thumb|280px|Terytorium do którego pretendowała ZURL thumb|280px|Mapa Galicji Wschodniej z propozycjami podziału styczeń-luty 1919. Zaznaczona linia Barthélemy’ego. thumb|280px|Misja międzyaliancka we Lwowie. Spotkanie z delegacją Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej 28 lutego 1919. W środku od lewej: gen. Joseph Barthélemy, Robert Howard Lord, płk Adrian Carton de Wiart, mjr Giuseppe Stabile thumb|150px|Dmytro Witowski thumb|150px|Jewhen Petruszewycz thumb|150px|Kost Łewycki thumb|200px|Iwan Boberski, Mychajło Wołoszyn i Longyn Cehelski w mundurach Strzelców Siczowych – 1918 Zachodnioukraińska Republika Ludowa (ZURL, ) (do 13 listopada 1918 Państwo Ukraińskie, po 22 stycznia 1919 Zachodni Obwód Ukraińskiej Republiki Ludowej, ukr. (ZOURL)) – jedno z dwóch państw ukraińskich (obok Ukraińskiej Republiki Ludowej) powstałych w wyniku I wojny światowej. Sprawowało kontrolę nad większością terytorium Galicji Wschodniej pomiędzy 1 listopada 1918 a 16 lipca 1919 roku, przy czym jego granice, w związku z prowadzoną wojną polsko-ukraińską nie miały w tym czasie charakteru trwałego.
Historia Pod koniec I wojny światowej, wobec klęski militarnej państw centralnych, w tym wielonarodowej monarchii austro-węgierskiej, zaistniały warunki do odzyskania lub uzyskania niepodległości przez wiele narodów Europy Centralnej i Wschodniej.
Na początku października 1918 klub ukraiński w parlamencie Przedlitawii (austriackiej części monarchii) postanowił zwołać do Lwowa mężów zaufania z Galicji Wschodniej, Bukowiny i Rusi Zakarpackiej (Węgierskiej). 16 października 1918 cesarz Austrii, Karol I wydał manifest Do moich wiernych austriackich ludów, zapowiadający przekształcenie dualistycznych Austro-Węgier w państwo federalne. 19 października 1918 na zjeździe we Lwowie ukonstytuowała się Ukraińska Rada Narodowa. Przyjęła ona rezolucję o utworzeniu państwa ukraińskiego (jako części federacyjnej monarchii austriackiej), w którego skład miała wejść m.in. wschodnia Galicja wraz z Łemkowszczyzną; poza tym odrzucono równoległe roszczenia Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego do ziemi halickiej i włodzimierskiej. W październiku 1918 Ukraińska Rada Narodowa nie wypowiedziała się w sprawie zjednoczenia z Hetmanatem, co więcej – podkreślano odrębność od państwa ukraińskiego nad DniepremTadeusz Olszański Historia Ukrainy XX wieku, Warszawa 1993, s. 83.. Deklaracja Rady w sprawie połączenia z reaktywowaną po obaleniu Pawła Skoropadskiego Ukraińską Republiką Ludową nastąpiła 22 stycznia 1919.
Zachodnioukraińska Republika Ludowa proklamowała niepodległość 1 listopada 1918 jako Państwo Ukraińskie, po zajęciu przez ukraińskie oddziały wojskowe najważniejszych gmachów publicznych i obiektów wojskowych Lwowa. Miała to być państwowość w ramach federacyjnego państwa austriackiego, zgodnie z manifestem cesarza Karola I z 16 października 1918.
Przewodniczącym Ukraińskiej Rady Narodowej został Jewhen Petruszewycz. 9 listopada 1918 na posiedzeniu Ukraińskiej Rady Narodowej powołano rząd (Sekretariat Państwowy), którego premierem został Kost Łewycki. Rząd był koalicyjny, z przewagą Ukraińskiej Partii Narodowo-Demokratycznej (ośmiu sekretarzy-ministrów), do rządu weszły również: Partia Chrześcijańsko-Społeczna, Ukraińska Partia Radykalna, Ukraińska Partia Socjal-Demokratyczna i politycy bezpartyjniRafał Galuba, „Niech nas rozsądzi miecz i krew...”. Konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią w latach 1918–1919, Poznań 2004, s. 54-55..
13 listopada 1918 Ukraińska Rada Narodowa proklamowała niepodległość państwa w formie republikańskiej i przyjęła dlań nazwę Zachodnioukraińska Republika Ludowa. Prawne podstawy państwa określała przyjęta 13 listopada 1918 Tymczasowa ustawa zasadnicza o niezależności państwowej ziem ukraińskich byłej monarchii austro-węgierskiej (konstytucja ZURL)Тимчасовий Основний закон про державну самостійність українських земель колишньої Австро-Угорської монархії (про створення Західно-Української Народної Республіки). 13 листопада 1918.Rafał Galuba, „Niech nas rozsądzi miecz i krew...”. Konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią w latach 1918–1919, Poznań 2004, . s. 55..
ZURL, powołując się na zasadę samostanowienia narodów, pretendowała do władzy na obszarach uznawanych za ziemie etnograficznie ukraińskie, należących do krajów koronnych Przedlitawii: Galicji i Lodomerii (Galicja Wschodnia po rzekę San i Łemkowszczyzna) i Bukowiny (północno-wschodnia część z miastami Seret, Czerniowce i Storożyniec), oraz Rusi Zakarpackiej (komitatów: Szepes (Spisz), Sáros (Szarysz), Zemplén (Zemplin), Ung (Uż), Bereg (Berehowo) Ugocsa i Máramaros (Marmarosz)) ze składu Królestwa Węgier (Zalitawii), zgodnie z mapą Ethnographische Karte der österreichischen Monarchie Karla CzernigaArt. III tymczasowej konstytucji ZURL: А р т и к у л II. ГРАНИЦІ. Простір Західно-української Народньої Республики покривається з українською суспільною етнографічною областю в межах бувшої австро-угорської монархії, то є з українською частиною бувших австрійських коронних країв Галичини з Володимирією і Буковини, та з українськими частями бувших угорських столиць (Комітатів): Спиш, Шариш, Земляни, Уг. Берег, Угоча і Марморош, як вона означена на етнографічній карті австрійської монархії Карла барона Черніга (Ethnographische Karte der osterreichischen Monarchie, entworfen von Karl Freiherrn Czernig, herausgegeben von der k.k. Direktion der administrativen Statistik, Wien 1855 Masstab 1:864.000). Тимчасовий Основний закон про державну самостійність українських земель колишньої Австро-Угорської монархії (про створення Західно-Української Народної Республіки). 13 листопада 1918.. Bukowina i ziemie dawnego Królestwa Węgier zostały w krótkim czasie zajęte przez wojska rumuńskie i czechosłowackie.
Ponieważ ZURL miało obejmować ziemie sporne między Polakami a Ukraińcami w Galicji (granice etniczne były niemożliwe do ustalenia), państwo to od razu znalazło się w stanie wojny z oddziałami polskich ochotników w Galicji Wschodniej, a w konsekwencji ich wsparcia przez regularne Wojsko Polskie (tzw. odsiecz przemyska) – wojny z odrodzonym państwem polskim. W wyniku zaciętych walk Polacy jeszcze w listopadzie, po wycofaniu wojsk ukraińskich przejęli kontrolę nad Lwowem. Nie oznaczało to jednak zakończenia konfliktu. Rząd zachodnioukraiński przeniósł się do Tarnopola, a następnie do Stanisławowa.
22 stycznia 1919 na placu Sofijskim w Kijowie ogłoszono o zawarciu Aktu Zjednoczenia pomiędzy Ukraińską Republiką Ludową a Zachodnioukraińską Republiką Ludową, na mocy którego oba państwa połączyły się, przy czym ZURL zachowała autonomię jako Zachodni Obwód Ukraińskiej Republiki Ludowej (ukr. Західна Область Української Народної Республіки – ZOUNR, ZOURL)Rafał Galuba, „Niech nas rozsądzi miecz i krew...”. Konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią w latach 1918–1919, Poznań 2004, s. 94..
W maju 1919 Ukraińska Armia Halicka wspólnie z oddziałami URL wyruszyły, aby wesprzeć antybolszewickie powstanie na Naddnieprzu. Równolegle na Ukrainę uderzyły wojska Białych Rosjan (Armia Ochotnicza) Denikina, które walczyły zarówno z bolszewikami, jak i z wojskami ukraińskimi (Armia Czynna URL). Po załamaniu się w październiku 1919 r. ofensywy Denikina na Moskwę pod Orłem nastąpił rozpad armii białych Rosjan i ich szybki odwrót na południe. W konsekwencji w grudniu 1919 r. Armia Czerwona ponownie zajęła Kijów, przejmując go z rąk Białych. Oddziały URL tworzyły wówczas enklawę państwowości ukraińskiej w rejonie Kamieńca Podolskiego, zaś UHA najpierw połączyła się z Siłami Zbrojnymi Południa Rosji Denikina (listopad 1919Po wystąpieniu delegacji ZURL ze składu delegacji URL prowadzącej w Warszawie rozmowy o układzie sojuszniczym z Polską.), a po ich klęsce i wycofaniu się na Krym, zawarła porozumienie z bolszewikami i została wcielona do Armii Czerwonej jako tzw. Czerwona Ukraińska Armia Halicka (CzUHA).
7 maja 1919 Rada Komisarzy Ludowych USRR wystosowała notę do rządu ZURL w sprawie pomocy oraz propozycji podpisania porozumienia w sprawie wyznaczenia linii demarkacyjnej, jednak rząd ZURL nie odpowiedział na tę notęTadeusz Dąbkowski – „Ukraiński ruch narodowy w Galicji Wschodniej 1912-1923”, Warszawa 1985, s. 135..
ZURL zakończyła swe istnienie 16 lipca 1919, kiedy ostatnie oddziały Ukraińskiej Armii Halickiej zostały wyparte po ciężkich walkach (Jazłowiec) przez ofensywę Wojska PolskiegoOfensywę przeprowadzono głównie siłami oddziałów d. Armii Hallera, które w maju 1919 przybyły do Polski z Francji po ostrej walce dyplomatycznej w tej sprawie polskiej delegacji na konferencję pokojową w Paryżu z przedstawicielami Ententy. za Zbrucz. Emigracyjny rząd ZURL działał w Wiedniu do 1923 roku, kiedy stało się jasne, że starania o korzystną dla Ukraińców decyzję Ententy są bezskuteczne.
Przywódcy ZURL prezentowali postawę bezkompromisową, której podstawą była granica na Sanie (hasło Lachy za San!), nie do przyjęcia dla strony polskiej. Z tego powodu konsekwentnie odrzucali wszystkie proponowane linie podziału Galicji Wschodniej pozostawiające Lwów po stronie polskiej, nawet gdy pozostawiały one jednocześnie większość terytorium spornego (i ludności) po stronie ukraińskiej. Propozycja misji gen. Josepha Barthélemy’ego z lutego 1919 r. pośredniczącej w rozmowach o polsko-ukraińskie zawieszenie broni została odrzucona właśnie z tego względu przez ZURLPrzyjęta przez Polskę., pomimo że jej konsekwencją byłoby uznanie przez mocarstwa Ententy (w trakcie trwającej wówczas paryskiej konferencji pokojowej) ZURL jako niepodległego państwa. Przywódcy zachodnioukraińscy lekceważyli też znacznie poważniejsze niebezpieczeństwo ze strony czerwonej RosjiCo np. w konsekwencji spowodowało epizodyczne podporządkowanie wojsk ZURL (UHA) Armii Czerwonej, jako CzUHA., mimo że Symon Petlura nalegał na rozejm z Polakami, a delegaci Ukraińców galicyjskich brali udział w negocjacjach Andrija Liwyckiego prowadzonych jesienią 1919 r. w Warszawie i zakończonych sojuszem polsko-ukraińskim z kwietnia 1920 r. Delegaci rządu ZURL upełnomocnieni przez Jewhena Petruszewycza ze Stepanem Wytwyckim na czeleJednocześnie wiceprzewodniczącym delegacji URL na rozmowy, przewodniczącym delegacji był Andrij Liwycki. wycofali się z rozmów w grudniu 1919 r. po zgodzie Petlury na zrzeczenie się na rzecz Polski Galicji Wschodniej i Wołynia, pomimo deklaracji strony polskiej o autonomicznym statusie Galicji i wzajemnych gwarancjach dla ochrony praw Polaków i Ukraińców w obu państwach.
Odmowa zawarcia w roku 1919 kompromisu terytorialnego z Polską (podział spornych obszarów Galicji Wschodniej i Wołynia pomiędzy oba państwa) oraz wsparcia organizacyjnego i kadrowego Ukraińskiej Republiki Ludowej w czasie wyprawy kijowskiej 1920 r. przez polityków i wojskowych ZURL była jedną z najistotniejszych przyczyn tego, że niepodległe demokratyczne państwo ukraińskie (URL) po 1920 r. nie przetrwało w jakimkolwiek kształcie terytorialnym.
Sytuacja Polaków w ZURL thumb|Ruiny Sokolnik spacyfikowanych przez oddziały UHA