Białorzytka pstra (Oenanthe pleschanka) – gatunek małego ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae).
Systematyka Gatunek został naukowo opisany w 1770 roku przez Iwana Lepiochina w 14. tomie Novi commentarii Academiae Scientiarum Imperialis Petropolitanae. Autor nadał mu nazwę Motacilla pleschanka. W tym samym tomie Peter Simon Pallas opisał gatunek, który nazwał Motacilla leucomela; jak się później okazało, jego opis również dotyczył białorzytki pstrej. Nazwa nadana przez Lepiochina ma jednak priorytet, a nadana przez Pallasa jest traktowana jako synonim. Obecnie gatunek jest umieszczany w rodzaju Oenanthe. Nie wyróżnia się podgatunków.
Występowanie Zasięg występowania Występuje od południowo-wschodniej Europy (północno-wschodnia Bułgaria, wschodnia Rumunia i południowa Mołdawia), z przerwami w zasięgu dalej na wschód po południowy Ural, Mongolię, Zabajkale, środkowy i zachodni Afganistan, północny Pakistan, północno-zachodnie Himalaje i północno-wschodnie Chiny. Zimuje w północno-wschodniej i wschodniej Afryce oraz w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego.
Do Polski zalatuje wyjątkowo (5 stwierdzeń, ostatnie w 2011).
Biotop Żyje na zboczach wzgórz i terenach poprzecinanych jarami i wąwozami.
Morfologia Wygląd zewnętrzny We wszystkich szatach dziób i nogi są czarno ubarwione. Samce w szacie spoczynkowej mają jasne brzegi piór. Rozmiar długość ciała 14,5–16 cm Masa ciała 16–22 g
Rozród thumb|lewo|200px|Jaja z kolekcji muzealnej Sezon lęgowy trwa od maja do czerwca lub lipca, w północnym Pakistanie aż do sierpnia. Gniazdo ma kształt luźnej, płaskiej miseczki z grubych łodyg roślinnych i korzonków, wyłożonej cienkimi łodygami, sierścią zwierzęcą i wełną. Umieszczone jest we wnęce pod kamieniem, w szczelinie skalnej, ścianie wąwozu lub budynku, w brzegu rzeki, odnotowano też gniazda w norach susłogonów falistych. W zniesieniu 4–6 jaj, są one jasnoniebieskie do zielononiebieskich z niewielkimi czerwonawobrązowymi plamkami. Okres inkubacji trwa 13–14 dni, zaś pisklęta opuszczają gniazdo po kolejnych 13–14 dniach.
Pożywienie Białorzytka pstra żywi się bezkręgowcami, głównie chrząszczami i mrówkami; jesienią skład diety uzupełniają drobne owoce, sporadycznie zjada też nasiona.
Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje białorzytkę pstrą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy z 2021 roku, mieści się w przedziale 545 000 – 997 000 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji nie jest znany.
Na terenie Polski białorzytka pstra podlega ścisłej ochronie gatunkowejRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy
Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Muchołówkowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1770 roku