Gospodarka Stanów Zjednoczonych – największa wolnorynkowa gospodarka pojedynczego państwa na świecie. Wartość PKB USA w 2020 roku wyniosła około 32,38 bln USD.
Gospodarka USA charakteryzuje się dużo większym liberalizmem gospodarczym niż gospodarki w krajach UE. Charakteryzuje też się o wiele niższymi podatkami, o wiele mniejszą interwencją rządu w gospodarkę oraz brakiem tak rozległych zabezpieczeń socjalnych jak w UE.
Dane ogólne
Średnie PKB na mieszkańca wynosi 53 tys. USD, jednak dochody te są rozłożone bardzo nierównomiernie. Współczynnik Giniego, określający skalę nierówności dochodów w kraju, wynosi w USA 46,5. Rozpiętości w dochodach wynikają z wielu czynników: miejsca zamieszkania, pochodzenia etnicznego, płci, wykształcenia itp. Najwyższe PKB na jednego mieszkańca ma region Nowej Anglii (w Delaware wynosi on 59 000 USD). Najniższy natomiast w stanach Głębokiego Południa (w Missisipi wynosi on 24 000 USD). W przypadku grup etnicznych największy dochód na jednego mieszkańca mają przedstawiciele rasy żółtej (mediana ok. 40 000 USD). Biali, Afroamerykanie i Latynosi zarabiają odpowiednio przeciętnie 35 000, 30 000, 25 000 dolarów amerykańskich. 17% gospodarstw domowych uzyskało dochód powyżej 100 000 USD, ale z kolei 20% mniejsze niż 19 000 USD, co w USA uznawane jest za granicę ubóstwa. Poniżej granicy ubóstwa żyje 15% Amerykanów. Wśród białych jest to 8,2%, a wśród Afroamerykanów jest to 24,3%Gazeta Wyborcza, Aleksander Kaczorowski, Ehrenreich, Barbara: Za grosze..
Bezrobocie mały|lewo|Bezrobocie w USA w grudniu 2008 Bezrobocie w USA w 2013 wynosiło 7,4%. Wśród przedstawicieli rasy białej wynosi ono 3,9%, Azjatów 2,9%, Latynosów 5,8%, a wśród Afroamerykanów wynosi ono 8,5%. Najmniejsze bezrobocie odnotowuje się w stanie Dakota Północna (4,2%). Najwyższe zaś panuje w stanie Michigan (15,2%).
Bieda i brak pieniędzy na jedzenie W 2020 roku oszacowano, że 46 milionów ludzi korzysta z różnego rodzaju spiżarni żywności, jadłodajni, schronisk dla ubogich i innych agencji lokalnych. Nie stać ich na zakup żywności w podstawowej ilości pozwalającej na przeżycie. Populacja całego kraju jest szacowana (w 2020) na 331 002 651, więc to ok. 14%.
Podatki W Stanach Zjednoczonych procentowy udział podatków w PKB jest dużo niższy niż w Europie. Wynosi on 27% PKB. Dla porównania w Polsce jest to 34,5%. Stawki podatków federalnych od osób fizycznych wynoszą 10%, 15%, 25%, 28%, 33% i 35%. Ta ostatnia stawka podatkowa obejmuje jednak tych podatników, którzy osiągają dochody powyżej 336 000 USD. W Ameryce na paliwa, alkohol, papierosy i samochody nakładana jest akcyza. Poborem podatków federalnych w USA zajmuje się Internal Revenue Service. Dochody budżetu państwa wynoszą 2,264 bln USD. Czyni to budżet amerykański największym na świecie. Jednak przy wydatkach budżetowych w wysokości 3,604 bln USD, USA posiadają deficyt budżetowy w wysokości 1340 mld USD rocznie. Z budżetu finansowane są m.in.: armia (Armia USA dysponuje największym budżetem na świecie), badania naukowe (największe wydatki na badania naukowe na świecie, z których finansuje się np. podbój kosmosu (NASA)), infrastrukturę drogową, administracje federalną, agencje rządowe (FBI, CIA czy NSA), zamówienia publiczne w dużych koncernach czy parki narodowe. Stany nakładają także własne podatki, np. podatki dochodowe maks. 12%, podatki obrotowe od towarów i usług oraz podatki od nieruchomości. Podatki od przedsiębiorstw w zależności od stanu wahają się od 15% do 39%.
Historia Na początku swego istnienia gospodarka USA opierała się na rolnictwie. Liczne swobody obywatelskie zaczęły przyciągać miliony imigrantów z całego świata. Na południu USA rozwinął się system plantacyjny oparty na niewolniczej pracy milionów czarnoskórych niewolników. Na północy dzięki sporym ilościom surowców mineralnych występujących w USA, liberalnym zasadom gospodarczym, stałym napływie taniej siły roboczej i dużemu rynkowi wewnętrznemu nastąpiła eksplozja gospodarcza. Powstały olbrzymie przedsiębiorstwa należące np. do Johna Rockefellera (przemysł naftowy), Henry’ego Forda (przemysł samochodowy) czy Johna Morgana (przemysł stalowy i bankowość)Historia od starożytności do współczesności vademecum dla maturzystów i kandydatów na wyższe uczelnie str. 247.. Udział amerykańskiej gospodarki w produkcji światowej wzrósł z poziomu 7% w 1840 do 23,3% w 1870. Na początku XX wieku gospodarka USA osiągnęła status największej gospodarki świata, czego dowodem było przeniesienie światowej stolicy finansów z Londynu do Nowego Jorku. Gospodarka amerykańska od 1922, po krótkotrwałym kryzysie rozwijała się znakomicie. Roczny wzrost gospodarki wynosił 5%. W latach 1922–1929 produkcja zwiększyła się o 70%, dochód narodowy o 40%, nastąpił wzrost wydajności pracy o 75%, a bezrobocie spadło do 4%Historia burzliwy wiek XX, s. 80..
W rozwoju bilateralnych stosunków gospodarczych pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a ZSRR, jak i dla gospodarki Stanów Zjednoczonych dużą rolę odegrała działalność radzieckiej spółki handlowej Amtorg Trading Corporation (1924-1998).
W początkach lat 60. XX wieku gospodarka amerykańska przeżywała okres ożywienia i rozkwitu.
Rolnictwo mały|Zbiór bawełny Stany Zjednoczone są największym producentem żywności na świecie. Wysoko rozwinięte rolnictwo; użytki rolne zajmują 45% powierzchni kraju, co stanowi 9% areału światowego; ponad 5% powierzchni upraw objęte jest siecią nawadniania i sztucznych zbiorników wody (zwłaszcza w Nowym Meksyku, Dolinie Kalifornijskiej, Arkansas, Teksasie). Wielkoobszarowa struktura własności ziemi (przeciętna wielkość gospodarstwa rolnego zwanego farmą wynosi ok. 190 ha, na preriach Wielkich Równin – 1000 ha; w rejonach górskich ponad 1500 ha); w farmach amerykańskich dominują uprawy monokulturowe (np. bawełna, tytoń, kukurydza) i wysoka specjalizacja hodowlana (mleczarska, drobiarska itp.). Specjalizacja ta ma również charakter terytorialny, np. przez Środkowy Zachód przebiega tzw. Corn Belt, czyli pas kukurydzy; na zachód od niego, na obszarze Wielkich Równin leży Wheat Belt, czyli pas pszenicy, biegnący od Teksasu po Dakotę Północną przez Nebraskę i Kansas; w południowo-wschodniej części kraju leży , czyli pas bawełny pokrywający się z południową doliną Missisipi; wysoki poziom mechanizacji niektórych upraw niemal całkowicie wyeliminował pracę fizyczną człowieka (np. sprzęt zbóż, buraków cukrowych, ziemniaków, bawełny, owoców); w rolnictwie pracuje zaledwie 2,2% zatrudnionych oraz robotnicy angażowani tylko sezonowo, wspiera ich rozbudowany system służb agrotechnicznych, przedsiębiorstw zaopatrzenia i zbytu płodów rolnych, dyspozycyjny serwis maszyn rolniczych; stąd rolnictwo amerykańskie osiąga bardzo wysoką wydajność z ha na 1 zatrudnionego, do końca XX w. niższa była natomiast (w porównaniu z Europą Zachodnią) wydajność upraw z 1 ha (np. 26 q pszenicy); w ostatnim dziesięcioleciu (od ok. 1995) znacznie wzrosła dzięki wprowadzeniu wielu upraw roślin genetycznie modyfikowanych (m.in. pszenicy, kukurydzy, tytoniu); relatywnie niski jest stopień chemizacji (44 kg nawozów sztucznych na 1 ha); wzrost wydajności ziemi drogą intensywniejszego nawożenia nie wchodzi w grę, jako że rolnictwo amerykańskie boryka się z problemami nadwyżek produkcji; z USA pochodzi m.in. 44% światowej produkcji soi, 34% kukurydzy, 25% sorga, 12% pszenicy, 8% owsa, 9% winogron, 17% owoców cytrusowych, 17% mięsa z uboju, 15% mleka, 21% bawełny, 9% tytoniu; spore znaczenie ma też uprawa orzeszków ziemnych, trzciny cukrowej, ryżu, koniczyny, roślin pastewnych, warzyw, ziemniaków, w Dolinie Kalifornijskiej – brzoskwiń, fig, migdałów, oliwek, pomarańczy, cytryn, na Florydzie – pomarańczy i grejpfrutów; USA są największym w świecie eksporterem pszenicy (ok. 30 mln ton rocznie), kukurydzy i pasz kukurydziano-sojowych. Wysoko rozwinięta hodowla, ponad 100 mln sztuk bydła, 60 mln trzody chlewnej, 10 mln owiec, wokół miast silnie rozwinięte drobiarstwo.
Rybołówstwo Rosnące znaczenie rybołówstwa, zwłaszcza w 200 milowej strefie przybrzeżnej (m.in. połowy śledzia, makreli, dorsza, tuńczyka, sardynek, homarów, krewetek, krabów, ostryg), u wybrzeży Alaski – łososi, w rejonie Florydy – rekinów i marlinów.
Surowce naturalne Bogate zasoby surowców mineralnych; największe na świecie zasoby złota (ok. 262 mln uncji); wydobywa się m.in. ropę naftową (Alaska i Teksas – ok. 50% wydobycia, ponadto Nizina Zatokowa, szelf Zatoki Meksykańskiej, Luizjana, Kansas, Oklahoma, Nowy Meksyk, Wyoming, Kalifornia) i gaz ziemny (2 miejsce na świecie – złoża towarzyszą ropie); zasoby ropy szacowane na 4 mld t są na wyczerpaniu, a wysokie koszty ich eksploatacji ograniczają ekonomiczny sens wydobycia. Korzystnie usytuowane są obliczane na 220 mld t zasoby węgla kamiennego, głównie koksującego i antracytu (2. miejsce w świecie w wydobyciu, 1. w eksporcie), skoncentrowane na Wielkich Równinach, w Appalachach i Górach Skalistych, w Pensylwanii, Wirginii Zachodniej, Kentucky, Wyoming, Illinois. Ponadto zasoby rud uranu (Nowy Meksyk, Wyoming, Utah, Kolorado), żelaza (Minnesota, Alabama, Missouri, Utah, Wyoming), miedzi (Arizona, Utah, Nowy Meksyk), cynku i ołowiu mocno wyczerpane (Missouri, Idaho, Montana, Arizona, Tennessee), boksytów (Arkansas, Alabama), molibdenu i wanadu (Kolorado, Utah, Arizona), fosforytów (1. miejsce w świecie – Floryda, Karolina Północna, Idaho, Utah), siarki (1. miejsce w świecie – wybrzeże Zatoki Meksykańskiej, Luizjana, Teksas), soli potasowych (Carlsbad w Nowym Meksyku), soli kamiennej (1. miejsce w świecie – Luizjana, Teksas, Ohio), srebra (Idaho, Alaska, Nevada), złota (Idaho, Kalifornia, Alaska, Nevada), platyny (Montana); rozmiar produkcji przemysłowej USA sprawia, że zasoby krajowe w wielu dziedzinach nie zaspokajają zapotrzebowania na surowce mineralne i dlatego kraj ten jest ich największym importerem w świecie (zwłaszcza ropy naftowej i gazu ziemnego, rud żelaza, miedzi, cynku i ołowiu, cyny, boksytów, uranu, manganu, kobaltu, antymonu i innych).
Przemysł Energetyka mały|Elektrownia Jądrowa Bellefonte w Hollywood w Alabamie 25% energii w USA pochodzi z ropy naftowej, 22% z węgla a 22% z gazu ziemnego. Energia jądrowa wytwarza 8,4% a energia odnawialna – 8% (głównie z elektrowni wodnych i biomasy, ale również z innych źródeł odnawialnych, takich jak energia wiatrowa, energia geotermalna i energia słonecznaUS Dept. of Energy, „Annual Energy Report” (2010).. W ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat w USA zużycie energii wzrastało w szybszym tempie od krajowej produkcji energii. Różnica ta jest obecnie w dużej mierze wypełniona przez importRistinen, Robert, A. Energy and the Environment. Malloy, 2006.. USA są drugim pod względem wielkości na świecie producentem energii elektrycznej (moc zainstalowana w 2010 r. wynosiła ponad 1137,3 GW, całkowita roczna produkcja 4151 TWh), której 71% dostarczają elektrownie węglowe i gazowe, 20% jądrowe (109 elektrowni, największe South Texas I i II – ponad 2500 MW, Palo Verde w Arizonie, Perry w Ohio, Fermi w Michigan), 8% wodne (największe Grand Coulee o mocy 6700 MW na rzece Kolumbia), 1% wiatrowe, słoneczne, geotermalne; mimo skali produkcji, ze względu na bardzo wysokie zużycie energii USA stanęły w początku nowego stulecia u progu kryzysu energetycznego (zwłaszcza w Kalifornii).
Przetwórstwo surowców i przemysł spożywczy