thumb|Liście robinii akacjowej|alt=Gęste listowie robinii. Liczne, jajowate listki wzdłuż długich osi liści thumb|Strąki|alt=Zaschnięte, płaskie strąki wiszące na ulistnionych gałązkach Robinia akacjowa, robinia biała, grochodrzew akacjowy (Robinia pseudoacacia L.) – gatunek drzew należący do rodziny bobowatych. Pochodzi ze wschodniej części Ameryki Północnej, ale został szeroko rozprzestrzeniony i zaaklimatyzowany na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. W rodzimym zasięgu jest krótkotrwałym gatunkiem pionierskim rosnącym w leśnych lukach. Na innych kontynentach, gatunek ten jest znacznie bardziej trwały dzięki uwolnieniu od licznych patogenów. Początkowo, w XVII wieku, rozprzestrzeniany był jako roślina ozdobna. Z czasem wzrosło jego znaczenie użytkowe – zaczął być ceniony jako źródło drewna, roślina miododajna, lecznicza, a ze względu na małe wymagania i silne rozrastanie się wegetatywne – sadzony jest na gruntach zdegradowanych dla ich ochrony przed erozją.
Po dwóch wiekach wykorzystywania i promowania gatunku, rozwoju jego akceptacji, włącznie z wychwalaniem przez artystów, w połowie XX zaczęto zdawać sobie sprawę z jego wad. Ponieważ jest bardzo ekspansywny i trudny w zwalczaniu oraz ma negatywny wpływ na środowisko – przekształca glebę, ogranicza zróżnicowanie gatunkowe – zaliczany jest współcześnie do najbardziej problematycznych gatunków inwazyjnych. W Europie zaleca się bezwzględne zwalczanie tego gatunku na obszarach przyrodniczo cennych. W Polsce nie powinien być sadzony w pobliżu lasów, wydm i dolin, w otwartym krajobrazie, na obszarach chronionych i w ich otulinie.
Drzewo potocznie nazywane jest także „akacją”, co jest mylące, ponieważ jest to nazwa odrębnego rodzaju drzew.
Rozmieszczenie geograficzne Robinia akacjowa pierwotnie rosła w Ameryce Północnej na dwóch obszarach rozdzielonych dysjunkcją – we wschodniej części USA w południowych Appalachach (od środkowej Pensylwanii po północną Georgię) oraz na położonych w środkowej części tego kraju Wyżynie Ozark i Górach Ouachita na terenie stanów: Arkansas, Missouri i Oklahoma.
Początkowo jako roślina ozdobna, a później także z różnych względów użytkowych gatunek został szeroko rozprzestrzeniony poza swój pierwotny zasięg. Powtarzana w różnych publikacjach informacja o introdukcji gatunku do Europy już w 1601 roku jest wskazywana jako błędna, ponieważ robinia nie została wykazana przez Jeana Robina (uznawanego za pierwszego jej hodowcę w EuropieEugen Vadas, 1914: Die Monographie der Robinie. Verlag von A. Joerges WWE & Sohn, Selmecbánya, s. 2.) na liście uprawianych roślin jeszcze w 1623. Przyjmuje się więc, że ten ogrodnik francuskiego króla Henryka IV, a następnie Ludwika XIII, otrzymał nasiona robinii po tej dacie (na pewno zaś przed 1635, kiedy to gatunek został już podany z Paryża). Robin uprawiał robinię w ogrodzie, który znajdował się w miejscu współczesnego Place Dauphine. Syn Jeana, Vespasien Robin (1579–1662), jeden z ukorzenionych odrostów posadził na Skwerze René-Viviani, gdzie okaz ten rośnie do dziś jako najstarsze drzewo ParyżaJacques Hillairet: Dictionnaire historique des rues de Paris, éditions de Minuit, 1985 , s. 452.. Niezależnie od introdukcji do Francji nasiona robinii pochodzące z rejonu Appalachów w Wirginii przesłane zostały przez angielskiego botanika i podróżnika, Johna Tradescanta (starszego) (1570–1638) do Londynu, gdzie uprawiane były w jego kolekcji w Lambeth w 1634. W ciągu XVII wieku gatunek został rozprzestrzeniony w Europie – do Lejdy (Holandia) trafił w 1641, do Padwy we Włoszech w 1662, do Berlina w 1672, a do Uppsali w Szwecji w 1685. Drzewo rozprzestrzeniane było początkowo jako ozdobne. W końcu XVIII i w XIX wieku było promowane (zwłaszcza w Niemczech) do upraw o charakterze leśnym w celach użytkowych (w celu produkcji drewna i przeciwdziałania erozji).
Na ziemiach polskich gatunek znany jest co najmniej od 1806 (wówczas udokumentowany został w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego), ewentualnie od 1760 w Wielkopolsce. We florze Polski jest zadomowionym i inwazyjnym antropofitem. Uznawany jest za gatunek inwazyjny w skali całego kraju o najwyższej klasie inwazyjności, ale przynajmniej jeszcze na przełomie XX i XXI był rzadki w Karpatach, na Pomorzu Środkowym, w województwie podlaskim i warmińsko-mazurskim. Jest najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem obcym w parkach narodowych i krajobrazowych – występuje w ok. 94% obiektów tego typu w Polsce.
Robinia akacjowa została rozpowszechniona na wszystkich kontynentach w strefach umiarkowanych – w całej Europie, we wszystkich stanach USA (z wyjątkiem Alaski), w Kanadzie (poza jej północną częścią), w Azji, Australii, na Nowej Zelandii, Reunionie, w południowej Afryce i Ameryce Południowej. Globalne ocieplenie skutkować ma poszerzaniem areału występowania tego gatunkuKleinbauer, I., Dullinger, S., Peterseil, J. & Essl, F. 2010. Climate change might drive the invasive tree Robinia pseudacacia into nature reserves and endangered habitats. Biological Conservation, 143, 382–390..
Pierwsze doniesienia o spontanicznym rozprzestrzenianiu się gatunku poza naturalnym zasięgiem pochodzą z 1888 z Wielkiej Brytanii. Ze skali inwazyjności i problematyczności robinii zaczęto zdawać sobie sprawę dopiero około połowy XX wieku. Zaczął być uznawany za jeden z najbardziej inwazyjnych gatunków na świecie – trafił na listę 40 najbardziej inwazyjnych gatunków drzewiastych, 26 najbardziej szkodliwie wpływających na środowisko gatunków obcych w Europie, wymieniany jest wśród najbardziej inwazyjnych i problematycznych w światowych bazach danych o gatunkach inwazyjnych i na krajowych czarnych listach.
Morfologia Pokrój Drzewo dorastające zwykle do 25 m wysokości (osiąga najbardziej okazałe rozmiary w obrębie rodzaju). Rosnąc pojedynczo przeważnie nie przekracza 20 m (najczęściej 12–18 m), natomiast w drzewostanach może sięgać nawet do 30 m. Pojedyncze, najwyższe okazy na Węgrzech osiągnęły 35 m, w Polsce 34 m, w Niemczech 33 m wysokości, w USA 29 m. Rekordzistą jest drzewo z Francji o wysokości 39 m. Pień zwykle pochylony, czasem zygzakowaty, pokryty zgrubieniami i naroślami, u drzew rosnących w zwarciu i u odmian uprawnych też prosty, zwykle o średnicy do 1–1,5 m. W Polsce najgrubsza robinia akacjowa na gruntach w zarządzie Lasów Państwowych rośnie w miejscowości Łęgowo w gminie Sulechów – ma 507 cm obwodu i 20 metrów wysokości. Pień robinii jest zwykle krótki i rozwidla się na wiele konarów o podobnej wielkości. Gałęzie są wzniesione, często skręcają się i krzywią, odgałęzienia dalszego rzędu odstają lub lekko zwieszają, część gałązek w obrębie korony często zasycha. Korona drzewa jest luźna i nieregularna, owalna, najszersza w górze, do parasolowatej. Najszersza jest w przypadku drzew wolno rosnących, smukła w przypadku drzew rosnących w zwarciu. Zwykle osiąga ok. 6–10,5 m średnicy.
Pędy Młode są przeważnie nagie lub słabo owłosione, czasem nieco graniaste do bruzdowanych, najpierw oliwkowozielone, potem czerwonawobrązowe do ciemnoczerwonych. Na silniej rosnących pędach, u młodych roślin i w dolnej części korony starych, u nasady liści i pąków rozwijają się parami silne, ostre ciernie (przekształcone przylistki) osiągające od 5 do 15 mm długości. Nad nimi znajdują się drobne, zagłębione w pędzie pąki, pozbawione łusek pąkowych. Na młodych drzewach i gałęziach kora jest gładka i brązowawa, z wiekiem staje się coraz bardziej spękana, z głębokimi bruzdami, szarobrązowa, bardzo gruba.
Korzenie Początkowo tworzy silny korzeń palowy, potem silnie rozrastają się korzenie boczne. System korzeniowy jest bardzo rozległy i zwykle dość płytki – sięga na odległość ok. 15 m od pnia (maksymalnie do 1,5-krotnej wysokości drzewa) i na głębokość 4 m, ale w miejscach suchych korzenie sięgają głęboko – do ponad 7 m. Z korzeni bardzo łatwo powstają liczne odrosty.
Liście Ulistnienie skrętoległe. Liście nieparzysto pierzastozłożone z 7–25 (zwykle 9–19) listków eliptycznych lub jajowatych, o zaokrąglonych obu końcach, na wierzchołku nieco wycięte i tu z małym kończykiem. Listki osiągają od 3 do 4,5 cm, wyjątkowo do 6 cm długości, a całe liście zazwyczaj od 15 do 36 cm. Blaszki są niemal nagie (za młodu krótko owłosione), na górnej stronie są żywozielone lub niebieskawozielone, na spodniej zaś szaro- lub sinozielone. Jesienią przebarwiają się na żółto lub pozostają zielone. Listki wykonują ruchy fotonastyczne w zależności od warunków świetlnych – w świetle rozproszonym są rozpostarte, w silnym oświetleniu słonecznym stulają się ku górze, a w mroku opadają ku dołowi. W górnej części korony przylistki nie przekształcają się w ciernie – są drobne i szybko odpadają.
Kwiaty Motylkowe, zebrane są po 15–25 w zwisające grona długości 10–20 cm, wyrastające w kątach liści. Kwiaty rozwijają się na szypułkach długości 7–8 mm, wspartych szybko odpadającymi przysadkami. Początkowo są wzniesione, później zwisają. Kielich osiąga 7–9 mm długości, jest dzwonkowaty, zwieńczony 5 trójkątnymi lub jajowato-trójkątnymi ząbkami. Jest przylegająco owłosiony, żółtawy. Korona kwiatu biała, rzadziej kremowa z żółtą plamką na żagielku. Żagielek jest zaokrąglony, na szczycie nieco zatokowo wycięty, osiąga 1,6 cm wysokości i 1,9 cm szerokości. Cały kwiat osiąga do 2–2,5 cm długości. Wewnątrz korony znajduje się 10 pręcików, z których 9 jest zrośniętych, 1 pręcik jest wolny (naprzeciwległy względem żagielka). Zalążnia rozwija się na trzonku, z 18–22 zalążkami, jest równowąska, długości 1,2 cm, naga, zwieńczona długo zaostrzoną szyjką słupka o długości 8 mm, w górze wygiętą i szczotkowato owłosioną, ze szczytowym, główkowatym znamieniem.
Owoce Nagie, gładkie, spłaszczone i równowąskie strąki barwy ciemnobrunatnej (wewnątrz są jasne, jedwabisto połyskujące). W gronach dojrzewa ich po kilka i zwisają długo zachowując się na drzewie. Osiągają od 5 do 12 cm długości i od 1 do 1,3 cm szerokości. Osadzone są w trwałym kielichu. Zawierają od 2 do 15 (najczęściej od 3 do 10) brązowawych lub ciemnobrązowych (czasem też oliwkowozielonych), często nakrapianych, nieco błyszczących nasion o nerkowatym kształcie, długości 5–6 mm i szerokości 3 mm.
Anatomia i skład chemiczny thumb|Przekrój poprzeczny pnia|alt=Nieregularnie okrągły przekrój pnia z grubą korowiną na obrzeżach i wewnątrz z drewnem z koncentrycznie ułożonymi, kontrastującymi słojami
Budowa drewna Drewno robinii jest pierścieniowonaczyniowe z wyraźnie widocznymi słojami rocznymi. Bliżej rdzenia słoje są okrągłe, ale w starszych drzewach obwodowe słoje są nieregularne, ponieważ pnie rzadko bywają regularnie cylindryczne. Biel jest bardzo wąski i według jednych wyraźnie, a według innych niewyraźnie odgraniczony od twardzieli, barwy żółtawobiałej. Twardziel jest ciemniejsza – barwy od żółtozielonej (w stanie świeżym) do żółto- lub złotobrązowej (po wyschnięciu). W drewnie wczesnym występują 2–3 rzędy pierścieni dużych naczyń bardzo mocno pozatykane wcistkami. Naczynia w drewnie późnym w końcowej części słoja układają się w skośne pasemka. Drewno ma strukturę średniodrobną, z wyraźnie różniącą się strefą porowatego drewna wczesnego i spoistą strefą drewna późnego. Promienie rdzeniowe na przekroju poprzecznym są niemal niezauważalne, a w promienistym stają się widoczne jako liczne, jasne, wąskie i krótkie pasemka. Składają się z 1 do 7 rzędów wrzecionowato nabrzmiałych komórek.
Drewno ma gęstość od 540 do 870 kg/m³ w stanie suchym i od 800 do 950 kg/m³ w stanie świeżym. Jego zapach w stanie świeżym opisywany jest jako przypominający kulki na mole lub „nieprzyjemny surowo-kwaśny”.
Fitochemia W kwiatach i liściach robinii stwierdzono obecność glikozydów flawonoidowych z takimi aglikonami jak: robinina, syryngina, akacyina, kempferol, a także olejku eterycznego (z farnezolem i linalolem), tanin, węglowodanów, kwasów organicznych. Dużą zawartością tanin (2–7%) cechuje się kora. Drewno robinii składa się w 50,1% z celulozy i 20,6% z ligniny.
Właściwości toksyczne