Świstunka grubodzioba (Phylloscopus schwarzi) – gatunek małego, wędrownego ptaka z rodziny świstunek (Phylloscopidae), wcześniej włączanej do pokrzewkowatych (Sylviidae). Zamieszkuje Azję; sporadycznie zalatuje do Polski. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1863 roku Gustav Radde. Autor nadał mu nazwę Sylvia (Phyllopneuste) Schwarzi, a jako miejsce typowe wskazał Tarei Nor i Góry Burejskie na Zabajkalu i Przyamurzu. Obecnie gatunek umieszczany jest w rodzaju Phylloscopus. Nie wyróżnia się podgatunków.
Morfologia Długość ciała wynosi około 12,5–13,5 cm, masa ciała 8–15 g. Jest nieznacznie większa od świstunki brunatnej. Ubarwiona głównie w różnych odcieniach zieleni. Brew długa, dwukolorowa i dobrze widoczna. Od dzioba do oka jest żółtawa, za okiem kolor przechodzi w biały. Nogi różowopomarańczowe, jasne. Dziób gruby, krótki, na końcu lekko zaokrąglony. Pokrywy uszne lekko plamkowane. Pasek oczny ciemny, gruby. Od zielonkawego spodu ciała pokrywy podogonowe różnią się swoją żółtawopomarańczową barwą.
Zasięg występowania Świstunki grubodziobe są wędrowne. Gniazdują w południowo-centralnej i południowo-wschodniej Syberii (Nowosybirsk i rosyjska część Ałtaju po Pasmo Stanowe, Kraj Nadmorski, dorzecze Amuru i Sachalin) i dalej na południe po północną Mongolię, północno-wschodnie Chiny (Wielki Chingan i Mały Chingan) i północną Koreę. Poza sezonem lęgowym przebywają w północnej i centralnej Tajlandii, wschodniej Mjanmie na wschód po Indochiny, sporadycznie w południowo-wschodnich Chinach (Guangdong).
W Polsce do końca 2022 roku stwierdzona tylko 9 razy, ostatnio w październiku 2022 w Krynicy Morskiej i dwukrotnie w październiku 2016 w Helu.
Ekologia i zachowanie Świstunki grubodziobe gnieżdżą się na polanach w tajdze, w gęstej roślinności, w luźnych sosnowych lasach górskich, zaroślach rododendronów oraz rosnących wzdłuż rzek i strumieni zwartych zaroślach wierzbowych; unikają dużych i zwartych drzewostanów. W trakcie przelotów i na zimowiskach pojawiają się na obszarach podmokłych w zakrzewieniach, w dolinach rzek oraz trzcinowiskach, a nawet nad niewielkimi rowami melioracyjnymi. Żywią się głównie owadami oraz ich larwami. Żerują w gęstych, niskich zaroślach, co utrudnia obserwację. Okres lęgowy trwa od czerwca do sierpnia, gniazdo umieszczone jest w gęstym krzewie, około 1 m nad ziemią.
Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje świstunkę grubodziobą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku (stan w 2025). Liczebność światowej populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako pospolity lub lokalnie pospolity. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku. W przypadku 10 ostoi ptaków IBA BirdLife International uznaje świstunkę grubodziobą za jeden z gatunków kwalifikujących, tj. takich, na podstawie których obecności wyznacza się te ostoje; jest to m.in. Jezioro Teleckie.
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Świstunki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1863 roku