mały|240x240px|Elżbieta Kryńska, Helena Gruszecka i Władysław Surzyński w przedstawieniu „Typ A” Marii Morozowicz-Szczepkowskiej w Teatrze Ateneum w Warszawie (1934). Helena Gruszecka z domu Birnbaum (ur. 20 lipca 1901 w Częstochowie, zm. 5 sierpnia 1982 w Warszawie) – polska aktorka teatralna i filmowa żydowskiego pochodzenia.
Życiorys Urodziła się w rodzinie kompozytora Abrahama (Adama) Bera Birnbauma i Eleonory z d. Frenkel. Była siostrą Mieczysława Birnbauma, żołnierza, publicysty i tłumacza, ciotką pisarza Jerzego Pomianowskiego. Po ukończeniu szkoły średniej w Łodzi debiutowała i występowała w miejscowym Teatrze Polskim (1920–1921), następnie pracowała w Wilnie w teatrach Polskim (1921–1923) i Reduta (1923–1926)Zaświadczenie o przebiegu pracy zawodowej w latach 1920–1967 [dostęp[ 2023-10-19].. Egzamin eksternistyczny ZASP-u zdała w 1922. W latach 1926–1929 grała w Teatrze Nowym w Poznaniu, a w sezonie 1929/30 w Teatrze Miejskim w Lublinie. W 1930 występowała w teatrze Uśmiech Warszawy, w sezonie 1932/33 w Teatrze Kameralnym (gościnnie w Teatrze Polskim w Poznaniu), w sezonie 1933/34 w Instytucie Reduty, w latach 1934–1938 w teatrach Ateneum i Aktora, w sezonie 1938–1939 w Teatrze Buffo.
Podczas okupacji niemieckiej nie pracowała w zawodzie.
Po II wojnie światowej występowała w warszawskich teatrach: m. st. Warszawy (1945), Miejskich Teatrach Dramatycznych (1945–1948), Ludowym (1948–1954), Estrady potem pn. Komedia (1954–1971).
Była żoną artysty malarza Wiktora Detke (1899–1944)Detke Wiktor (1899–1944) [dostęp 2023-10-19]., który zginął podczas powstania warszawskiegoZaświadczenie z dnia 12 kwietnia 1948 r. [dostęp 2023-10-19]..
Zmarła w Warszawie, pochowana 11 sierpnia 1982Nekrologi , [dostęp 2023-10-19]. na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera C-B-25).
Filmografia 1933: Wyrok życia jako chłopka
1936: Róża jako kobieta w tłumie komentująca aresztowanie rewolucjonistów 1937: Dziewczęta z Nowolipek jako kucharka u Zalewskich 1937: Książątko jako sklepowa 1937: Pani minister tańczy jako uczestniczka posiedzenia u pani minister 1939: Doktór Murek jako gospodyni Murka 1958: Kalosze szczęścia jako madame Rose, szefowa paryskiego domu publicznego 1958: Ósmy dzień tygodnia jako sąsiadka Walickich 1960: Powrót 1961: Dotknięcie nocy jako handlarka Krystyna Piterakowa 1965: Lekarstwo na miłość jako kobieta przy straganie 1965: Wojna domowa (serial tv odc. Wywiadówka) jako woźna w szkole 1968: Stawka większa niż życie (serial tv odc. Cafe Rose) jako służąca pani Rose 1970: Album polski jako kobieta w pociągu 1971: Kłopotliwy gość jako kobieta chcąca obejrzeć cud 1971: Na przełaj (tv) jako kobieta przyglądająca się akcji strażaków 1973: Wielka miłość Balzaka (serial tv odc. 3-4) jako pani Duron, gospodyni Balzaca 1975: Obrazki z życia jako babcia klozetowa 1976: Złota kaczka (tv) jako handlarka 1977: Noce i dnie (serial tv odc. 3) jako znachorka Kolanicha 1978: Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz jako staruszka przechodząca przez „pasy”
Role w Teatrze Telewizji Skowronek, Jean Anouilh, postać: Matki (reż. Czesław Szpakowicz, 1956) Julietta ze snów, Georges Neveux (reż. Czesław Szpakowicz, 1957) Goście o zmierzchu, Krystyna Salaburska (reż. Władysław Sheybal, 1957) Żeglarz, Jerzy Szaniawski (reż. JózefSłotwiński, 1958) Diabeł domowego ogniska, Henrik Pontoppidan (reż.Maryna Broniewska, 1962) Szelmostwa Skapena, Molier, postać: Neryny (reż. Jan Kulczyński Jan, 1963) Maliniarz, Fritz Hochwalder, postać: Burgerl (reż. Ireneusz Kanicki, 1967) Przygoda w Manor Farm wg..., Karol Dickens, postać: Pani Wardle (reż. Lech Komarnicki, 1971) 12 krzeseł (odcinek II Wielki kombinator wraca do akcji) Ilia Ilf, Eugeniusz Pietrow (reż. Konstantyn Ciciszwili, 1988)
Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (23 lutego 1965)Legitymacja odznaczenia Krzyżem Kawalerskim Odrodzenia Polski 1965 [dostęp 2023-10-19]. Złoty Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki” - wymieniona jako Gruszecka-Detko Helena c. Adama. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki - wymieniona jako Detko-Gruszecka Helena. Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (3 maja 1964)Legitymacja odznaczenia Odznaką Zasłużony Działacz Kultury [dostęp 2023-10-19]. Odznaka Zasłużonego Działacza ZZPKiS (24 czerwca 1969)Legitymacja odznaczenia Odznaką ZZPKiS [dostęp 2023-10-19].
Przypisy
Linki zewnętrzne
wspomnienia Jerzego Pomianowskiego na stronie kongres.lublin.pl
Kategoria:Polskie aktorki filmowe Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Ludzie urodzeni w Częstochowie Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Zmarli w 1982