Kazimierz Grus

Kazimierz Grus (ur. 23 sierpnia 1886 w Murzynnie, zm. 30 czerwca 1955 w Łodzi) – karykaturzysta, rysownik, ilustrator książek.

Życiorys Urodził się 23 sierpnia 1886, w rodzinie Franciszka i Marii z domu KrauzeKazimierz Grus M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-08-09].. Uczył się poligrafii w Grudziądzu, następnie wysłany do Lipska, a potem studiował ekonomię polityczną w Liège w dzisiejszej Belgii. Od strony artystycznej kształcił się w Berlinie i Paryżu. Rozpoczynał publikować w „Tęczy” (1911–1912), „Musze” (1911–1916) i „Tygodniku Ilustrowanym” (1913). Z racji tego, że po rozpoczęciu wojny został internowany do Rosji, rysował w moskiewskim „Budilniku” (1917) i petersburskim „Satirikonie” (1917–1918). W roku 1918 wrócił na ziemię polską do Lwowa, gdzie podjął współpracę z pismem „Szczutek”, którego przez pewien czas był również redaktorem artystycznym.

Po pierwszym powstaniu śląskim (16/17 – 24 sierpnia 1919) udał się tam wraz z żoną Mają Berezowską, gdzie rysował w „Kocyndrze” i działał na rzecz przyłączenia Śląska do Polski. W 1924 roku przebywał w Warszawie i redagował „Kanarka”. Około 1926 roku, po rozejściu się z Berezowską, zamieszkał na krótko w miasteczku Nowe w obecnym kujawsko-pomorskim. mały|Książka 250 razy Mały Kazio z 250 ilustracjami Kazimierza Grusa wydana po jego śmierci ze wstępem M. Jogoszewskiego, wyd. „Karuzela” Łódź 1957 W latach 30. mieszkał w Poznaniu, gdzie współpracował z „Ilustracją Polską”, „Kurierem Poznańskim”, ale przede wszystkim publikował w „Cyruliku Warszawskim”, „Kolcach”, „Żółtej Musze” i „Śmiechu”, „Kurjerze Poznańskim”.

Wraz z Tadeuszem Hernesem był autorem komiksu dla dzieci pt. Ucieszne przygody obieżyświatów.

W okresie międzywojennym – podobnie jak Maja Berezowska – opublikował wiele karykatur odbieranych obecnie jako antysemickie. Kilkadziesiąt takich rysunków pokazano w 2013 r. na wystawie w Żydowskim Instytucie Historycznym w WarszawieWystawa „Obcy i niemili. Antysemickie rysunki z prasy polskiej 1919–1939”. Katalog Wystawy, s. 79–85. ŻIH, Warszawa 2013.. Z drugiej strony utrzymywał przyjacielskie kontakty z Julianem Tuwimem – poetą żydowskiego pochodzeniaEryk Lipiński: Drzewo szpilkowe. Warszawa: 1976, s. 8731.. Jednocześnie opublikował też wiele karykatur odbieranych obecnie jako antyniemieckieK. Grus, A. Romanowski, Górny Śląsk, Kraków 1921, 16 s. Encyklopedia Powstań Śląskich, red. F. Hawranek i in., Opole 1982, 164; 216–217. i antyrosyjskieA. Lazari, O. Riabow, Polacy i Rosjanie we wzajemnej karykaturze, Warszawa 2008, s. 14, 21..

Grus posiadał szerokie spektrum zainteresowań artystycznych, ponieważ tworzył karykatury, rysunki, ilustracje książkowe oraz plakaty. Specjalizował się w karykaturze społeczno-politycznej i obyczajowej. Był znany z tego, że potrafił oddać po mistrzowsku charakter poszczególnych zwierząt, a szczególnie jego umiejętności w tej dziedzinie odsłoniły się w rysunkach przeznaczonych dla dzieci i młodzieży. Stał się znany jako ilustrator popularnych książek dla dzieci i młodzieży: Marii Kownackiej O szewczyku Łukaszku co szył buty dla ptaszków; Kornela Makuszyńskiego Wesoły zwierzyniec; Bronisławy Ostrowskiej Szklana Góra; O małpce Kiki i słoniach (również napisał wierszowany tekst do tej książeczki), oraz książek Jana Żabińskiego: Jak powstała trąba słonia; Jak się zwycięża; Któż by przypuszczał?… To i owo o zwierzętach; Na srogim lwie; To i owo o wężach. Stworzył on również serię rysunków ilustrujących frazeologizmy widziane oczyma dziecka – zbiór części tych rysunków został opublikowany w albumie 250 razy Mały Kazio. Został wydany nakładem czasopisma Karuzela i zawierał 250 rysunków Kazimierza Grusa

W czasie II wojny światowej ukrywał się pod zmienionym nazwiskiem w okupowanej Warszawie. Po wojnie zamieszkał w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 26 i rysował zwłaszcza do „Szpilek”. Pod koniec życia ożenił się powtórnie z Zofią, z domu Risop.

W 1950 otrzymał Państwową Nagrodę Artystyczną III stopnia w dziale plastyki za twórczość w dziedzinie karykatury politycznej. mały|Książeczka Kajecik Małego Kazia Kazimierza Grusa wyd. Warszawa 1990 Jako artysta niezależny politycznie nie chciał się włączyć w nurt obowiązującej wówczas propagandy, dlatego od początku lat 50. XX w. nie mógł publikować. Żył wówczas bardzo skromnie, zachorował na wątrobę i zmarł po ciężkiej chorobie w 1955 roku.

Został pochowany w części rzymskokatolickiej Starego Cmentarza w Łodzi.

Upamiętnienie 23 sierpnia 2015 roku w rodzinnym Murzynnie odsłonięto ku jego pamięci tablicę. W 2023 roku w ramach cyklu reportaży Urszuli Guźleckiej, opowiadającego o związkach wybitnych Polaków pochodzących z małych miejscowości na Kujawach i Pomorzu telewizja Bydgoszcz wyemitowała odcinek poświęcony Kazimierzowi Grusowi z podtytułem Kazio z Murzynna.

Przypisy

mały|Książka Łbem o ścianę Jana Huszczy z okładką projektu K. Grusa wyd. Książka 1946 r.

Bibliografia Husarski Wacław, Karykatura w Polsce, t. 8, Warszawa 1926, s. 22. M. J., Kazimierz Grus nie żyje, [w:] „Łódzki Express Ilustrowany”, 1 VII 1955, s. 1. Zaruba Jerzy, Grus nie żyje, [w:] „Szpilki”, 17 VII 1955, s. 6–7. Kazimierz Grus, b.a.w., Szpilki, 22 lipca 1956, s. 5. Witz Ignacy, Zaruba Jerzy, 50 lat karykatury polskiej, Warszawa 1961, s. 9–36. Zaruba Jerzy, Z pamiętników bywalca, Warszawa 1968, s. 82, 85–88, 90–91, 149–150, 164. Słownik Artystów Polskich i obcych w Polsce działających. t. 2, red. Maurin-Białostocka Jolanta i in., Wrocław 1975, s. 499–501. Lipiński Eryk, Drzewo Szpilkowe, Warszawa 1976, s. 29, 77, 87, 102, 127, 131, 149, 191, 196. Górska Hanna, Lipiński Eryk, Z dziejów karykatury polskiej, Warszawa 1977, s. 123–257. Lipiński Eryk, Pamiętniki, Warszawa 1990, s. 232–234. Chadrysiak Danuta, Kazimierz Grus (1885–1955), Inowrocław 1992, s. 26. Ruszyc Ferdynand, Urbański Jacek, Karykaturzyści Polscy. Antologia biograficzna od początku do współczesności, Warszawa 1994, s. 79–80. Stołecka Krystyna, Dopisuję cień, [w:] „Tygiel Kultury”, nr 1–3 2001, s. 31–38. Stołecka Krystyna, Sargasy, Łódź 2003, s. 15–19. Rusek Adam, Leksykon polskich bohaterów i serii komiksowych, Warszawa 2007, s. 105–106, 165–166, 175. Prusowski Wojciech, Wielki zapomniany we własnej ojczyźnie, [w:] „Express Bydgoski”, 27 II 2009, s. 3. Prusowski Wojciech, Życie i twórczość Kazimierza Grusa (1885–1955); praca dyplomowa – WSKSiM, Toruń 2009, 73+25s.

Kategoria:Internowani w Rosji w czasie I wojny światowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Murzynnie Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Pochowani w części rzymskokatolickiej Starego Cmentarza w Łodzi Kategoria:Polscy autorzy komiksów Kategoria:Polscy ilustratorzy Kategoria:Polscy karykaturzyści Kategoria:Polscy rysownicy Kategoria:Polscy satyrycy Kategoria:Rysownicy związani z Łodzią Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1955