Stanisław Szymański (ur. 17 czerwca 1930 w Krakowie, zm. 10 lutego 1999 w Warszawie) – polski tancerz baletowy. W latach 1967–1985 pierwszy tancerz Teatru Wielkiego w Warszawie.
Życiorys Był wychowankiem Szkoły Tańca Artystycznego Janiny Jarzynówny-Sobczak w Krakowie, gdzie uczył się także u Leona Wójcikowskiego. I to właśnie Wójcikowski sprowadził go w końcu do Warszawy, gdzie w latach 1948–1950 występował w zespole muzycznego Teatru Nowego. W sezonie 1950/51 był solistą baletu w Operze Poznańskiej, gdzie także pracował pod kierownictwem Leona Wójcikowskiego. Po wcieleniu do wojska w 1951 roku występował w Zespole Pieśni i Tańca Domu Wojska Polskiego w Warszawie. Od 1956 był solistą baletu Państwowej Opery Warszawskiej, a od 1965 baletu Teatru Wielkiego w Warszawie, gdzie w latach 1967–1985 nosił tytuł pierwszego tancerzaMałgorzata Komorowska, Paweł Chynowski, Sztuka naturalna Stanisława Szymańskiego. Szkic do portretu, [w:] „Taniec”, Polski Teatr Tańca – Balet Poznański, Poznań, 1980, s. 23–29.. thumb|426x426px|Grób Stanisława Szymańskiego (po lewej), Cmentarz Wojskowy na Powązkach W 1963 roku podczas festiwalu Warszawska Jesień otrzymał nagrodę krytyków muzycznych SPAM „Orfeusz” za wykonanie partii Orfeusza w balecie Igora Strawińskiego. Jako jedyny Polak został uhonorowany w Paryżu Nagrodą im. Wacława Niżyńskiego. Partnerował m.in. Barbarze Bittnerównie, Oldze Sawickiej, Marii Krzyszkowskiej, Barbarze Olkusznik i Helenie Strzelbickiej. Zasłynął jednak przede wszystkim w demiklasycznych tańcach solowych, w których demonstrował swobodę techniczną, zawrotne piruety, wysokość i lekkość skoku. Publiczność prawie zawsze przyjmowała entuzjastycznie jego każde wyjście na scenę. Wiele jego występów (zwłaszcza w baletach współczesnych Witolda Grucy) zostało utrwalonych na filmach. Po raz ostatni wystąpił w roku 1994 w Teatrze Studio, w roli aktorskiej spektaklu Jerzego Grzegorzewskiego: Cztery komedie równoległe.
Jako jeden z niewielu artystów swoich czasów nie krył swojej homoseksualności i zdobył pozycję ikony środowisk LGBT. Został pochowany w Alei Zasłużonych Cmentarza Powązkowskiego w Warszawie (kwatera A30-tuje-15)Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze..
Najważniejsze roleMałgorzata Komorowska, Paweł Chynowski, Sztuka naturalna Stanisława Szymańskiego. Szkic do portretu, [w:] „Taniec”, Polski Teatr Tańca – Balet Poznański, Poznań 1980, s. 23–29. Opera Poznańska 1950: Kawaler – Pory roku, choreografia Leon Wójcikowski 1950: Solista – Suita hiszpańska, choreografia Leon Wójcikowski 1950: Sędzia – Dyl Sowizdrzał, choreografia Leon Wójcikowski
Państwowa Opera Warszawska 1956: Faun – Noc Walpurgii, choreografia Stanisław Miszczyk 1957: Ptak – Pan Twardowski, choreografia Stanisław Miszczyk 1957: Rudowłosy – Jezioro łabędzie, choreografia Stanisław Miszczyk 1957: Merkucjo – Romeo i Julia, choreografia Jerzy Gogół 1958: Pietruszka – Pietruszka, choreografia Michaił Fokin / Leon Wójcikowski 1958: Mazepa – Mazepa, choreografia Stanisław Miszczyk 1960: Grand pas – Jezioro łabędzie, choreografia Marius Petipa / Konstantin Siergiejew 1961: Taniec cygański – Kamienny kwiat, choreografia Aleksandr Tomski 1962: Franek – Wierchy, choreografia Eugeniusz Papliński 1962: Corregidor – Trójkątny kapelusz, choreografia Françoise Adret 1962: Perlimplin – Czerwony płaszcz, choreografia Françoise Adret 1963: Orfeusz – Orfeusz, choreografia Alfred Rodrigues 1964: Taniec cygański – Don Kichot, choreografia Aleksiej Cziczinadze 1964: Bibułek – Oczekiwanie, choreografia Witold Gruca 1964: Solista – Ad hominem, choreografia Witold Gruca
Teatr Wielki w Warszawie 1965: Diabeł – Pan Twardowski, choreografia Stanisław Miszczyk 1966: Taniec hiszpański – Jezioro łabędzie, choreografia Raissa Kuzniecowa 1966: Arlekin – Mandragora, choreografia Witold Gruca 1966: Pas de deux – Nokturn i Tarantela, choreografia Witold Gruca 1968: On-Lis – Voci, choreografia Witold Gruca 1968: Hilarion – Giselle, choreografia Aleksiej Cziczinadze 1968: Giovanni – Francesca da Rimini, choreografia Aleksiej Cziczinadze 1968: Taniec z czinelami – Spartakus, choreografia Jewgienij Czanga 1969: Książę – Kopciuszek, choreografia Aleksiej Cziczinadze 1970: Romeo – Romeo i Julia, choreografia Aleksiej Cziczinadze 1971: Muzyk – Symfonia fantastyczna, choreografia Witold Borkowski 1971: Główny solista – Polymorphia, choreografia Jerzy Makarowski 1972: Mandaryn – Cudowny mandaryn, choreografia Joseph Lazzini 1972: Główny solista – La Valse, choreografia Joseph Lazzini 1972: Diabeł – Pan Twardowski, choreografia Witold Gruca 1973: Pietruszka – Pietruszka, choreografia Michaił Fokin / Leon Wójcikowski 1973: Rotbart – Jezioro łabędzie, choreografia Boris Chaliułow wg Mariusa Petipy i Lwa Iwanowa 1974: Czardasz – Coppélia, choreografia Assaf Messerer 1975: Solista – Capriccio, choreografia Marta Bochenek 1975: Pierrot – Karnawał, choreografia Witold Gruca 1979: Pan N. – Maskarada, choreografia Witold Gruca i Zofia Rudnicka
Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1971) Złoty Krzyż Zasługi (1954) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
Nagrody i odznaczenia 1959: Prix Nijinski (Nagroda im. Wacława Niżyńskiego) w Paryżu 1963: Nagroda Krytyki Muzycznej „Orfeusz” za rolę Orfeusza w balecie Igora Strawińskiego 1967: Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia 1974: Nagroda Państwowa II stopniaDziennik Polski r. XXX, nr 165 (9446), s. 2.
Przypisy
Bibliografia Tacjanna Wysocka, Dzieje baletu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1970. Małgorzata Komorowska, Paweł Chynowski, Sztuka naturalna Stanisława Szymańskiego. Szkic do portretu, [w:] „Taniec”, Polski Teatr Tańca, Poznań 1980, s. 23–29. Irena Turska, Almanach baletu polskiego, 1945–1974, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1983, s. 180, . Barbara Krzemień-Kołpanowicz, Szymański Stanisław, [w:] Encyklopedia muzyczna PWM, t. 10, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1997, s. 301, t. 10. Irena Turska, Przewodnik baletowy, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Warszawa 2008, .
Linki zewnętrzne
Stanisław Szymański na zdjęciach w bibliotece Polona
Kategoria:Artyści związani z Krakowem Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy tancerze Kategoria:Tancerze związani z Warszawą Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 1999