Dereń świdwa (Cornus sanguinea L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny dereniowatych. Występuje w całej Europie sięgając na wschodzie po Ural, Kaukaz i Azję Mniejszą w Azji. Wprowadzony do uprawy w Ameryce Północnej, gdzie częściowo się zadomowił. W Polsce jest gatunkiem dość pospolitym, rzadziej występuje tylko na północnym zachodzie i północnym wschodzie. Bywa uprawiany jako roślina ozdobna.

Morfologia thumb|left|180px|Kwiatostan thumb|left|180px|Owoce thumb|left|180px|Liście jesienią Pokrój Krzew, niekiedy małe drzewo do 6 m, rzadko do 10 m wysokości. Przewisające pędy łatwo się ukorzeniają, natomiast korzenie tworzą odrosty. Pędy są nagie, zielone do brunatno- a nawet krwistoczerwonych w miejscach nasłonecznionych oraz w stanie bezlistnym. Liście Naprzeciwległe, pojedyncze i całobrzegie. Blaszki szerokojajowate, o długości od 4 do 8 cm, obustronnie zielone, mniej lub bardziej owłosione z obu stron (włoski pojedyncze i dwuramienne). Nerwy boczne łukowate w liczbie 3–4, rzadziej 5 par. Kwiaty Skupione w płaskich podbaldachach powstających na szczytach pędów. Kwiaty obupłciowe, 4–krotne. Działki kielicha trójkątne. Płatki korony mają 4–7 mm długości, są białe, szybko odpadają. Cztery pręciki otaczają krótszą od nich szyjkę słupka. Zalążnia jest dolna (zrośnięta z dnem kwiatowym), dwukomorowa. Dookoła nasady szyjki słupka znajduje się dysk miodnikowy. Owoce Granatowe lub granatowoczarne, biało kropkowane, kulistawe pestkowce o średnicy 6 mm, z jedną pestką, zwykle dwunasienną. Szypuły owocostanu czerwone.

Biologia i ekologia thumb|Pokrój Nanofanerofit. W Europie Środkowej kwitnie w maju i czerwcu, owoce dojrzewają we wrześniu. Zasiedla rozmaite siedliska – zarówno wilgotne (w tym brzegi wód) jak i nasłonecznione zbocza na glebach wapiennych. Rośnie na skrajach lasów i w zaroślach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Rhamno-Prunetea oraz zespołu (Ass.) Rhamno-Cornetum sanguinei. Liczba chromosomów 2n = 22.

Zmienność Podgatunki W obrębie gatunku wyróżnia się cztery podgatunki i mieszańca między nimi: C. sanguinea subsp. australis (C.A.Mey.) Jáv. – występuje w południowo-wschodniej Europie od Kaukazu i Grecji po Polskę na północy; rośliny z przylegającymi, dwuramiennymi włoskami; C. sanguinea subsp. cilicica (Wangerin) D.F.Chamb. – tylko w Turcji i Syrii; C. sanguinea nothosubsp. czerniaewii Grosset C. sanguinea subsp. hungarica (Kárpáti) Soó – Europa Środkowa od Niemiec po Ukrainę, na południu po Włochy i Bułgarię; ma włoski zarówno dwuramienne i przylegające, jak i pojedyncze i odstające; C. sanguinea subsp. sanguinea – podgatunek nominatywny występujący niemal w całym zasięgu gatunku (tylko na południowym jego skraju ustępuje zupełnie subsp. australis i subsp. cilicica); ma włoski pojedyncze, odstające.

Odmiany uprawne Dereń świdwa 'Compressa' – krzew dorastający do 1 metra wysokości. Liście małe, mocno pomarszczone, koloru ciemnozielonego. Roślina nie kwitnie, jesienią przebarwia się na kolor ciemnorubinowy. Ze względu na małą ekspansywność oraz zwarty pokrój jest polecany do małych ogrodów o ograniczonej przestrzeni a także jako element rabat czy skalniaków. Forma szczepiona tworzy kulistą formę bez potrzeby cięcia.

Zastosowanie Sadzony jako roślina ozdobna. Zazwyczaj używany jest do rekultywacji skarp, wysypisk i nieużytków, gdyż ma małe wymagania, a za pomocą odrostów korzeniowych szybko się rozrasta. Drewno wykorzystywane było w tokarstwie, wyrabiano z niego m.in. cybuchy, laski, biczyska. Młode pędy wykorzystywano w plecionkarstwie. Owoce są jadalne, ale dopiero gdy całkowicie dojrzeją. Dawnej nasiona wykorzystywano do produkcji palnego oleju.

Uprawa Może być z powodzeniem uprawiany zarówno na suchej, jak i wilgotnej glebie. Rozmnażany z nasion, przy czym najlepsze wyniki uzyskuje się wydobywając nasiona z owocni od razu po zbiorze i sadząc je przed zimą (najpóźniej do pierwszej połowy października). Bardzo dobrze ukorzeniają się też sadzonki zielne pozyskiwane w czerwcu.

Przypisy

Kategoria:Dereniowate Kategoria:Drzewa i krzewy ozdobne Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza