju poślubił Annę Dembińską, córkę kanclerza wielkiego koronnego Walentego Dembińskiego. Był posłem województwa krakowskiego na sejm 1556/1557 i sejm piotrkowski 1562/1563 roku, sejm piotrkowski 1565 roku, sejm lubelski 1569 roku, sejm 1570 rokuLudwik Kolankowski, Posłowie sejmów Zygmunta Augusta, w: Reformacja w Polsce, rocznik V, nr 17-18, Warszawa 1928, s. 125-134..W 1569 został kasztelanem bieckim, w 1576 kasztelanem sandomierskim, w latach 1581 – 1587 wojewodą sandomierskim, a od 1589 wojskim krakowskim.

Po śmierci Zygmunta II Augusta, jako zdecydowany przeciwnik Habsburgów, poparł Henryka Walezego, a po jego ucieczce wysunął kandydaturę na tron Polski Wilhelma z Rozemberga. Niechętny Stefanowi Batoremu, występował w obronie Jana i Samuela Zborowskich.

Stanisław Szafraniec był rzecznikiem tolerancji religijnej i ograniczeniem uprawnień Kościoła katolickiego. Brał czynny udział w życiu małopolskiego kościoła protestanckiego. W latach 1550–1555 ufundował w swoich dobrach zbory kalwińskie w: Seceminie, Przegini, Sąspowie, Sułoszowej, Rogowie, Krasocinie, a po śmierci stryja Hieronima Szafrańca objął patronat nad zborem we Włoszczowie. W Seceminie ufundował przy zborze wyższą szkołę, w której bezpłatnie kształcili się mieszczanie secemińscy. Po śmierci reformatora Jana Łaskiego w 1560 podjął się opieki i wychowania syna Łaskiego – Samuela.

Jako przedstawiciel Korony Królestwa Polskiego podpisał akt unii lubelskiej 1569 rokuAkta Unji Polski z Litwą: 1385-1791, wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz, Kraków 1932, s. 340..

W 1573 potwierdził elekcję Henryka III Walezego na króla PolskiŚwiętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572–1576, Kraków 1917, s. 150. Poseł na sejm koronacyjny 1574 roku z województwa krakowskiegoRafał Jaworski, Spis posłów koronnych na sejm koronacyjny w 1574 roku, w: Kwartalnik Historyczny, Rocznik CXXIV, 2017, 2, s. 302.. Poseł na sejm konwokacyjny 1574 roku z województwa krakowskiegoPosłowie ziemscy koronni 1493–1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 227.. Poseł na sejm koronacyjny 1576 roku z województwa krakowskiegoPosłowie ziemscy koronni 1493–1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 237.. Poseł na sejm pacyfikacyjny 1589 roku z województwa sandomierskiegoPosłowie ziemscy koronni 1493–1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 320..

W 1589 był sygnatariuszem ratyfikacji traktatu bytomsko-będzińskiego na sejmie pacyfikacyjnymCodex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae, wydał Maciej Dogiel, t. I, Wilno 1758, s. 238..

Stanisław Szafraniec był mecenasem sztuki. W latach 1570–1580 dokonał wielkiej przebudowy w stylu renesansowym Zamku Pieskowa Skała, a w pobliżu rezydencji założył ogród w stylu włoskim oraz zwierzyniec. Na zamku mieściła się także bogata biblioteka.

Stanisław Szafraniec zmarł prawdopodobnie w WolbromiuOlgerd Dziechciarz, op. cit., s. 193., zaś zwłoki jego spoczęły w zborze w Seceminie (obecnie kościół katolicki).

Gdy w 1616 zbór w Seceminie został przejęty przez katolików, znajdujący się w świątyni nagrobek Stanisława Szafrańca rozbito a płytę figuralną „utopiono” w studni plebańskiej. Dopiero w latach 20. XX wieku odnaleziono rzeźbę nagrobną; przedstawia ona postać w zbroi, która w ręku zamiast oznak rycerskich trzyma książkę z napisem: Deo et Patriae serviviTadeusz Przypkowski, Zabytki reformacji w Kielecczyźnie [w:] Studia Renesansowe, Wrocław 1965, tom I, s. 75,77..

Przypisy

Bibliografia Halina Kowalska, Stanisław Szafraniec z Pieskowej Skały [w:] Odrodzenie i Reformacja w Polsce, tom III, Warszawa 1958. Olgerd Dziechciarz, Heretycy regionu olkuskiego, Olkusz 1998.

Kategoria:Elektorzy Henryka III Walezego Kategoria:Kasztelanowie bieccy Kategoria:Kasztelanowie sandomierscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Marszałkowie Sejmu I Rzeczypospolitej Kategoria:Posłowie na sejm warszawski 1556/1557 Kategoria:Posłowie na sejm piotrkowski 1562/1563 Kategoria:Posłowie na sejm piotrkowski 1565 Kategoria:Posłowie na sejm lubelski 1569 Kategoria:Posłowie na sejm warszawski 1570 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1574 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1574 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1576 Kategoria:Posłowie na sejm pacyfikacyjny 1589 Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo krakowskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta II Augusta Kategoria:Senatorowie za panowania Henryka III Walezego Kategoria:Senatorowie za panowania Stefana Batorego Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta III Wazy Kategoria:Starostowie lelowscy Kategoria:Starostowie wolbromscy Kategoria:Sygnatariusze unii lubelskiej 1569 (Korona Królestwa Polskiego) Kategoria:Sygnatariusze traktatu bytomsko-będzińskiego 1589 Stanisław Szafraniec Kategoria:Szlachta kalwińska w Polsce (I Rzeczpospolita) Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Wojewodowie sandomierscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wojscy krakowscy Kategoria:Wojscy sandomierscy Kategoria:Zmarli w 1598